Имандалул дачIи

Имандалул дачIи

ХIакьину жунма чIалай бур ссавур дакъашиврул халкьуннал дянив хъанахъисса питнарду, куннал-ку литIавурду ва кулпатру лиявурду. Вай циняв хъанахъиссар инсантал Аллагь Тааьланал шариаьтраву ккаккан бувмуния тинмай шаврил хIасиллу. Ссавур даврийну инсаннал тIабиаьтгу хасиятгу ххуй шайссар. Ссавур дусса инсан Аллагьнан ﷻ ххирассар, сси бизайма щяйтIаннун ххирассар. АллагьначIан ﷻ гъан шайссар имандалийхчIин, имандалийн гъан шайссар ссавурданийхчIин. Аьли-асхIабнал увкуссар: «Имандалуву ссавур чурххайсса бакI кунмассар: бакI бакъаманал чурх къабикIайсса кунма ссавур дакъаманал имангу къадикIайссар», - куну.

 

Ссавур даврил ххирашивруя Кьуръандалуву ва хIадисраву чIявусса бувсун буссар. Аллагь Тааьланал Идавсин ﷺ амру бувссар чапурнал цанма буллалисса заралуннийну ссавур дува куну: Аллагь ﷻ тIий ур: «Ина ссавур дува хьхьичIвасса идавстурал кунна». Мукунма, Аллагь ﷻ тIий ур муъминтурахь: «Я иман дирхьуми, зу гъазаватрай ссавур дувара». Цамур аятраву увкуну бур: «Я иман дирхьуми, зу цинявппагу иширттаву Аллагьнал кумаг тIалав бувара ссавурданийну ва чак баврийну, хIакьну, Аллагь уссар ссавур дувайминнащал». Мунияту пашманшиву, захIматшиву ялун дирсса чIумал идавсил ﷺ лавай ивзун чак бувайсса бивкIссар кIа аятгу бувккуну. КIа аятраву Аллагь Тааьланал чак баву ва ссавур даву цачIу бивхьуну бур, цанчирча, кьюлтIсса аьмаллава щайтIаннун яла захIматмур ссавурди, загьирсса аьмаллава яла захIматмур чак бавури.

Кьуръанналуву 70-ва кIанай буссар ссавур даврия чивчуну. Хъиншивуртту гьарза шаврил ва даражартту лавай шаврил ахъулссагу ссавурди куну бур. МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисраву увкуну бур: «Кьаркьалагу хъуннасса, лагмамигу цая нигьа бусайма гуж бума акъар, гуж бумари сситтучIа ссавур дуван шайма». ХIадисул-кьудсилуву Аллагьнал ﷺ увкуну бур: «Муъминчувнал гъанчу ивкIукун, ганал ссавур дарча, На ганан алжан бакъа цамур зад къабулунна».

Исламрал дайдихьулий авадансса чапуртурал мискинсса бусурманнай зулму-аькьуба дувайсса диркIссар. Гужсса аькуба хьуминнавух бивкIссар Аьммар бин Ясирдул кулпатгу. Идавсил ﷺ гайннахь увкуссар: «Ссавур дувара, хIакьну Аллагь Тааьланал зун Алжан хIадур бувну бур» - куну. Абу Гьурайрал бувсусса хIадисраву увкуну бур: «Муъминчувнайн дияйсса къашайшиврул, пашманшиврул, заралуннил чара бакъа ганал бунагьру шюшайссар». Цамур хIадисраву увкуну бур: «Муъминчувнаягу, муъминсса хъамитайпалуягу бала-апат яла къалагайссар ганищал архIал бунагьру марцI къавхьуну».

Ссавур даву Аллагь Тааьланал так инсаннан дуллуну дур: хIайвантран ва малаиктуран къадуллуссар. Ссавурданул бикIайссар жура-журасса даражартту. Ца даража хъанахъиссар эбадатраву ссавур даву, бунагьирттая махъунай хъанай. Аллагьналгу Кьуръанналуву увкуну бур: «Зу ссавур дувара дяхтта ва хьхьурай Аллагьнал ﷻ рязишиву тIалав дурну, ганахь чIа тIиминнащал архIал». КIилчинмур даража хъанахъиссар ялун бивсса балардачIа ссавур даву. ХIадисул-кьудсилуву увкуну бур: «Аллагь тIий ур: На ца Ттула лагънайн бала гьан бувкун, ганал чурххайн бикIу, оьрчIайн бикIу, хъуслийн бикIу, ганал му балаллучIа ххуйсса ссавур дуварча, Кьиямасса кьини цинцилттугу дирхьуну ганан хIисав-суал буван Ттун нач хьунссар». Мунияту хъунисса асхIабтал ва имамтал ххари шайсса бивкIссар ялун захIматшиву дияйхту, мунийну цивппа бунагьирттая марцI хъанай буру тIий. Идавсил ﷺ увкуссар: «Ссавур дуссар шанна журасса: Аллагьнаха эбадат давривусса ссавур, ялун бивсса бала бухIавривусса ссавур ва бунагь къабуллай икIавривусса ссавур. Ялун бивсса балаллучIа ссавур дувайманан 300 даража чичайссар. Аллагьнаха эбадат давриву ссавур дувайманан 600 даража чичайссар, бунагь къабуллай ссавур дувайманан 900 даража чичайссар». Мунин бувну, жунма аьркинссар бала ялун бивсса чIумал ссавур дан. Имам Бухаринал бувцусса хIадисраву увкуну бур: «Бала ялун бияйхтура дурсса ссавурди хIакьмур».

Ца-цавай асхIабтурал учайсса бивкIссар: аькьлу бусса инсаннан лайкьссар бала бивукун гацIана ссавур даву, ххюва гьантта лагайхту ччима ахIмакьналгу дувантIиссар, куну.

