БахIулул ва янил шаврил лишанну

БахIулул ва янил шаврил лишанну

Кьуръан ккалай инсантал хъин бувайминнал бусаврин бувну, хIакьинусса кьини халкьуннаву хъинну ишла хьуну бур бахIурду баву ва янил шаву. Ми иширттал хIакъираву инсантуран чIявучин тIайласса кIулшигу къадикIай. Мунияту, ва макьалалуву кIицI лаганну бахIу бувсса ягу янил хьусса инсан цукунсса тагьарданий икIайссарив.

 

Ми ахIваллугу буссар кIива журасса: шанашиманал ахIвал ва къашанашиманал ахIвал.

 

МакIрасса ахIваллу:

  1. Шану къабияву. Шанавух ццах тIий чантI тIутIаву.
  2. Оьккисса, ццаххандарансса макIру.
  3. МакIра хIайвант, жанаварт ккаккаву.
  4. Шанавух ккарччив цаннийх ца дуклай, зертIа тIутIи дуллалаву.
  5. Шанавух гъалгъа тIутIаву, вев, цIир-цIир учаву.
  6. Цайва цува акъа ивзун заназаву (лунатизм).
  7. Шанавух хъяхъаву ягу аьтIаву.
  8. МакIра цува лахъния агьлай ккаклакаву.
  9. МакIра хIатталлу, гьаврду ккаккаву.
  10. МакIра ливтIусса инсантал ккаклакаву.
  11. МакIра инсантал хъиннува мюрщину ягу хъиннува хъунину чIалачIаву.

 

КIихьрасса ахIваллу:

  1. Цания ца базу цIий, цукунчIавсса дару-дарманнал хъин буван къахъанахъаву.
  2. БакI цIий, ссалчIав хъин буван къабюхълахъаву.
  3. Цала шава ацIан къахъанай, гичча увккун гьан ччишиву. Цала кулпатрая, оьрчIая, гъан-маччаминная арх уцан ччишиву.
  4. ЦукунчIавсса багьана бакъанува гужну къюкI ришлашаву.
  5. Аьжаивсса суратру яруннил хьхьичI дацIлацIаву.
  6. Цайна цу-унугу оьвтIисса, дяъвайсса кунма бизлазаву.
  7. Диндалия, чаклия, зикри-салаватрая дакIоьзаву. Исламрал фарзру биттур бавриву курчIилшиву.
  8. Чакливу цими ракааьт дурссарив, цумур дуаь дуккин аьркинссарив хъама битлатаву,
  9. Багьана бакъанува гужну сси бизлазаву.
  10. За хъамабитлатаву.
  11. Шаппа аьжаивсса шаттирдал, мурчал чIурду баллалаву.
  12. Цала хъирив цурив авцIусса кунма бизлазаву.
  13. Гужсса танмалшиву, гьарзарава дакI дуккаву, хIал бакъашиву, шанухшиву.

Укунсса ахIваллу буманан къабучIиссар дарман ххал буллай бувчIай хъанничIан, ссихIирчитурачIан, луттирдавун бургайминначIан занан. Вай хъин дувайссар диндалийн бувну, дуаьртту, Кьуръандалул аятру ккалай. Яла агьаммур дармангу – диндалул тIалавшинарду биттур даву, чак лях личIан къабувну буллалаву, чаклил хъирив дуккайсса азкарду дуккаву, мудан чаклин бивссуну бикIан хIарачат баву.

Кьуръан-дуаьрду ккалай хъин буллалисса чIумал дуруччин аьркинсса шанна шартI дуссар:

  1. Ккалан бучIиссар Кьуръандалул аятру, мюхчансса дуаьрду, Аллагьнал цIарду.
  2. Ккалан бучIиссар ягу аьраб мазрай ягу цамур бувчIинсса мазрай.
  3. Ккаллаккима ва вичIи дихьлахьими дакI дарцIуну бикIан аьркинссар инсаннайн дияймур гьарзад так Аллагьная дикIан бюхъайшиву ва хъин шавугу так Заннал кашилийну хьунтIишиву.

 

Кьуръан буккайманал шартIру:

  1. Бусурмансса, тIайласса аькьида дусса, бакIрал сагъсса ушиву.
  2. Янил шаврия, жиндрая, бахIурдая Кьуръандалул хъин буван бюхъайшиву дакI дарцIусса икIаву.
  3. Кьуръандалийну дару-дарман баврил элму кIулсса икIаву.
  4. Кулпат бувсса икIаву.
  5. Бунагьирттая марцIсса, миннуя мурахас хьун хIарачат буллалисса икIаву.
  6. Аллагьнал ﷻ цIа кIицI лагаврий, Кьуръан буккаврий, чаклин иссаврий даин шайсса икIаву.
  7. Дуллалимур дакIнихтуну, марцIсса ниятрай дуллалаву. Инсаннан кумаг бувансса нанижат дакIниву дикIаву.
  8. Аллагьная акъа цамур ссаятучIав нигь дакъасса икIаву.
  9. Цайминнал диялдакъашивурттая, азардая, цIуцIавурттая цайминнахь къабусайману икIаву.
  10. Щаллуну Аллагьнайн ﷻ таваккал бувтсса икIаву.

 

МухIаммадхIабиб Будунов

 

«ЦIуллушиврул багъру»

тIисса луттирава

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Суал-жаваб

Чак бяличIан буван бучIисса ишру цумири? Фаризасса ва ссуннатсса чак бяличIан баврил хIукмурду личIи-личIиссар. ЦукунчIавсса багьана бакъанува чак бяличIан буван къабучIиссар, хIарамссар. Амма хъуслин зарал шавриясса нигь куннасса тагьардануву чак бяличIан буван ихтияр дуссар. Чак буллалиманан...


Мавлудрал барз

Рабиуль-авваль – бусурманнал календарьданул шамулчинмур барзри. Ва ккаллиссар яла агьаммий зурдардивасса цану. Жунма кIулсса куццуй, Рабиуль-авваль барз барачат хьуссар Аллагьнал ﷻ махъа-махъсса Илчи ﷺ, жуна ххирасса МухIаммад Идавс ﷺ дунияллийн уккаврийну. Идавс ﷺ халкьуннан рахIмуну,...


Ссятрал мутталий дурсса эбадатраяр ххирасса махъру

Дунияллийсса оьрму Аллагьу Тааьланал жунма буллуну бур Цала рязишиву тIалав дуллай, цIимилийн умуд бивхьуну яхъананшиврул. Аллагьнал, жува ххирану, мурадру щаллу бавугу бигьа бувну бур. Цала ИдавсийхчIин ﷺ Заннал жунма баян бувну бур цумирив хъунмасса чири хьуншиврул дувайсса бигьасса эбадатру....


ТалихI ссаву буссар?

Циняв муния гъалгъа тIун бикIай, циняв муничIан кIункIу тIий бур, амма инсаннахь инава луглагимур бувчIин бува учирча, балжисса жаваб дулунма нажагьгу къалякъай.   Пикри бувара, инсан ур ца ххирасса ххазиналух луглай, амма му чув лабивтун буссарив, цукунсса буссарив къакIулну. Му хьхьичIунай...


25-ва тикрал бува

Маэшат гьарта хьуншиврул ишла бувайсса багьантту цIухлалими чан къашай. Миннувату яла агьаммур, гьанумур цила чIумал ххювагу чак бавури, циняр шартIру, рукнурду, адабругу щаллу дурну, хъирив дуккайсса азкардугу дурккуну.   Мукунма, маэшат гьарза хьуншиврул хъинссар зухIа-чак баву, шанан утту...