Нину-ппу – муаьлимталли
Нину-ппу – муаьлимталли
Мюрщисса оьрчIал хьхьичIра-хьхьичI эбрат ласайссар цалва чIаравминная: нитти-буттая, уссу-ссунная. ХIакьинусса кьини тарбия дулаву хъинну захIмат хьуну бур. Заманалух бурувгун бачин багьлай бур. Ва макьалалуву ччива буцин оьрчIру тарбия баврил саняткар, доктор Мустафа Абу-Сааьдлул цаппара жунмасса маслихIатру.
Цайнма цалва чул бищаву. Ванил мяънагу – оьрчIру цайминнал биялалун къагьан лахьхьин бувара. ЧIявуми ниттихъал цалва оьрчIру цалва биялалуву тарбия буллан бикIай. Буттахъал чIявучин мукун къабувай. Аммарив инсаннал тIабиаьтраву дирхьуну дур тархъаншиву, цайминнайн чул къабивщуну къуццу буллан ччишиву. Гукунсса оьрмулуву оьрчIру цайнма цалва чул бивщуну яхъанан къашайшиву жунма кIулли, амма гай мукун бусса ххай битияра.
Шин ва дачIи хьусса оьрчIру буссар гьарца зад цалва буллан ччай: дукра дукан, янна лаххан ва м.ц. Амма мунахун дахчилай дуссар нину. Бюхъай янна чапал дан, махъа хьхьичIуннай лахлан. Цукуннугу оьрчIан лахьхьинтIиссар цайминнайн хъар къахъанан. Мукун къаитарча, цаппара хIаллава ганавусса гъира ле-щантIиссар, рахIатшиврийн аьдат хьунтIиссар. Мукун аьдат шаву мунахун щалва оьрмулул мутталий дахчилантIиссар. Мунияту шин ва дачIи хьуну махъ оьрчIру чийх къабувккун къуццу буллан лахьлай битияра.
Бюхъу-гьунар итххяххан баву. Инсаннал оьрмулул цалчинсса арулла шинайри шайсса ганал бюхъу, гьунарду ттириххаву. Му оьрмулувур оьрчI цала лагмасса дуниял кIул дуллай, агьамсса хIукмурду буллан лахьлай, цайминнайн хъар дакъашиврийн вардиш хъанан икIайсса. Му чIумал мунахун бахчирча, арулла шинаяр хъуна хьувкун, ми бю-хъурду оьрчIаву итххяххан бан хъинну захIматссар.
ТIайлану гьуз учин баву. Мюрщисса оьрчIру вяйлиллай бухьурча, нитти-буттал гайннайн дяъви бувай, рязи бакъашиву ккаккан бай. Мукун баврия тарбиялун мюнпат буссарив? ОьрчIал дуллалисса тIулдакъашивурттах хъиннура къулагъас дуллан аьркиншиву дакъассар. Ххуйсса тIул дайхтугу, чара бакъа цIа дан аьркинссар: «Ттул арс (ягу душ) яла ххуйма ур, хъинма ур» куну ххари бан аьркинссар.
Ххуймуних къулагъас даву. Жунма кIулсса куццуй, оьрчIру тарбия баву дайдишайссар нитти-буттал цалва цивппа тарбия баврия. Гайннан аьркинссар так ххуймуних къулагъас дуллай, рязишиву, ххаришиву чIяруну загьир дуллан. Жунна чIалан дикIайссар ккаккан гъира бумур. Муданма рязи бакъа, дяъвай, оьмуних къулагъасру дуллан къабучIиссар.
Муаьлимталну бикIан. Ххуйсса нину-ппу – цалва оьрчIан муаьлимталну бикIантIиссар. Муаьлимнал ци дайссар? Лахьхьин байссар, элму-кIулши дулайссар. Жува тIурча, чIявучин дуснакьравусса ялув бацIулт кунма гайннай суд-диван буллан бикIару. Жунма аьркинмур му бакъар, хъуннасса ссавурданул луртIанну дишин аьркинссар.
ТтарцIну бацIаву. Нину-ппу цалва оьрчIал мудан чул бищайсса ттарцIру кунма бикIан аьркинссар, гайнная талихI бусса инсантал хьуну ччарча. АцIра шинал оьрмулувун къабивсса оьрчIахьхьун телефонну, планшетру ва м.ц. дулларча, зу гайннал ттарцIру бакъару тIий ур доктор Мустафа Абу-Сааьд. ЧIивисса оьрмулуву мукунсса гаджетру дусса оьрчIаву бюхъурду, гьунарду итххяххаву хIурхIа шайссар, цаппараннаву дацIангума бюхъйссар.
ХIурмат баву. ОьрчIаха хIурмат баву – гай бусса цивппа куццуй кьамул бавур. «Ттул арс (душ) ххуйсса ур, амма…», – маучари. «Амма» бикIан къабучIиссар. Цукунсса хасият духьурчагу, гай ххуйссар. Инсаннал хасият ва тIуллу личIи дуван кIулну бикIан аьркинссар. Ххуй дакъасса тIул дурсса оьрчI ххуйссар, цурда тIулли оьккисса. Масала, оьрчIал ци-дунугу ца ххирасса зад гъагъарча зу ци банну? Ганайн дяъварча, рищурча, зу мунийну ккаккан буллалиссару цува оьрчI оьккисса ушиву. Мукунсса кIанай оьрчI ххира увну, зуна цува ххирашиву бувсун, яла паракьатну бувчIин байссар цала дурсса тIул ххуйсса дакъашиву ва зува га тIулдания рязину бакъашиву. ОьрчIая къарязину бакъаруча, дурсса тIулдакъашивруя рязину бакъару. Му чIумалли ганан чIалантIисса цахава хIурмат бушиву, кьюкьин къаувшиву.
ОьрчIру тарбия буван хъуннасса ссавур, элму, кIулши, магьиршиву ва ччаву дикIан аьркинссар.
Самия Оьмарова
