Лайкьсса тIул-тIабиаьт

Лайкьсса тIул-тIабиаьт

Аллагьу Тааьла Кьуръандалуву МухIаммад Идавсихь ﷺ тIий ур, мунал тIул-тIабиаьтрая, хасиятрая буслай (мяъна): «ХIакьну, ина яла ххуймур хасият, тIул-тIабиаьт думара», – тIий. Идавсил ﷺ кулпатрахь Аьишахь ца чIумал цIувххуну бур Идавсил ﷺ хасиятрая. Мунил жаваб дуллуну дур: «Мунал хасият Кьуръандалуха лархьхьусса дия», – куну. Цуксса ххаллилсса, аьй дикIан къабюхъайсса бурив Кьуръан мукссава ххаллилссар жула Идавсил ﷺ хасиятгу, тIул-тIабиаьтгу, сифатругу, тагьаргу.

 

 

Цал асхIабтурал цIувххуну бур Идавсихь ﷺ ххуйсса хасиятрая. Идавсил ﷺ миннан жавабран Кьуръандалувасса ца аят бувккуну бур (мяъна): «Ина багъишла бита, хъинмур булува уча, за къакIулсса, хансса инсаннаягу махъаллил хьу», – тIисса. Яла увкуну бур Идавсил ﷺ: «Ххуйсса хасият, тIул-тIабиаьт му вищала ххавхманащал дакьилну икIавур, винна къадуллалиманан зад дулавур, вийва зулму буллалима багъишла итавур», – куну. Жула Идавсил ﷺ жухьва бувсуну бур ххаллилсса, ххуйсса хасият, тIабиаьт цукунсса дикIайссарив. ЦIана пикри буванну жула хасият, тIабиаьт ххуйссар учиншиврул жува ва хIадисраву бувсмуния ци дуллай бурув. Пикри буванну жущалва ххавхминнащал, жуйнма къаччан бивкIминнащал, цума ухьурчагу – уссу, ссу, чIаххучу ягу кIулсса инсан, дакьилну, нахIуну бикIан ци хIарачат буллай буссарув. Жунна дулун мяш хъанахъиминнан ци дунугу дулун, ссал бунугу кумаг буван ци хIарачат буллай буссарув. Жунма къаччан бикIан буллалимий багъишла битлай буссарув.

Цуксса хъинну дурив жувура вай кIицI лавгсса затру мукссара хъинссар, ххуйссар жула тIул-тIабиаьтгу, хасиятгу. Аммарив, жунна жувура мий затру къалякъирча, му хъунмасса багьанар, сававри жува баххана шаврий, тIул-тIабиаьт ххуй даврий пикри бансса, мий ххуй даврил ялу хъинну зунсса. Идавсил ﷺ цамур хIадисраву увкуну бур: «Кьиямасса кьини аьмаллу буцай цинцилттай яла кIумий аьмаллуну бикIантIиссар Занная нигьа увсун икIавугу ххуйсса хасият, тIул-тIабиаьт душивугу», – куну.

Ца ппурттуву ИдавсичIан ﷺ ца инсан увкIун цIувххуну бур мунахь: «Я Расулаллагь, дин цири?» – куну. Мунал жаваб дуллуну дур: «Ххуйсса тIул-тIабиат, хасиятри», – куну. Му инсан урчIа чулуха гъан хьуну ИдавсичIан ﷺ цIувххуну бур ялагу: «Я Расулаллагь, дин цири?». Идавсил ﷺ ялагу увкуну бур: «Ххуйсса тIул-тIабиат, хасиятри», – куну. Мува инсан ялагу кия чулуха гъан хьуну ИдавсичIан ﷺ цIувххуну бур ялагу: «Я Расулаллагь, дин цири?». Идавсил ﷺ ялагу жаваб дуллуну дур: «Ххуйсса тIул-тIабиат, хасиятри», – куну. Мува инсан ялагу махъа гъан хьуну мува зат цIувххуну бур Идавсихь ﷺ. Идавс ﷺ мунал чулухунай кIурагу авну увкуну бур: «Дин цирив бувчIаву – му ина сси къабизлазавур», – куну.

