Кулпат ххассал бан
Кулпат ххассал бан
Кулпатру лияврил сияхIраву жула хIукумат дусса дур хьхьичIунсса кIанай. Лас ва щар личIи шаву, кулпат лияву Аллагьнан ﷻ яла къаччимур ишри куну бур хIадисраву. ХьхьичIва личIи хьуншиврул ца агьамсса багьана аьркинну бивкIхьурча, цIанасса чIумал «хасиятру къадаркьунни» куну бигьанма кулпатру лиян буллай бур. Мунил багьанагу – жагьил хъанахъисса оьрчIан ва душваран кулпатрал кьимат тIайлану бувчIин къабавур.
Лас ва щар бакъакьаврил багьантая куртIну пикри буварча, миннува ца яла агьаммурну ялун личлай бур хъаннил цалва ласурваврайн мютIи хьун аьркиншиву вив къаласаву. Мукунма, арамтунналгу лаласлай бакъар цува кулпатрал бакIчину ва гьарзадрал щаллу бувайману икIан аьркиншиву.
Кулпатраву дакьаву ва вихшала дикIаншиврул, гьарцаманал биттур буллан аьркинссар цалва бакIрайн лавсмур.
МухIаммад Идавсил ﷺ жухьва бувсун бур кулпат бан, га ябуван цукун аьркинссарив. Бусанну ласнайсса цаппара буржирдая.
Лас икIан аьркинссар кулпатрал бакIну, бакIчину, каялувшиву дувайману, хъунаману. ЧIявусса кулпатру бур бакIчи цумарив бувчIин къашайсса. Ца хъунама акъасса арарду халкьуннал дянив бикIан къааьркинссар. Жула диндалул ккаккан бувну бур гьарца ишираву ца бакIчи итаву. Сайки, инсантал аьрххи-ссапарданий бувккукун, гайннавасса ца хъунаману (амирну) увчIуну, гайми ганайн мютIи хъанан аьркинссар. Акъахьурча, мукунсса ссапардануву барачатшиву къадикIантIиссар.
Мува куццуй, кулпатрал бакIчишиву адиминал цайнна къаласурча, миччагу барачат лагайссар. Му бакъассагу, Аллагь Тааьланал дацIан дурсса низамрайну, арамтуннаву дирхьуну дур бакIчишиврул тIабиаьт. Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «Арамтал хъаннил ихтиварлуталли (ялув бавцIумири, къайгъу буваймири, гьарзадрал дузал баймири, тIайласса ххуллийх бачин буваймири), цанчирча, Аллагьнал ﷻ цавай вайминнал ялувмину бивтссар, муниятур арамтуннал цала хъус му ххуллий харж дуллалисса». («Сафват ат-тафасир», «Ан-Нисаъ» суралул 34-мур аят).
Цири буван аьркинсса къатлуву адимина хъунаману хьуншиврул? Бачияра пикри баннуча! Аьркинссарив къатлувуминнайн гьужумру буллан, дяъван? – Юх, къааьркинссар! Адимина бакIчину икIаншиврул, кулпат мунайн мютIи хьунширул, цалчин му цува Заннайн мютIину яхъанан аьркинссар. Лас Аллагьнал ﷻ ххуллия тинай хьуну, бунагьру буллай ухьурча, я щарссанил, я оьрчIал мунах вичIи къадихьлантIиссар. ДакIнихтуну диндалул ххуллугу бувгьуну, цала кулпатрал чулухунмайсса буржру биттур буллалиманаха хIурматгу буссар.
Хъиривмур агьамсса масала – адиминал цалва кулпат, оьрчIру гьарца аьркинмунил дузал буллан аьркинссар. ХIаким ибн Муаьвиял бувсун бур цала буттая бавмур: «На цIувххуссия МухIаммад Идавсихь ﷺ: "Щарссанил хьхьичI адиминал бурж цукунссар?" – куну. Идавсил ﷺ увкуна: «Инава канай ухьурча, гагу дукан бува. Винна янна ласурча ганингу ласи. Ганил лажиннарайх марищав, оьккисса махъ маучав, ганийн ттиликI мадутав…» (АхIмад, Абу Давуд, Ибн Мажагь).
