Бусурманнал цIусса шин

Бусурманнал цIусса шин

Бусурманнал календарьданул (гьижралул) цIусса шин дайдишайссар МухIаррам зуруя. Ванил ца агьамшивугу – инсаннал цала оьрмулул, тIуллал, давурттал хIисав дувайсса чIун хъанахъиссар. Оьмар-асхIабнал увкуссар: «Зула оьрмулул хIисав зува ласияра, зуятура хIисав ласуннин (дунияллия гьаннин)». Ларгсса шинаву хьумунил ялув хъинну пикри бувну, оьмур ва ххуймур дакIнин бувтун, оьмуния арх хьун, хъинмуничIан кIункIу хьун хIарачат буван аьркинссар.

 

«МухIаррам – Аллагьнал ﷻ барзри» увкуну бур хIадисраву. Шикку цайми барзру Аллагьнал бакъа къатIиссарча, хасну ва зурул лахъсса кьиматрайн ишара дуллалиссар.

МухIаррам барз Заннайн мютIину, хъинбаларду, эбадатру дуллай, сахаватну гьан бувну хъинссар, мунийну щала шин хъиншиврий гьан дувангу бигьа хьунтIиссар. Имам аль-Гъазалил «ИхIя оьлуму-ддин» тIисса луттираву чивчуну бур: «МухIаррам барз тIа́аьт-эбадат дуллай гьан барча, умуд буссар ганил барачат вайми зурдардийнгу бияншиву».

«МухIаррам» тIисса мукъул гьану «хIарам» – «къадагъа» тIисса мукъуя хьуну бур. Ва зурул хIакъираву Кьуръандалуву увкуну бур: «Аллагьнал ﷻ барзру ацIния кIива буссар. Мукун чивчуссар ЛавхIул-МахIфузраву, Заннал аьрщи ва ссавру ляхъан дурсса кьини. Гайннувасса мукьва барз къадагъасса буссар (Зуль-Кьаъда, Зуль-ХIижжа, МухIаррам ва Ражаб). Мури тIайласса дин, мунияту вай зурдардий зуйва зула зулмурду мабулларди (бунагьру буллай)» («Ат-Тавба» суралул 36-мур аятрал мяъна. "Калям Шариф").

Аьбдуллагь ибн Аьббаслул бувчIин бувну бур хаснува вай мукьва барз личIи циван бувссарив: «ТIулдакъашивуртту дуллан вайми зурдардийгу къабучIиссар. Аммарив Аллагьнал ﷻ вай мукьва барз личIи бувну, вайннул мубаракшиву хъун дурну дур. Вай зурдардий бувсса бунагьрал оьшивугу гужлан шайссар, хъинбалалул чиригу гьарзассар». («Тафсир ТIабари», «Тафсир Ибн Касир»)

Имам Бухаринал луттиравусса хIадисраву увкуну бур: «Шинаву ацIния кIива барз буссар, гайннувасса мукьва – хIарамсса барзрур. Шанма цаннил хъирив ца наниссар: Зуль-Кьаъда, Зуль-ХIижжа ва МухIаррам, мукьулчинмургу Жумадуль-ахирданул ва Шяъван зурул дянив буссар (Ражаб барз)».

КьатIадал увкуну бур: «Къадагъасса зуруй дурсса хъинсса даврил чири гьарзассар, тIайладакъашиву (бунагь) оьссар, вайми зурдардий бувминнуяр. Аммарив бунагь ва тIайладакъашиву мудангу оьккиссар».

 

Зума дугьаву

МухIаррам зуруй зума дугьаврил даража хъинну хъунмассар. Абу Гьурайрал бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ махъру: «Рамазан зуруя махъ зума дугьан яла лайкьмур, хъинмур барз – МухIаррамри, фаризасса чаклил хъирив яла хъинмур чакгу – тагьажудри (хьхьуниву бивзун бувайсса суннат-чак)» (Муслим).

Зума дугьаву так Аллагьнал ﷻ ва инсаннал дянивсса эбадат духьувкун, зумалух ляличIисса чиригу бухьувкун, МухIаррам барз зума дугьаврин хас бувну гьан буварча хъинссар.

АсхIаб Абузардул бувсун бур: «Ца чIумал на цIувххуссия МухIаммад Идавсихь ﷺ: "Цумурди яла́ бусравмур хьхьу ва яла́ бусравмур барз?" – куну. Идавсил ﷺ укунсса жаваб дуллуна: "Гьарца хьхьунил дя бусравссар, яла бусравмур барзгу – МухIаррам барзри» (Насаи). Ва хIадис бувчIин буллай диндалул аьлимтурал бувсун бур МухIаррам барз Рамазан зурул хъирив яла бусравмур бушиву.