Муъминчу кулпатраву икIу, даврий икIу, чIаххуращал икIу, чу икIу цинявппагу лагма-ялттуминнан эбратрансса инсанну икIан аьркинссар. Мукунсса икIаншиврул мунан Аллагьнал ﷻ цайва ялув бивхьумур биттур буллалаву дакъассагу, ялагу ххуйсса тIул-тIабиаьт, хасият дусса икIан аьркинссар. Идавсихь ﷺ цIувххуну бур ца чIумал: «Ца щарссанил дяхтта зумагу дугьай, хьхьурдугу эбадат дуллай гьан дувай, амма мунил оьсса хасият дур. Мунил цила мазрайну чIаххуран зарал биян буллай дур», – куну. Идавсил ﷺ увкуну бур: «Мунин хъинмур бакъассар, му Дуржагьрал агьлуну хьунтIиссар», – куну.

ЦIанасса чIумал чIявусса бикIай аьрзарду буллай: цумарив чакругу буллай, зумардугу дугьлай ур, амма оьсса, оьккисса тIуллугу дуллай ур тIий. Муъминчувнал дуллалисса оьсса тIуллал жула диндалущал кIул акъама, мунил жуяра тIалав дуллалимур ттигу щаллу къадуллалима диндалуя махъаллил уллалиссар. Мунин бувну, цалла ххуйсса хасиятрайну, тIул-тIабиаьтрайну, дуллалисса ххуйсса тIуллайну бусурманчу хьун бюхъайссар щил дунугу бусурман дин кьамул даврил, мунил тIалав дуллалимур щаллу дуллалаврил сававну. Мукуна, цу унугу Исламрая нигьа усаврил, диндалуя махъаллил шаврил сававнугу хьун бюхъайссар цалла оьккисса хасиятрайну, оьккисса тIуллайну.

Цири бантIисса жувура адав дакъашиву, дакI чарилшиву, оьсса, оьккисса хасият, тIул-тIабиаьт хIисав хьурча? Идавсил ﷺ чIяруну дуаьлуву Аллагьнахь ﷻ цанна ххуйсса хасият, тIул-тIабиаьт чIа учайсса бивкIссар: «Я Аллагь! Ина ттул куц ххуй бувсса куццуй ттул хасиятгу ххуй дува», – куну. Ца-ца чIумал дуаьлуву мукуна чIа тIун икIайсса ивкIссар: «Я Аллагь! Ина на ххуйсса хасиятрайн, тIул-тIабиаьтрайн уца, Ина къауцирча щилчIав къауцинтIиссарча. Оьсса, оьккисса тIул-тIабиаьтрая, хасиятраягу уручча, Ина къауруччирча щилчIав къауруччинтIиссарча», – тIий. Бунагьирттая ва гъалатIирттая марцIсса, жула хасиятру ххуй дан жучIана тIайла увксса жула ххирасса Идавс ﷺ Аллагьная ﷻ ххуйсса хасият чIа тIий ивкIун ухьувкун, бунагьирттал бувцIусса, ва цIанасса гьалаксса, фитна гьарзасса чIумал яхъанахъисса жунма аьркинни муданмагу, бакъавцIуну, дакIнихтуну Аллагьнахь ﷻ чIа тIун ххуйсса хасият.

Ялагу, жувура адав дакъашиву, оьхIалашиву сукку хьусса чIумал дакIнин бутан аьркинни Идавсил ﷺ тIисса махъру: «Цаманай цIими къабувайсса инсаннайгу щилчIай цIими къабантIиссар». Агана жува Аллагьнаятусса ﷻ рахIму-цIимилух, Мунал жува багъишла битаврих мякьну бухьурча жунмагу аьркинни цайминнай цIимигу бувну мий багъишла битан. Му чIумал бюхъайссар жула хасият ххуй хьун, лагма-ялттунан жула ххуйсса тIуллугу чIалан, жула диндалущал кIул хьунсса, Исламрал тIимур кIул бансса гъирагу багьан миннан. Цуксса жунма ччай бурив Аллагьнал жува багъишла бивтуну, мукссава цаймигу багъишла битан аьркинссар жунма.

