Нюжмар кьини дурну къахъинмур

Нюжмар кьини дурну къахъинмур

Бусурмансса халкьуннал дур арулва гьантлий цал тикрал шайсса байран – нюжмар кьини. Му кьини бувсса хъинбалалух, эбадатрах цамур чiумалнияр гьарзасса чири шайссар. Муниятур нюжмар-кьини хъинбала-хъиншивуртту дуллай гьан дуван хiарачат буллай бикiайсса.

Му кьини дувайсса эбадатирттава яла агьаммургу хъанай бур арамтурал мизитраву нюжмар-чак баву. Аьраб мазрай нюжмар-чаклийн «Джумаь» учайссар, мунил мяънагу – «цачIун батIаву» тIиссар. Нюжмар чаклил инсантурал дянив цачIуншиву, уссушиву цIакь дувайссар.

Шариаьтрал кьамул буллалисса багьана бакъанува нюжмар-чак кьабитан ихтияр дакъассар. Мукун кьабитан кьаст дуллалиминнан хIадисраву баян бувну бур: «Оьзру бусса багьана бакъанува шанма нюжмар-чак кьабивтманал дакIний мунапикьшиврул мугьру бищунтIиссар». (АхIмат, Абудавуд, ТIабарани). Нюжмар-кьини бюхъавай ччяни мизитравун бучIарча хъинссар.

Нюжмар кьини итабакьин къабучIисса гъалатIру:

Ссапар бахIаву

Нюжмар кьини бюхъавай эбадатран хас дуван аьркинссар, мунияту бюхъавай ххуллийн буккаву къахъинссар. Ххулллийн уккарча нюжмар-чак къабувну личIаншиву кIулну бунува уккаву бунагьссар, хIарамссар. Мукунма, нюжмар хьхьуну ххуллийн буккавугу аьлимтурал хъинчулий ккаккан бувну бакъар. Имам Гъазалил «Ал-ИхIяъ» тIисса луттираву чивчуну бур: «Нюжмар хьхьуну ссапарданийн увкманаха малаиктурал оьккисса дуаь дувайссар».

Дахху-ласу

Кьуръандалуву увкуну буссар (мяъна): «Нюжмар-чаклийн оьвтIисса азандалул чIу баяйхту, дахху-ласу кьадитияра. Анавар буккияра мизитравун…» («Ал-Джума» суралул 9-мур аят)

Нюжмар чак буван буржлувсса инсаннан къабучIиссар дахху-ласу дуллан мизитрава нюжмар-чаклил кIилчинмур азан (акбар) учайхту. (КIилчин акбар учайхту имамнал хIутIба байбишайссар). Му чIумал маша баву хIарамсса бунугу, дурсса дахху-ласулул икьрал хIисавссар.

Имам Нававил «Мингьаж» тIисса луттираву чивчуну бур, кIилчинмур акбар увкуну махъ дахху-ласу дакъасса, цаймигу нюжмар-чаклихун дахчиласисса давуртту, касмурду дуллан къабучIишиву, бунагьшиву.

Мизитраву ихтилат баву

ЧIявуну мизитраву хIисав шай имамнал хутIба ккалаккисса чIумал, ихтилатру буллай, хъярчру буллалисса инсантал, хаснува жагьилтал. Миннан жула диндалувусса ца агьамсса масъала къакIулхьунссар ягу хъама битайхьунссар.

Имам хутIба ккалай айивхьукун, ганах вичIи дишин аьркинссар, куннащал ку гъалгъа тIун къабучIиссар. Сайки, гъалгъа тIутIиманахь «кьаикIу» учингума къабучIиссар, канил ишира дурну бувчIин буван аьркинссар. ХIадисраву увкуну бур: «Нюжмар кьини вила чIарав щяивкIманахь «ВичIи диша» учирча, ина лайкь дакъасса тIул дурссар» (Ал-Бухари, Муслим). Ва хIадисрава аьлимтурал лавсун бур хутIба буллалисса чIумал зума бахълан къабучIиссар тIисса хIукму.

ХIасил, нюжмар кьини ляличIисса, агьамшиву ларайсса духьувкун, бюхъавай ва кьинилул низам сакин дуван аьркинссар эбадатру гьарзану дувансса куццуй. Нюжмар-кьинилул хIурмат ляличIиссар.

Муслим Аьбдуллаев

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


Лакрал миллатрал мажлис

Март зурул 18-нний Дагъусттаннал Муфтиятрал сипталийну МахIачкъалаливсса «Европа» тIисса залдануву хьунни чIявусса лак гьурттусса зумаритавал мажлис – ифтIар. Зал щапI куну бувцIуну бия, аьдатрайн бувну, мажлис байбивхьуна Мубараксса Кьуръандалул аятирттая, ккалаккиману ия...


ЧIун ва иман

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIабтал бавтIсса кIанттавату ппив къашайва тIар сура «аль-Аьср» къабувккуну. Ва бур Кьуръандалул ца яла кутIамур сура, цинугу шанма аят бусса. Ванил цалчинмур аятраву Заннал увкуну бур (мяъна): «Хъа буллай ура ахттакьун чIумуйн».   Аллагьу...


Лажинлякъул лишан

Инсаннахьхьун ядуван дуллусса задрайн «аманат» учайссар. Ва бур аьрабрава лакку мазравунгу цайми бусурман миллатирттал мазурдивунгу бувкIсса махъ.   Аманат тIисса махъ аьрабрая таржума бувайссар «буллусса махъ бугьаву, дакI тIайлашиву, вихшала» тIисса мяънардай....


Иман цIакь дувансса давуртту

Идавсих ﷺ вичIи дирхьума – Аллагьнайн ﷻ мютIи хьумари. «Нур» тIисса суралуву увкуну бур: «Аллагьнайн ﷻ ва Идавсийн ﷺ мютIину бикIи, акъахьурча зун жаваб дулун багьантIиссар». Вай мукъурттил мяйжан буллай бур Идавсил ﷺ ххуллу (сунна) бувгьуну бачаврийну инсантурайн...


ЗанначIан гьаз дурсса кару

Цала дянивсса икьралдайн, кIулминнайн, соцсетирдайн чул бишлай аьдат хьусса халкьуннал дянив жунна чIявуну хъама дитай ца агьамсса низам: халкьуннайн букканнин цал Аллагьнайн ﷻ лабизан, дуаь дуван.   Ва укунмасса маслихIат бакъарча, бусурманчунал гьанусса мухIлухIин хъанахъиссар,...