Аьбдуллагь ибн Аьббаслул бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «МухIаррам зуруй ца кьини зума дургьуманан буссар зувира дургьуссаксса чири» (ТIабарани).

Цамур хIадисрайн бувну, ляличIину хъинссар МухIаррам зуруй хамис, нюжмар ва алхIат кьини зума дугьаву.

 

Шинал цалчинмур кьинисса дуаь

МухIаррам – тавбалул ва эбадатрал барз бухьувкун, барз ва цIусса шин дуаьлия дайдирхьуну хъинссар, куну бур хьхьичIвасса салихIинтурал. Гайннаяту жучIанна дирну дур цIусса шинал цалчинмур кьини дурккуну хъинсса дуаьгу.

Му кьини ва дуаь дуккайссар:

بِسْم الله الرحمن الرحيم

وَ صَلَّى اللهُ عَلى سَيِّدِنا مُحَمَّدٍ وَ عَلى اَلِهِ وَ صَحْبِهِ وَ سَلَّمَ

 اَللَّهُمَّ أَنْتَ الأَبَدِيُّ الْقَدِيمُ الأَوَّلُ وَ عَلى فَضْلِكَ الْعَظِيمِ وَ جُودِكَ الْمُعَوَّلُ وَ هَذا عَامٌ جَدِيدٌ قَدْ اَقْبَلَ نَسْئَلُكَ الْعِصْمَةَ فِيهِ مِنَ الشَّيْطانِ وَ أَوْلِيَائِهِ وَ جُنُودِهِ وَالْعَوْنَ عَلى هَذِهِ النَّفْسِ الأَمَّارَةِ بِالسُّوءِ وَ الاِشْتِغَالَ بِمَا يُقَرِّبُنِي اِلَيْكَ زُلْفَى يَا ذَاالْجَلاَلِ وَ اِكْرَامِ يَا اَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ

 

(3-лла)

 

وَ صَلَّى الله عَلى سَيِّدِنا مُحَمَّدٍ النَّبِيِّ الأُمِّيِّ وَ عَلى آلِهِ وَ صَحْبِهِ وَ سَلَّمَ

Бисмиллагьи ррахмани ррахIим.

Ва салла Ллагьу аьла саййидина МухIаммадин ва аьла алигьи ва сахIбигьи ва саллам.

Аллагьумма, анта-л-абадиййу-л-кьадиму-л-аввалу, ва аьла фазлика-л-аьзими, ва жудика-л-муаьввалу, ва гьаза аьмун жадидун кьад акьбала насъалука-л-эсмата фигьи мина-ш-шайтIани ва авлияигьи, ва жунудигьи, ва-л-аьвна аьла гьазигьи-н-нафсил аммарати биссуи, ва-л-иштигъала бима юкьаррибуни илайка зулфа, я за-л- жалали ва-л-икрами, я архIама ррахIимина. (3-лла)

Ва салла Ллагьу аьла саййидина МухIаммади-н-набиййи-л-уммиййи ва аьла алигьи ва сахIбигьи ва саллам.

Ва дуаь 3-лла дурккуну хъинссар.

 

Аьшура кьини

МухIаррам зурул яла агьаммур кьини – ацIулчинмурди. Ганийн «Аьшура» учайссар – ацIулчинмур кьини тIиссар. Му кьини ва мунищал архIал 9-мур ягу 11-мур кьини зума дургьуну хъинссар. Имам Бухарил ва Муслимлул луттирдавусса хIадисраву бур Ибну Аьббаслул бувсмур: «Ттун тачIав къаккавкссар Идавс ﷺ Рамазан зуруйгу Аьшура кьинигу куна цамур чIумал зума дугьан хIарачат буллай, ганил барачат бияврийн умуд бивхьуну».

Мусал ва НухI идавстуралгу Аьшура кьини зума дугьайсса диркIссар.

Ва кьини гьарцаманал цала кашилух урувгун цадакьа бувну хъинссар, мукунма, Кьуръан буккаву гьарза бувну, гъан-маччами, оьрчIру ххари бувну, цаймигу чирисса давуртту дурну хъинссар.

Цадакьа хаснува цала кулпатран баву хъиннува хъинссар, куну бур. ХIадисраву увкуну бур: «Аьшура кьини цала кулпатран ляличIисса сахаватшиву ккаккан дурманан Аллагьнал ﷻ щала шинал мутталий сахаватшиву ккаккан дантIиссар» (Байгьакьи). Суфьян ибн Уяйнал увкуссар: «Ва хIадисраву тIимур жу бувайссия 50 ягу 60 шинал мутталий, муниву жун так хъиншиву ляркъуна».

