Циванни дуаь кьамул къадуллалисса?

Циванни дуаь кьамул къадуллалисса?

Циванни дуаь кьамул къадуллалисса?

Дуаь – бусурманчунал дайсса эбадатирттава ца яла агьаммурди. Инсан чIявуну дуаьлуву лаизлай, Аллагьнал ﷻ рязишиву тIалав дуллан, ЗанначIан гъан хьун аьркинссар. Дуаь дувайма Аллагьнан ﷻ ххирассар, дакIнихтуну чIа увкумур дулайссар.

 

Оьбайда ибн Самитлул бувсун бур Идавсил ﷺ увкусса махъру: «Цума бусурманчунал дуаь дурну Заннахь цанма ччисса зад чIа учирчагу, Аллагьнал мунан чIа увкумур дулунтIиссар, ягу мунаяту арх бантIиссар чIа увкумунищал архIалсса бала-апатI» (Тирмизи, ТIарабани).

Гьарца ишираву кунна дуаь давривугу дуссар кьамул хьуншиврул биттур дан аьркинсса цаппара шартIру. Миннувасса яла агьаммур – марцIсса ниятращал, дакIнихтуну, Заннал ﷻ цIимилийн хьул бивхьуну, танмихI баврия нигьа увсун, хIалимну дувавур.

Аллагьу Тааьланал увкуну бур: «Идавстурал дуаьрдайн жаваб дуллуссар, гай тIааьт-эбадатраву хIарачат буллай, хъинбалардачIан кIункIу тIий, цIимилийн ва чирилийн хьул бивхьуну, танмихIрая нигь дуну лабизлай, Заннал хьхьичI иминну бивкIунтIий». («Аль-анбия» суралул 90-мур аят).

Вай шартIру дакъасса, буссар дуаь кьамул шаврил хьхьичIух пардавну бацIайсса багьанттугу.

 

Бунагьру

Аллагь ﷻ хъама ивтун бунагьру буллалиманал цайнма Заннал сси кIункIу буллалиссар. Мукунсса инсаннал дуаьгу кьамул къадайссар, бунагьру кьабивтун, марцIсса тавба къадурссаксса. Оьккисса тIуллан кIанай ххуйми дуллай, Зал рязи уванмур буллай айиширча, дуаьрдугу кьамул дувантIиссар.

 

ХIарамсса дукия ва лаххия

ХIалал-хIарам личIи къадуллай хъус ляхълахъисса, хIарамсса дукра канакисса, хIарамсса янна лаххайсса инсаннал цувагу, хIарамсса ххуллий ляркъумунийну щаллу буллалисса цала ичIувмигу гьалакшивручIан бувцуну наниссар. Абу Гьурайраясса хIадисраву увкуну бур: «Идавсил ﷺ бувсун бур ца инсанная, ххиттулгу увцIуну ххуллийн нанисса, каругу ссавруннах дурган дурну «Аллагь, Аллагь!» тIий, амма миччава миккун хIараммур канай, хIараммур хIачIлай, хIарамсса янна лахлай, хIараммуний хъуна хьусса инсанная. «Гукунсса инсаннал дуаьлун жаваб дулайссарив?!», – увкуну бур Идавсил ﷺ» (Муслим).

Оьмардул арс Аьбдуллагьлул бувсун бур хIадис: «АцIра диргьамрансса янна лархманал, гайннувасса царагу диргьам хIарамсса диркIхьурча, га янна ликканнин дуаь кьамул къадайссар». Ва хIадисгу бувсун Аьбдуллагьлул цала вичIайн кIиссагу тIивтIуну увкуну бур: «Ттул вичIив кьюкI шича, ттун вай махъру Идавсия ﷺ къабавхьурча» (АхIмад).

Мукунсса инсаннал мугьлат бакъа бунагьсса давугу кьадиртун, хIалалну арцу ляхълансса сант ххал дан, ва мукунна, цаманаща дарцусса, зерххусса ягу хъяврин увну тIалав дурсса задгу залуннан зана дитан аьркинссар. Яла Аллагьнахь ﷻ багъишла ити увкуну, тавба дайссар.

