Нач-хIая

Нач-хIая

ХIаялул мяъна

КIулну бикIи, «хIая» тIисса мукъул мяъна – лайкь дакъасса тIул хьушиву кIулну, дакIниву нач ва ламус бикIаву хъанахъиссар. ТIарикьатраву тIурча, «хIая» - му хъанахъиссар дакI ташвиш шаву. Суфийтурал имам Жунайд ал-Багъдадил хIаялул хIакъираву увкуну бур: «ХIая – му Заннал буллусса неъматру кIул шавури (вив ласаву) ва инава эбадат заэвну дуллай ушиву бакIрайн ласавури. Миччари байбишайсса хIаялул мархри. Ялагу хIая – инава Заннал циняв амрурду биттур буллалиманну ккалли аврин тIалавшин дакъашивури.

ХIаялул буссар цаппара журарду:

1. МютIий акъашивруясса хIая. Адам идавсил дукан къабучIисса ахъулсса дуркусса чIумал, Алжаннавух тиху-шихунай лечлан ивкIссар тIар. Аллагь Тааьланал ганахь цIувххуссар: «Ина Ттуяту лихъан ччай урав?». «Акъарача, Виятусса начлил лечлай ура», - увкуссар тIар Адамлул u.

2. Вила диялдакъашивурдал ва хатIардал цIанийсса хIая. Малаиктурал Аллагьнахь ﷻ учайссар: «Жу Вин лайкьсса куццуй эбадат дуллай бакъассияв», - куну.

3. Хъун аврил цIанийсса хIая. Масала, Исрапил малаикнал Аллагьнаясса ﷻ начлил цува ахьлаган увссар хъару тIитIин дурну.

4. Узданшиврул цIанийсса хIая. МухIаммад Идавсил ﷺ Зайнаб цанма щарну бувцукун, хъатIул хъамалушиндаран супра тIивтIуссар. Му мажлисрай асхIабтал чIалнунин щябивкIун бивкIссар, Идавсингу ﷺ миннахь бизи учин нач хъанай диркIссар. Му чIумалли Аллагьнал ﷻ ликкан бувсса «Аль-АхIзаб» суралул 53-мур аят (мяъна): «Идавсил ﷺ къатлувун мабуххару, так зуйнма дукралийн оьвчирча бакъа. Дукра дишиннин ялугьлан муначIан мабучIару. Зуйнма оьвчайхту буххияра, дукра дукайхту ппив шияра, хъярч-махсаралунсса ихтилатгу къабуллай. Цанчирча зуяту Идавсин ﷺ зарал биян бюхъайссар, амма зухь ци-бунугу учин мунан нач хьунтIиссар, амма Аллагьнан ﷻ хIакьмуния нач къашайссар…». Ва аятрал бувчIин буллай бур Идавсин ﷺ хIурмат буван аьркиншиву, цанчирча, ИдавсичIан ﷺ зиярат баврил ляличIисса адав дикIан аьркинссар, чIунгу лайкьсса дурчIин аьркинссар. Ва аятраву бувсун бур супралий дирхьумур дукан хIалал шайшиву так ихтияр дулурча (хъамалу оьвчирча). Цамур куццуй учин, зухьхьунна Идавсил ﷺ къатлувун буххан ихтияр дулайхту буххияра лайкьсса куццуй, Идавсил ﷺ чулухуннайсса шариаьтрал тIалавшиннардугу биттур дуллай.

«Тавилату-Нажмия» тIисса луттираву чивчуну бур: «Зула ишру щаллу байхту, баччи бакъашиву къадурну буккияра. Идавсил ﷺ хъинсса тIул-тIабиаьт дурча куну ганан хIурмат бакъашиву ккаккан мадувару. Ганал нач-хIая дусса хасиятрах бурувгун ганан захIмат хьунсса тIул мадувару. Бюхъайссар Идавсил ﷺ иминсса хасият чIалай ганачIан бувкIминнал мяърипатадав дакъасса тIул дурну дикIан. Муниятури Аллагь Тааьланал ва аят ликкан бувсса». Миллатраву сий думаначIан зиярат буллалисса аькьилсса инсаннал буржри тIар ихтилат чIяву къабаву ва лахъи къалавгун зана икIаву, ахIмакьналмур лишан тIурча – хъиннува лахъину хъамалу щяикIаву ва сант дакъасса чIумал хъамалу учIаву. Узданшиврул цIанийсса хIаялул хIакьираву Аллагьнал ﷻ увкуну бур: «КIиннивасса ца ганачIан гъан хьуну бур нач-начсса заназин дурну» («аль-Кьасас» суралул 25-му аят). Ва аятраву бувсун бур Шуаьйб идавсил душваравасса ца Муса идавсийн цаннийнма хъамалу оьвтIий бивкIсса куц. Ганин нач хъанай диркIун дур Мусал хъамалушин кьамул къадуванссар, къаучIанссар тIий. Цанчирча, цачIава хъамаличу кьамул уллалиманал чара бакъа начхIая дикIан аьркинссар. Мукунсса начгу узданшиврул цIанийсса хIаяну ккаллиссар.

(гихунмайгу буссар)

«СалихIминнал тIабиаьт» тIисса луттирава

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


Мюнпатсса дуаьрду

Мудан заралунния бурувччуну бикIаншиврул   КIюрххил ва гьанттайннай шамилла дуккайссар ва дуаь: باسْمِ اللَّهِ الَّذي لاَ يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي الأرْضِ وَلا في السَّماءِ، وَهُوَ السَّمِيعُ العَلِيمٌ «БисмиЛля́гьи ллязи́ ля́ язурру мааьсмигьи́ шай’ун филь-арзи ва ля́...


Ряхра зума

Шавваль – Рамазан зурул хъиривмур барзри. Му зурул цалчинмур кьини – Зума ритавал байрамрал кьини хъанахъиссар. Байрандалул кьини зума дугьангу къабучIиссар, хIарамссар. Мунил хъиривсса ряхва гьантлий дугьаву хъинссар, суннатссар.   Фаризасса зума дугьайсса Рамазан зурул хъирив...


“Хайр бакъасса инсантал...”

Инсаннал дакIнил азардавасса ца азар – дакIхъуншивури. Му чIалан дикIайссар, инсантурал тIимур сан къабаврийну. ДакIхъуншиврул дайдихьу – цува цайминнаяр лахъну чIалачIаву. Му иширайн Идавсил ﷺ увкуссар: «КъауххантIиссар Алжаннавун чанссарагу дакI хъун дувайма». Му...


ЩяйтIан бахIаймур

Бюхттулсса Аллагь тIий ур (мяъна): «Я Идавс, Кьуръан буклай айишиннин чIа уча Аллагьнахь, инава щяйтIаннуя уручча куну: «Аьузу би-Ллагьи мина-шшайтIани-р-раджим» увкуну, цилгу мяъна хъанахъисса – «на Аллагьнахь ﷻ чIа тIий ура щяйтIаннул оьсса тIуллая уручча тIий нава,...


Зумаритавал кьини

Аллагь Тааьланал Зумаритавал кьини даврин савав – ахиратлул кьини дакIнин дагьаншиврулли. Мунингу учайссар Эдрал кьини, куну. Гьарца Эдрал кьини дуркIукун, дунияллий халкь кув ххарину, кув пашманну, кув ххуйсса канай, ххуйсса ларххун, кув оьккисса канай, оьккисса ларххун, кув бахьтта, кув...