Цайнма ялун бала бивманал учин аьркинссар: «Инна лиллагьи ва инна илайгьи ражиоьн. Аллагьумма аъжурни фи мусибати ва-хлуф аьлаййа хайран мингьа», ванил мяънагу: «Жу дунияллий буссаксса хIаллай Аллагьнал ﷻ лагъартру, ливтIукунгу АллагьначIан ﷻ зана бикIантIиссару. Я Аллагь, ва ттул ялун бивсса балаллухлу ттун чиригу чича, ванияр махъгу бала-апатирттая уручча».

Ца чIумал Идавсил ﷺ Мадиналул агьулданухь: «Зу муъминталлув?» – куну цIувххуссар. Оьмар-асхIабнал ﷺ увкуссар: «Вай муъминталли!» – куну. Яла Идавсил ﷺ цIувххуссар: «Зул имандалул лишан цири?» – куну. Гайннал увкуссар: «Жу аваданшивруву щукру бувару, балаллучIа ссавур дувару, Аллагьнал ﷻ чивчусса кьадарданийгу рязишиву дувару», - куну. «Валлагь, на барашинна дуллай ура зу муъминтал бушиву!», – увкуссар Идавсил ﷺ.

Оьмар-асхIабнал Абу Муса АшаьричIан чивчусса чагъардануву увкуну бур: «На вин васият буллай ура ссавур дуну икIан. КIулну икIу, ссавур кIива журалийсса душиву, цаннияр ца ххирасса: ялун бивсса балаллучIа ссавур даву хъинну ххуйссар, амма мунияргу ххуйссар Аллагьнал ﷻ хIарам бувмуния арх шаву. КIулну икIу ссавур имандалул дачIир. Ххуйшивурттава яла ххуймур – Аллагьная ﷻ нигьа увсун икIавур, Аллагьная ﷻ нигьа усавугу ссавурдануву дуссар».

Ца Аллагьнан ﷻ ххирасса валинан макIра Суфьян ас-Саври ккавккун ивкIссар. Валинал ганахь цIувххуссар: «БивкIулул кьурчIишиву вин цукунсса ляркъур?» - куну. Саврил увкуссар: бивкIулул захIматшивруя бувагу мацIуххав, - куну. Ялагу валинал цIувххуссар: «Вин яла хъинмурну цумур аьмал лявкъур?» - куну. Ганал увкуссар: «Цинявппагу хъинсса аьмаллал кумаг бувунни, амма на гьаттавусса хIисабрая ххассал увунна ттула арс ивкIусса чIумал ссавур дурнутIий. Аллагь Тааьланал ттухь увкуна: вин дакIний бурив, вина ххирасса оьрчI ивкIусса чIумал ина Ттуйн щукругу бувну, ссавур дурсса, мунихлуну на вил бунагьругу багъишла битав, вил хъинсса аьмаллугу кьамул бав, даражарттугу гьаз бав», - куну.

Жунма кIулну бикIан аьркинссар, ссавур дурну хъинсса кIантту кунма, буссар ссавур дуваан къабучIисса кIанттугу, масала, дин кьюкьин дуллай, идавстурайн, хIакьсса аьлимтурайн, шайхтурайн ххуй бакъасса махъ тIий бухьурча, гайннахь тIайласса махъ учин чара бакъа аьркинссар.

Аллагьнал жува неъматрачIа щукру, балаллучIа ссавур думиннавух хьун баннав. Амин!

 

Камал ХIажиев

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Барча баву

  Ас-саламу аьлайкум ва рахIматуллагьи ва баракатугьу, ххирасса уссурвал ва ссурвал, хIурмат лавайсса жямат!   ДакIнихтунусса ххаришиврущал барча тIий ура жула ялун нанисса Рамазан барз – зума дугьаврил, Кьуръандалул, цIимилул ва ялтту бучIаврил барз. Ва Заннал Цала лагътуран буллусса ляличIисса...


Аллагьнал ﷻ рязишиву

Аллагь цаятува рязи хьуну къаччисса бусурманчу акъахьунссар, цанчирча инсаннал талихI мунивур бусса. Мунияту жува хIарачат бувару хъинсса тIуллу, хъинбаларду буллан. Шикку кIицI лаганну Аллагь Тааьланан ххирасса 10 аьмал.   Оьмур лиххан байсса хъинбала. Идавсил ﷺ увкуну бур:...


БахIулул ва янил шаврил лишанну

Кьуръан ккалай инсантал хъин бувайминнал бусаврин бувну, хIакьинусса кьини халкьуннаву хъинну ишла хьуну бур бахIурду баву ва янил шаву. Ми иширттал хIакъираву инсантуран чIявучин тIайласса кIулшигу къадикIай. Мунияту, ва макьалалуву кIицI лаганну бахIу бувсса ягу янил хьусса инсан цукунсса...


Бувккума багъишла итайссар

Кьуръан буккаву – эбадатирттава ца яла ххирамур ва чири гьарзамурди. Кьуръан мудан ккалай хъинссар – дяхтта ва хьхьувай, сапарданий ва ичIува, мизитраву ва даврий. Жулва салихIсса буттахъалгу мукун буккайсса бивкIссар. Миннал хIарачат бувайсса бивкIссар Аллагьнал Лу бюхъайкун чIявуну...


Цаппара хъуни бунагьру

Нитти-буттан аькьува дулаву Нитти-буттан зарал буван, къаччан бикIан буван я мазрайну, я канийну цукунчIав къабучIиссар. ХIатта, ми чапурну буну, цува бусурманну ухьурчагу, миннай рахIму-цIими, хIурмат буван, хъун буван, хъинмала буван, ябуван оьрчIай ялувссар. Нитти-буттан аькьува дулайсса...