Вила тагьар кIул дува

Вила тагьар кIул дува

Гьарцама бусурманчунан агьамсса зад бур цаятува Аллагь ﷻ рязи хьунмур буллалаву. Заннал рязишиву дияйссар жуйвасса буржру биттур буллай, бунагьмуния арх буцлай, хъинбаларду гьарза буллай. Циняв чакру, зумарду, цадакьартту щаллу булларчагу, бакIравун суал буххай: Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса ттула тагьар цукунссар дурвав, нава Зал рязисса лагърав, мукун акъахьурча, Аллагь ﷻ рязи хьуншиврул бан аьркинмур цири тIисса.

 

Бюхъай инсаннал дуллалимур дакIмарцIшиву дакъа, ккаккиялун, Заннан цува чIалачIишиву хъама бивтун дуллан. Иш чIярусса эбадатру давриву бакъар, миннул даражалуву ва ниятравур. Бусурманчу аьркинссар ихIсандалучIан кIункIу тIун – вина Аллагь ﷻ къачIаларчагу, инава Аллагьнан чIалачIишиву кIулну къуццу буллан.

 

Жула тагьар цукун кIул дувантIиссар?

 

  1. Эбадат

Цалчинва-цалчин ургу вила эбадатрах. Дурив чаклия ххаришиву, буллалини иминшиву ягу му укуннасса аьдатрайн кIура бавну бурив? Чак къабуллалисса чIумал Аллагь ﷻ дакIнин агьайрив? чIумуя чIумуйн Кьуръан буккарав? Щейх Абуль-ХIасан Щазилил увкуссар: «Вила тагьарданун кьимат бища чаклийхчIин. Вил дакIнин хIарамсса лазатру къаххира хьурча – ина талихIрайн увкмара».

Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «Луттирава (Кьуръандалува) вийва ялув бивхьумур ккалакку, чакгу щаллуну буллалу. Щак бакъа, чаклил инсан уруччайссар бунагьирттая ва Аллагьнайн ﷻ мютIи акъашивруя. Аллагьнал ﷻ цIа кIицI лагаву – яла агьаммурди! Аллагьнан ﷻ кIулссар зу дуллалимур» («аль-АьнкьабутI» суралул 445-мур аят).

 

  1. Халкьуннащалсса арарду.

Къулагъас дува лагмаминнащалсса вила арардах. Ина гайннащал цуксса аьдилну, тIайлану, цIими буну ура? Цайминнан тIайлабацIу шайхту ххари шарав, бала бивний дард кIидачIарав? Буварав мюхтажминнан кумаг дакIнихтуну, барчаллагьрах ва цIа даврих къаялугьлай? Оьсса мукъурттия, маз баврия, бугьтан-гъибатрая личIлулшиву дуварав? МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Маз бувайма (ламмам) Алжаннавун къауххантIисар» (Бухари, Муслим). Вай суаллахьхьун жаваб дулайхту вища хьунтIиссар кIул буван инава ЗанначIан цуксса гъанну уссарав, цанчирча, вай Аллагьнан ﷺ ххирасса лагътурал хасиятрури. Заннал абадлийсса цIимилуцIа хьуну, сситтулун агьаврия уруччинмур бува.

 

  1. Вила ялув ацIу

Пикри бува, вила нафсирайн ва оьккими хасиятирттайн данди уклай урав? Дурсса тIулданул хIакъираву пикри буварав, аьмаллу ххуй буван хIарачат буварав? Диндалиясса кIулшивуртту гьарза дуллай урав? ХIадисраву увкуну бур: «Аллагьнан ﷻ цала лагъ ххира шайхту, ганан диндалул кIулшиву (дин ххуйну дурчIаву) дулайссар, тIайласса ххуллийн уккан увайссар».

 

  1. АпатIрачIа ссавур

Вийнма бала-апатI, мусиват бивсса чIумал ссавур дуварав ягу нясив хьусса кьадардания рязи акъа цIуру-кIуру буллан икIарав? Хъама мабитара: захIматшивуртту – бунагьирттая марцI буваймурди.

