Нач-хIая

Нач-хIая

ХIаялул мяъна

КIулну бикIи, «хIая» тIисса мукъул мяъна – лайкь дакъасса тIул хьушиву кIулну, дакIниву нач ва ламус бикIаву хъанахъиссар. ТIарикьатраву тIурча, «хIая» - му хъанахъиссар дакI ташвиш шаву. Суфийтурал имам Жунайд ал-Багъдадил хIаялул хIакъираву увкуну бур: «ХIая – му Заннал буллусса неъматру кIул шавури (вив ласаву) ва инава эбадат заэвну дуллай ушиву бакIрайн ласавури. Миччари байбишайсса хIаялул мархри. Ялагу хIая – инава Заннал циняв амрурду биттур буллалиманну ккалли аврин тIалавшин дакъашивури.

ХIаялул буссар цаппара журарду:

1. МютIий акъашивруясса хIая. Адам идавсил дукан къабучIисса ахъулсса дуркусса чIумал, Алжаннавух тиху-шихунай лечлан ивкIссар тIар. Аллагь Тааьланал ганахь цIувххуссар: «Ина Ттуяту лихъан ччай урав?». «Акъарача, Виятусса начлил лечлай ура», - увкуссар тIар Адамлул u.

2. Вила диялдакъашивурдал ва хатIардал цIанийсса хIая. Малаиктурал Аллагьнахь ﷻ учайссар: «Жу Вин лайкьсса куццуй эбадат дуллай бакъассияв», - куну.

3. Хъун аврил цIанийсса хIая. Масала, Исрапил малаикнал Аллагьнаясса ﷻ начлил цува ахьлаган увссар хъару тIитIин дурну.

4. Узданшиврул цIанийсса хIая. МухIаммад Идавсил ﷺ Зайнаб цанма щарну бувцукун, хъатIул хъамалушиндаран супра тIивтIуссар. Му мажлисрай асхIабтал чIалнунин щябивкIун бивкIссар, Идавсингу ﷺ миннахь бизи учин нач хъанай диркIссар. Му чIумалли Аллагьнал ﷻ ликкан бувсса «Аль-АхIзаб» суралул 53-мур аят (мяъна): «Идавсил ﷺ къатлувун мабуххару, так зуйнма дукралийн оьвчирча бакъа. Дукра дишиннин ялугьлан муначIан мабучIару. Зуйнма оьвчайхту буххияра, дукра дукайхту ппив шияра, хъярч-махсаралунсса ихтилатгу къабуллай. Цанчирча зуяту Идавсин ﷺ зарал биян бюхъайссар, амма зухь ци-бунугу учин мунан нач хьунтIиссар, амма Аллагьнан ﷻ хIакьмуния нач къашайссар…». Ва аятрал бувчIин буллай бур Идавсин ﷺ хIурмат буван аьркиншиву, цанчирча, ИдавсичIан ﷺ зиярат баврил ляличIисса адав дикIан аьркинссар, чIунгу лайкьсса дурчIин аьркинссар. Ва аятраву бувсун бур супралий дирхьумур дукан хIалал шайшиву так ихтияр дулурча (хъамалу оьвчирча). Цамур куццуй учин, зухьхьунна Идавсил ﷺ къатлувун буххан ихтияр дулайхту буххияра лайкьсса куццуй, Идавсил ﷺ чулухуннайсса шариаьтрал тIалавшиннардугу биттур дуллай.

«Тавилату-Нажмия» тIисса луттираву чивчуну бур: «Зула ишру щаллу байхту, баччи бакъашиву къадурну буккияра. Идавсил ﷺ хъинсса тIул-тIабиаьт дурча куну ганан хIурмат бакъашиву ккаккан мадувару. Ганал нач-хIая дусса хасиятрах бурувгун ганан захIмат хьунсса тIул мадувару. Бюхъайссар Идавсил ﷺ иминсса хасият чIалай ганачIан бувкIминнал мяърипатадав дакъасса тIул дурну дикIан. Муниятури Аллагь Тааьланал ва аят ликкан бувсса». Миллатраву сий думаначIан зиярат буллалисса аькьилсса инсаннал буржри тIар ихтилат чIяву къабаву ва лахъи къалавгун зана икIаву, ахIмакьналмур лишан тIурча – хъиннува лахъину хъамалу щяикIаву ва сант дакъасса чIумал хъамалу учIаву. Узданшиврул цIанийсса хIаялул хIакьираву Аллагьнал ﷻ увкуну бур: «КIиннивасса ца ганачIан гъан хьуну бур нач-начсса заназин дурну» («аль-Кьасас» суралул 25-му аят). Ва аятраву бувсун бур Шуаьйб идавсил душваравасса ца Муса идавсийн цаннийнма хъамалу оьвтIий бивкIсса куц. Ганин нач хъанай диркIун дур Мусал хъамалушин кьамул къадуванссар, къаучIанссар тIий. Цанчирча, цачIава хъамаличу кьамул уллалиманал чара бакъа начхIая дикIан аьркинссар. Мукунсса начгу узданшиврул цIанийсса хIаяну ккаллиссар.

(гихунмайгу буссар)

«СалихIминнал тIабиаьт» тIисса луттирава

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


Таваккулданиясса мусил махъру

    Таваккулданул мяъна дурчIин дуллалисса калимартту:   Идавсил ﷺ увкуссар: «Халкьуннаву яла гужма хьун ччиманал Аллагьнайн ﷻ таваккул бутича». ЯхIъя ибн Муа́ьзлухь цIувххуссар: «Инсан таваккул бутайману та ккаллиссар?» «Цала Заллуну Аллагь ﷻ...


Аькьилсса бусаларду

  Нитти-буттал дуаь Ца аьлимчу-щейхначIа ккалаккисса мутааьлимнал ганахь миннат бувну бур цахара дуаь дувакьай, куну. «Ттул дуаь Аллагьнал ﷻ кьамул къадувантIиссар!» - баян бувну бур щейхнал. Мутааьлимтал махIаттал хьуну бур, цанчирча, дуаь чIа увкума ивкIун ур дуккавриву...


Напсилул хасиятру

Напсилул хасиятруЦала напсилух вичIи дирхьуну, оьбаларду буллан махъаллил акъасса инсаннан хасъсса хасиятру дур къуллугърах къанихшиву ва мудан цува цайминнаяр лавайну икIан ччишиву. Мукунсса инсаннан, мудан хьхьичIун личлай, цайми инсантал цала буюрду биттур буллали буллай, цахва мюхтаж буллан...


ХIабибнал ﷺ дуниял кьадитаврил бусала

Ца хавар бусанда, вичIи дишара Кьуръан-хIадис бувсун къабувчIайминнан, Аьжам шеъри бувну ХIабиб ﷺ кIицI анда Цал шафааьт жунма бияйрив ккаккан. Муъжизатру буслай гъалгъа буварча, КIивагу иттату макь экьи лагай, Цув кIицI лагаврийну ихтилат барча, Вай кьянкьасса дакIру кIукIлу хьун...


Лакрал миллатрал мажлис

Март зурул 18-нний Дагъусттаннал Муфтиятрал сипталийну МахIачкъалаливсса «Европа» тIисса залдануву хьунни чIявусса лак гьурттусса зумаритавал мажлис – ифтIар. Зал щапI куну бувцIуну бия, аьдатрайн бувну, мажлис байбивхьуна Мубараксса Кьуръандалул аятирттая, ккалаккиману ия...