ЩяйтIан бахIаймур
Бюхттулсса Аллагь тIий ур (мяъна): «Я Идавс, Кьуръан буклай айишиннин чIа уча Аллагьнахь, инава щяйтIаннуя уручча куну: «Аьузу би-Ллагьи мина-шшайтIани-р-раджим» увкуну, цилгу мяъна хъанахъисса – «на Аллагьнахь ﷻ чIа тIий ура щяйтIаннул оьсса тIуллая уручча тIий нава, цугу цалла арх буцан бувсса рахIму, цIимилуя». КутIану кIанийн учайссар «истиа́ьзат» куну.
«Истиаьзат» Аллагьнал ﷻ ИдавсичIан ﷺ тIайла дуркIссар «Бисмиллагьи-р-рахIмани-р-рахIим» – тIисса мукъурттищал аьрхIал. Мунин бувну, Кьуръан буклай айишиннин хьхьичI суннатссар «Аьузу би-Ллагьи …» учаву. Суннагу хъанахъиссар МухIаммад Идавсил ﷺ цалла дуллай ивкIмур, гайминналгу дуллалавриясса рязишиву, ххаришиву. Бусурманчувнан хъинссар сунна щаллу буллалаву. Сунна щаллу буллалимий Идавсил ﷺ ххуллийх нанимири. Му сунна чара бакъа щаллу буван аьркинссар тIисса кIанттурдугу бур, оьрмулуву цалвагу учин буржлувссар тIиссагу бур «Аьузу биллагьи…». Агарда цIуххирча: «Ци хъиншиву дуссар Кьуръан буклай айишиннин хьхьичI «Аьузу би-Ллагьи…» учавриву? Жаваб дулун аьркинссар укунсса: Цалчин, му хъанахъиссар Аллагьнал ﷻ амрулийн мютIишиву, Заннал ккаккан бувсса ххуллия бакъаккаву.
КIилчин, ца хъунмасса къуллугърайсса инсаннащал хьуна акьиншиврул, кIаная рязийшинна ласун багьай чара бакъа. КьацIлива ххуй дакъасса кьанкь духьурча, кIанащал ихтилат буллангу къалайкьссар, буллалисса миннатгу кьамул къабайссар. Кьуръан буклакимагу, кIа хъунаманачIан ххуллу лавсъсса инсаннаха лахьлахьиссар. «Истиаьзат» тIий уна, кIа цалчин Аллагьная ихтияр ласлай ур Кьуръан буклай айишин, мунищала аьрхIал миннатгу буллай ур марцI да тIий цалла мурччив, маз, дакI бунагьирттая цивгу хьусса, бакъурду бихьлай, щялмахъру буслай, Аллагьнал лагънан ﷻ къалайкьсса кьадарсса тIуллу дуллай, гъибатру бихьлай. Гьарцаннан кIулсса зад бур, аьркинссаксса гужгу гьунаргу бунан цала душманная ххувхьун цайминнал кумаг аьркин бакъашиву, гуж ва гьунар бакъамананнив кумаг аьркиншивугу. Мунийн бувну, Аллагьнал ﷻ лагъ «Аьузу биллагьи...» тIий айишавривун, чIалай ур цачIара щяйтIаннуя уруччинсса я каши, я гуж бакъа тIий, Аллагьнайн ﷻ леххаврий уклай ушиву щяйтIаннул оьсса тIуллая цува уручча тIий; мукIругу хъанай ур цува заэвшиврий. «Аьузу биллагьи...» учайсса чIумал дакI хIузурдануву дугьан аьркинссар. ХIузургу мукунсса чурххал хIалли, инсаннал яла хъинми пикрирду, зикрирду Аллагьнаха ﷻ зузи бувсса чIун. Аллагьнал ﷻ тIимуния арх бувцсса пикрирду дакIниву бунува учаву къагьассар. ЩяйтIан бикIайссар инсантурал Аллагьу Тааьланайсса вихшаву, вихшала кьюкьин дуллай, хIарачат буллай цила чулийн кIункIу буван, бяйкьин буллай, бусурманнал умматравасса арулцIаллий шанна ккурандалувасса арулцIаллий кIира бяйкьин бувсса куццуй. Хаснува бахчайссар чакру бавриву, зума дугьавриву. Шамилчингу. ЩяйтIан, гьарцагу чулуха, жунма бувансса зараллах луглай бикIайссар, хъин дан захIматсса цIуцIавуртту диян дуллай, духIан захIматсса, оьсса кьинирду ялун дуцлай, биян буллай хъуни-хъунисса зараллу, ми дакъассагу цайми-цайми кьадарсса тIуллу дуллай. Муниятур жува «Аьузу биллагьи...» учин аьркинсса так хIузурданувун бувхсса чIумал, марцIсса пикрирдащал Аллагьнайн ﷻ леххаврий буклай щяйтIаннул оьсса къеллая ххассал бува тIий. ТIий бур: агарда «Аьузу биллагьи...» учирча, Аллагьу Тааьланал шанттуршра дахшишру дайссар инсаннал ва щяйтIаннул дянив, ца дахшишрулияту гамуничIан манзил буссар лухччиния ссавнийн биянуксса. КIулну бикIан аьркинссар укунсса задгу: инсантураща, я жин-щяйтIантраща зарал биян бан къашайссар Аллагьу Тааьланал ихтияр дакъа. ДакIнин утира Аюб Идавс: циксса зараллу бувссар ганан Иблисрал Аллагьу