Инава неъматравусса, тIайлабацIу хьусса чIумал щукру буварав, ягу ми так вила биялалийну хьуссаннун ккалли буварав? Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «Зу имандалий ва щукрулий бухьурча, Аллагьнан ﷻ аьркин бакъассар зун танмихI буллан …» («ан-Нисаъ» тIисса суралул 147-мур аят).

Заннайн щукру бушиву – Аллагьнан ﷻ ххирасса хасиятри. Кьуръандалуву бувсун бур щукру бувайманансса неъматру Заннал хъиннува гьарза бувантIишиву.

Имам Шафиинал увкуну бур: «Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса вила даража кIул хьун ччарча, инава Заннал ссаха зузи увну урав къулагъас дува. Инава Аллагь ﷻ кIицI лаглай (зикрилухун агьну) ухьурча, Заннангу ина кIицI лаган ччиссар. Ина Кьуръандалухун агьну ухьурча, Заннан вищал ихтилат буван ччиссар. Ина эбадатрахун (дин-чаклихун) агьну ухьурча, Заннал ина ЦачIана гъан увссара. Ина панасса дунияллухун агьну ухьурча, Заннал ина Цаятува арх увссара. Ина халкьуннахун агьну хьурча, Заннал ина кьюкьин увссара. Ина дуаьлухун машгъулну ухьурча, Заннан вин неъмат булун ччиссар. Ургу инава ссаха зий урав, мури вил даража».

 

АхIмад МухIаммадов

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


Аькьилсса бусаларду

  Нитти-буттал дуаь Ца аьлимчу-щейхначIа ккалаккисса мутааьлимнал ганахь миннат бувну бур цахара дуаь дувакьай, куну. «Ттул дуаь Аллагьнал ﷻ кьамул къадувантIиссар!» - баян бувну бур щейхнал. Мутааьлимтал махIаттал хьуну бур, цанчирча, дуаь чIа увкума ивкIун ур дуккавриву...


Иман цIакь дувансса давуртту

Идавсих ﷺ вичIи дирхьума – Аллагьнайн ﷻ мютIи хьумари. «Нур» тIисса суралуву увкуну бур: «Аллагьнайн ﷻ ва Идавсийн ﷺ мютIину бикIи, акъахьурча зун жаваб дулун багьантIиссар». Вай мукъурттил мяйжан буллай бур Идавсил ﷺ ххуллу (сунна) бувгьуну бачаврийну инсантурайн...


ЛирчIсса зумарду

Гьарца бусурманчунан кIулну бикIан аьркинссар хъирив лахъан дуллалисса эбадатгу, чIумуй дурмургу ца даражалий къадикIайшиву. Мунияту учайссар жагьилну унува дурмур хъинссар, хъунав хьукун дурмунияр, куну.   Мунин бувну, зумарду цила чIу-мал дургьуну щаллу дуван хIарачат бан аьркинссар....


ЗанначIан гьаз дурсса кару

Цала дянивсса икьралдайн, кIулминнайн, соцсетирдайн чул бишлай аьдат хьусса халкьуннал дянив жунна чIявуну хъама дитай ца агьамсса низам: халкьуннайн букканнин цал Аллагьнайн ﷻ лабизан, дуаь дуван.   Ва укунмасса маслихIат бакъарча, бусурманчунал гьанусса мухIлухIин хъанахъиссар,...


ХIабибнал ﷺ дуниял кьадитаврил бусала

Ца хавар бусанда, вичIи дишара Кьуръан-хIадис бувсун къабувчIайминнан, Аьжам шеъри бувну ХIабиб ﷺ кIицI анда Цал шафааьт жунма бияйрив ккаккан. Муъжизатру буслай гъалгъа буварча, КIивагу иттату макь экьи лагай, Цув кIицI лагаврийну ихтилат барча, Вай кьянкьасса дакIру кIукIлу хьун...