Исламрал дайдихьулий Идавс ﷺ Маккаллал чIаравсса ТIаиф тIисса шагьрулин лавгссар, микку яхъанахъиминнахь Исламрая бусан. Му шагьрулуву яхъанахъисса халкьуннал Исламрая буслай мунил кIичIирттавух заназисса Идавсил ﷺ хъирив занай мунайх чартту бишлай мичча лихъан увссар. Увххуну, ца мурхьиралу игьалаган щя ивкIун уна ИдавсичIан ﷺ Жабраил малаик  увкIуну увкуссар, Идавсин ﷺ ччан бикIарча Аллагьу Тааьланал га шагьрулул агьулданун танмихI бантIиссар куну. Мунийн Идавсил ﷺ увкуну бур: «Къачча. Бюхъай та бунугу га шагьрулиясса щил бунугу шагьадатрал махъру учин», – куну. Ва хъанахъиссар жуннасса яла ххаллилмур, яла ххуймур хасиятрал, тIул-тIабиаьтрал мисалну. Аллагьнайн щукру, га шагьрулул агьлу хIакьинусса кьини цинявппа бусурмантал бур.

Аллагьу Тааьланал жува цинявппагу ххуйсса хасиятрайн буциннав, Цалва балаллуя, сситтуятугу буруччиннав. Амин!

 

АхIмад МухIаммадов

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Аькьлукарнал насихIатру

Ттизаманнул Сириянал диндалул аьлимчу АхIмад Шарифлул бувсун бур укунсса бусала.   Ца инсаннал цIувххуну бур аькьлукарнахь: «Инсантураву яла махIатталмур цумур хасиятри?» Аькьлукарнал жаваб дуллуну дур: Инсантуран оьрчIшиву бизар хьуну, анаварну хъуни хьун ччан бикIай, амма...


Цаппара хъуни бунагьру

Нитти-буттан аькьува дулаву Нитти-буттан зарал буван, къаччан бикIан буван я мазрайну, я канийну цукунчIав къабучIиссар. ХIатта, ми чапурну буну, цува бусурманну ухьурчагу, миннай рахIму-цIими, хIурмат буван, хъун буван, хъинмала буван, ябуван оьрчIай ялувссар. Нитти-буттан аькьува дулайсса...


Мюнпатсса дуаьрду

КIюрххил ва гьанттайнмай хъама мабитав буккин: – «Аятуль-Курси́» – Сура «Аль-Ихляс» (3-ва) – Сура «Аль-Фалякь» (3-ва) – Сура «Ан-Нас» (3-ва) – Дуаь   – Убайлул цIувххуну бур (жиндалухь): «Жу зуяту...


Кьамулмур цадакьа

Цадакьа тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар: ванивун буххайссар фаризасса закат ва инсаннан ка-кумаг баву. Инсаннал цува АллагьначIан ﷻ гъан хьуншиврул цаманнан хъус дулаврин учайссар цадакьа (аьрабрай – «садакьа»). Диндалул аьлимтурал луттирдаву ва мукъуйну чIявучин ккаккан...


БахIулул ва янил шаврил лишанну

Кьуръан ккалай инсантал хъин бувайминнал бусаврин бувну, хIакьинусса кьини халкьуннаву хъинну ишла хьуну бур бахIурду баву ва янил шаву. Ми иширттал хIакъираву инсантуран чIявучин тIайласса кIулшигу къадикIай. Мунияту, ва макьалалуву кIицI лаганну бахIу бувсса ягу янил хьусса инсан цукунсса...