Тааьланал ихтияр дуллуну махъ. Жува щяйтIантру учайссар – Иблисрайнгу, ганил лякьлуя дирзсса ва дизлалисса наслулийнгу, ялагу тIун бикIай: цивппагу бяйкьусса ххуллийх най, гаймигу бяйкьин буллалисса инсантурайнгу щяйтIант, мува куццуй жиндрайнгу. Жиндрая хавар ласурча, гайгу Аллагьу Тааьланалли ляхъан бувсса, инсантал кунма, амма цIараяту. Гайннаву, Аллагьу Тааьланайн къавихмири щяйтIант, вихми жиндри-бусурманталли. Инсантурал кунна жиндралгу кьабитайссар цала наслу, лигу-литIайссар инсантал кунма. Хавар ласурча Иблисраягу, ганил наслулиягу, гай дунияллийн буккайссар, амма ликъатIайссар ахиратрал кьини дучIаннин. Ахиратрал кьини гай циняв цал аьрхIал литIунтIиссар: Ца чIумал МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуну бур «васвасрая». («Васвас» учайссар щяйтIаннул инсаннал дакIнивун бутлатисса оьсса пикрирдайн, диндалул иширттаву щак-щук тIутIи аврин). Идавсил ﷺ дуллуну дур жаваб: «БачIвасса къатлувун цурку къауххайссар», яний му хъанахъиссар: «Иман дакъасса дакIнивун щяйтIан къабуххайссар». Аьли-асхIаблулгу увкуссар: Дин, чак баврил бусурманнал ва китабиюннал (жугьутIbzk ва [fxgfhfcyfk) хъуннасса личIишиву дуссар щяйтIаннуясса васвасраву. Аллагьнайн ﷻ вих бакъамий укунмагу щяйтIаннул хъирив най буссар, щяйтIаннунгу гай бяйкьин буллан аьркиншиву дакъассар. МарцIсса бусурмантал щяйтIаннуйн къарши бувкнари бусса, мунияту щяйтIангу хIарачат буллай бикIайссар жува марцIсса ххуллия баччан буллай, цила тIимунийн кIункIу бан ччай. Жува тIайласса ххуллия бяйкьин буллалаву гайннул давур. Мунияту Аллагь ﷻ лахьхьин буллай ур жунма щяйтIаннуя жува цукун бурувччуну бикIан аьркинссарив, оьвтIийгу ур жуйна, цачIара лякъира щайтIаннуясса ххассал шаву тIий.
Бусала
Диндалул кIулшиврул хъирив ца инсан лавгун ур Хурасанная Иракьнавун. Га хъинну чIявусса дурккусса аьлимтурачIа лахьлай ивкIун ур диндалул луттирду. Лавхьхьуну бур дакIних мукьазарва хIадис. Дуккаву къуртал хьуну махъ ганал цIувххуну бур цала муаьлимнахь: «БучIирив ттун тти шавайн зана хьун»? Щейхнал увкуну бур: «Ина шавайн ачиннин лахьхьин бавив винма цаппара махъру, инава лавхьхьусса мукьазарвагу хIадисирттаяр винма хайрну хьунабакьинтIисса?» Га инсаннал увкуну бур: «Лахьхьин ба». Яла учительнал цIувххуну бур ганахь: «Зул билаятрай щяйтIант буссарив?» «Буссар» – куну бур мутааьлимнал. Щейхнал цIувххуну бур: «Бутайрив миннул зул дакIурдивун васвасру?» Жагьилнал куну бур: «Бутай». Аьлимчувнал цIувххуну бур: «Туну зу ци бувару миннун?» «Жу лихъан бувару щяйтIаннул жулва дакIурдивун буххан бувсса васвас». Щейхнал ялагу цIувххуну бур: «Ялагу бучIарча ци буванну?» «Ялагу гава куццуй лихъан буванну». Яла аьлимчунал лахьхьин бувну бур цала мутааьлимнан: «Ми Аллагьнал душмантал зун зараллу буллай, зул дакIурдивун васвас буххан буллай, чак-дин даврияту зу арх буцан буллай бувкIукун лихъан буллан аьркиншиву дакъассар. Зу аьркинссару, оьсса ккаччигу аьрхIалсса хIухчуйл чIарав бавцIусса кунма къуццу буллан. Зу щилчIав кумаг къабувну, кIа оьсса ккаччия ххассал хьунну тIисса пикрилувун багьарча, кIа ккаччил заллу – хIухчу хIала къаувна, ганал кумаг къабувна, ккаччи ххяхлантIиссар, кьацI къаувкуна багу къабацIантIиссар, паракьат бангу къахьунтIиссар бикъавкIуна. Бакъаривкьай хайргу, аькьлугу муниву, мукунсса иш багьсса чIумал, кумаг ба куну ккаччил залуннайн – хIухчийн оьвчирча. КIа хIухчийл ца чIу бувну ккаччи паракьат хъанай бур». Вана укунсса масала бувцуну, щейхнал лахьхьин буну бур цала мутааьлимнан щяйтIаннуя уруччиншиврул «Аоьзу би-Ллагьи минащайтIани-р-ражим» куну, Аллагьнайн ﷻ леххаву тIун.
«Танбигьул аьвам ила дяъватиль-Кьуръан» тIисса луттирава