 

Аьшура кьини дуккайсса дуаь

ХьхьичI 70-ва учайссар:

 

حَسْبُنَا اللهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيِلُ نِعْمَ الْمَوْلى وَ نِعْمَ النَّصِرُ

 

ХIасбуналлагьу ва ниъма-ль-вакилю ниъма-ль-мавля ва ниъма-н-насир.

 

Яла 7-ла ва дуаь дуккайссар:

 

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

حَسْبُنَا اللهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيِلُ نِعْمَ الْمَوْلى وَ نِعْمَ النَّصِرُ

سُبْحَانَ اللهِ مِلْءَ الْمِيزَانِ وَ مُنْتَهَى الْعِلْمِ وَ مَبْلَغَ الرِّضَى وَزِنَةَ الْعَرْشِ لاَ مَلْجَأ وَلاَ مَنْجَأ مِنَ اللهِ إلاَّ إِلَيْهِ سُبْحَانَ اللهِ عَدَدَ الشَّفْعِ وَ الْوَتْرِ وَعَدَدَ كَلِماتِ اللهِ التَّامَّاتِ كُلِّها أَسْئلُكَ السَّلاَمَةَ بِرَحْمَتِكَ يآ اَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ وَ لاَ حَوْلَ وَ لاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللهِ الْعَلِيِّ العَظِمِ وَ هُوَ حَسْبِي وَ نِعْمَ الْوَكِيِلُ نِعْمَ الْمَوْلى وَ نِعْمَ النَّصِيرُ وَ صَلَّى اللهُ عَلى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ خَيْرِ خَلْقِهِ وَ عَلى الِهِ وَصَحْبِهِ أَخْمَعِنَ

 

Бисмиллягьи ррахIмани ррахIим.

ХIасбуналлагьу ва ниъма-ль-вакилю ниъма-ль-мавля ва ниъма-н-насыру.

СубхIаналлагьи мильа-ль-мизани ва мунтагьа-ль-эльми ва маблагъа-р-риза ва зината-ль-аьрши ля мальджаа ва ля манджаа минаЛлагьи илля иляйгьи субхIанаЛлагьи аьдада-ш-шафъэ ва-ль-ватри ва аьдада калимати Ллягьи-т-таммати куллигьа асъалюка-с-салямата бирахIматика я архIама ррахIимина. Ва ля хIавля валя къуввата илля биллягьи-ль-аьлиййи-ль-аьзыми ва гьува хIасби ва ниъма-ль-вакилю ниъма-ль-мавля ва ниъма-н-насыру. Ва салля ллагьу аьля саййидина МухIаммадин хайри халкьигьи ва аьля алигьи ва сахIбигьи ажмаин.

 

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Мюнпатсса дуаьрду

КIюрххил ва гьанттайнмай хъама мабитав буккин: – «Аятуль-Курси́» – Сура «Аль-Ихляс» (3-ва) – Сура «Аль-Фалякь» (3-ва) – Сура «Ан-Нас» (3-ва) – Дуаь   – Убайлул цIувххуну бур (жиндалухь): «Жу зуяту...


Заннал неъмат

Гьарца кьини инсан хьуна акьлай ур микробирттащал. Гайннуву чансса бакъар цIуцIавуртту, азарду сукку дувайссагу. Мукунсса микроорганизмардащал талан Аллагь Тааьланал ляхъан дурну, инсаннал чурххаву дирхьуну дур иммунитет.   Ттизаманнул хъиривлаявурттайн бувну, дунияллийсса халкьуннава...


Цаппара хъуни бунагьру

Нитти-буттан аькьува дулаву Нитти-буттан зарал буван, къаччан бикIан буван я мазрайну, я канийну цукунчIав къабучIиссар. ХIатта, ми чапурну буну, цува бусурманну ухьурчагу, миннай рахIму-цIими, хIурмат буван, хъун буван, хъинмала буван, ябуван оьрчIай ялувссар. Нитти-буттан аькьува дулайсса...


Нуххуву дурсса дуаь

Ибну Оьмардул бувсун бур цанма МухIаммад Идавсия ﷺ бавсса хIадис (бусала): – Ца чIумал зуяр ччяни ялапар хъанай бивкIсса шама инсан аьрххилийн бувккун бур. Най бивну бур ца нуххучIан. Хьхьу дутан пикри хьуну, гивун бувххун бур. Му чIумал гужсса гъарал ларчIун, ххяллуя хъунмасса кьун багьну,...


Суал-жаваб

Щинавун оькьлакьисса инсан ккаккарча, га ххассал уваншиврул зума зия дуван бучIиссарив (щинавун ххяххарча майравух ягу кьацIливух щин духхан бюхъай)? Оьвкьуну нанисса инсан ххассал уваншиврул зума зия дуван ихтияр дуссар, ялунгума, чара бакъа ххассал уванмур буван аьркинссар. Амма мукун лирчIсса...