ХIарамсса канай, хIарамсса ларххун Заннахь чIа тIий дуаь дуллалима – духIин дакъасса инсанни, мунал дуаь кьамул къадавугу махIатталсса иш бакъар.

 

Ссавур дакъашиву

Дуаь дуллалима анавар уклан къааьркинссар, «на дуаь дурссия, амма Аллагьнал ﷻ жаваб къадуллунни», – тIун къабучIиссар, му Заннал чулиннайсса адав дакъашивуну ккаллиссар. Жаваб къадуллунни увкуну дуаь даву кьадитангу къабучIиссар.

Аллагьнан ﷻ ххирассар умуд къакьувкьуну, мудан дуаьртту дайсса инсан. Жаваб къадуллуну къаличIаншиву кIулну, дакI дарцIуну бикIан аьркинссар.

ХIадисраву увкуну бур: «Гьарцаманал дуаьлун жаваб дулунтIиссар, «На Аллагьнахь ﷻ чIа увкуссия, амма ттун къадуллунни», – тIий анавар къаукларча (Бухари).

Имам Муслимлул луттиравусса хIадисраву увкуну бур: «Идавсихь ﷺ цIувххуна: "Аварашиву, анаваршиву чув чIалан дикIайссар?" "На Аллагьнайн ﷻ лаизлай уссияв, амма ттун жаваб къадуллунни", – увкуну, дуаь даву захIматсса ишну чIалай, му кьадитавур», – жаваб дуллуссар Идавсил ﷺ.

 

ХIарамсса зад чIа учаву

Дуаь дуллалиманал чIа учин аьркинссар так хIалалмур. Халкьуннан заралсса, бунагьсса, инсантурал дянивсса арарду лиян буллалисса дуаь дуллан къабучIиссар. ХIадисраву увкуну бур: «ЧIа увкуманан жаваб дулунтIисса, так бунагьсса ва гъанминнал дянив дичлачисса дуаь къадулларча, анаваргу къауккарча». (Бухари, Муслим).

Шикку кIицI ларгсса шартIру биттур дурну, кьамул къашайсса багьантту букьан бувну дуаь дулларча, иншааЛлагь, жаваб дулунтIиссар, чIа тIимур щаллу хьунтIиссар.

Ва дунияллий дуаь кьамул къархьуманан жаваб къадуллунни учавугу къатIайлассар, мунансса жаваб Ахиратраву дулунтIиссар.

 

Камал МухIаммадов

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Заннайн мютIисса кулпат

Кулпатрал оьрмулуву хъунмасса кIану бугьлагьиссар ласнал ва щарссанил дянивсса дакьаврил (гармониялул). Мунил хъунмур биялагу хъаннихьри. Ва макьалалуву бусанну цаппара маслихIатру, кулпат дакьаврил хIалданийн бучIан баву бигьа дуллалисса, цанчирча, мукунсса кулпатраву паракьатшиву, рахIатшиву ва...


Суал-жаваб

ХIан даххайсса тучандалуву бухгалтерну зун бучIиссарив? Мукунсса тучаннаву ва цаймигу хIанттия хайр ласласисса идарарттаву бухгалтерну ягу цайми къуллугъирттай зун ихтияр дакъассар, хIарамссар. Мунинсса далилнугу хъанахъиссар хIанттиха зузисса инсантурал ацIва журалий Идавсил ﷺ нааьна дурсса, имам...


ДакIнивусса загьру

ХьхьичIазаманнай ца душ щар хьуну, ласнал къатлуву ласнал ниттищал яхъанай бивкIун бур, ганиха къуллугъ буллай. Амма ласнал ниттил мудан ганий аьй-бювкьурду дуллай, яхI буван къабюхълай бивкIун бур. ХIукму бувну бур ласнал ниттин загьру буллуну дирчIан дуван.   Душ лавгун бур базаллуву...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


Идавс ﷺ увсса къатта

Маккалул Бану Гьашим тIисса махIлалий буссар гьарцама бусурманчунал дакIниву ляличIисса кIану бугьлагьисса къатта. ХIакьину шикку библиотека бур, аммарив ца заманай ва кIанай бивкIссар щала дунияллул тарихрайн асар биян бувсса инсан – МухIаммад Идавс ﷺ ниттил увсса къатри. Идавсил ﷺ тухум...