Лас цала щарссанищал кIукIлуну, хъинну, тIааьнну, хIалимну икIан аьркинссар. Аллагьнал ﷻ Кьуръандалуву укунсса амру бувну бур (мяъна): «Зула хъаннищал хъинну бикIияра. Гайннащалсса оьрму тIааьн бакъасса кIанайн бивну бухьурчагу яхI бувара. Цанчирча бюхъайссар зун къаччимунивугу Аллагьнал ﷻ хъинбала бивхьуну бикIан» («Сафват ас-тафасир», «Ан-Нисаъ» суралул 19-мур аят).
ХIасан Басринал увкуссар: «Щарсса дуцайхту инава ганил ласгу, ппугу, уссугу хьу. Цанчирча га вил къатлувун бувкIссар бутта-нинугу, уссу-ссугу кьабивтун. Гайннал цалва душ вийн аманат бувссар Аллагьнал ﷻ цIанийну щар буллуну. Га винма буцлацисса (магьар бихьлахьисса) чIумал ина бардултрал хьхьичI жаваблувшиву вийнна ларсъссар. Вихь дакъассар ихтияр га кьюкьин буллан, яхI гъагъан буван, ганил гъанминная оьккисса махъ учин».
Имам АхIмадлул щарсса дунияллия ларгукун, ганал увкуссар: «Валлагьи, на ванищал 40 шинай оьрму бутав, амма цаллагу жул дянив къалмакъал къархьуссар. Ганахь цIувххуну бур: «Мукун оьрму бутан зуща цукун хьуна?», – куну. «Ганин ххаххан ччан бивкIсса чIумал на паракьатшиву дугьайссия. На гьалак увккун дяъварча, ганил дугьайва паракьатшиву», – бувсун бур имамнал.
Ласнайсса буржирдал хIакъи-раву увкумунил кутIасса хIасил дуварча, учин бюхъанссар адиминал цала кулпат заралмуния буруччин ва къатлул, хъуслил, дукиялул, лаххиялул щаллу буван аьркинссар. Вай ишру щарссанил хъачIунттайн бивчусса кулпатраву барачатшиву чанссар.
Хъамитайпа цуксса сий дусса тухумравасса, авадансса, махъ нанисса, цIа дурксса бунугу, мунин талихI так ласнал чIараври лякъинтIисса.
Бусурмансса душнин кIулну бикIан аьркинссар цуппа щар хьуния тинмай, ласнал увкумур баву цила хьхьичIунсса буржну хъанахъишиву.
Абу Гьурайрал бувсун бур укунсса хIадис: «Идавсил ﷺ увкуна: "Ца инсаннал цаманайн икрам буван ихтияр диркIссания, на амру буванссия щарссанихь цила ласнайн икрам бува куну"» (Тирмизи).
Ташу баву Аллагьнан ﷻ ххирассар, кулпат лияву тIурча щяйтIаннул мурадри. Бувсун бур Идавсил ﷺ увкумур: «Багьана бакъанува цIа рутаву тIалав дуллалисса хъамитайпалун Алжаннул кьанкьрагу къарищунтIиссар» (Ибн Мажагь, Тирмизи, Абу Давуд)
Цамур хIадисраву увкуну бур: «Щарсса ва лас куннайн ку бичин хIарачат буллалима жуватува (бусурманнава) акъар» (Абу Давуд).
Цал-цал лас ва щарсса ца магъулу яхъанай бунугу, чил инсантал кунма бикIай. Ми цану бикIаншиврул хъунисса къатри ягу чIярусса хъус къааьркинссар. Миннан аьркинмур –хIурмат, ччаву, вихшала. Муниятур гьарцаманал цалва бакIрайн лавсмур биттур буллан аьркинсса.
Кулпат – Аллагьнал ﷻ буллусса хъунмасса неъматри, жулва буржри му буруччаву, лиян къабитаву.
АхIмад МухIаммадов