Исламравусса хъамитайпалул кIану

Исламравусса хъамитайпалул кIану

Уттигъанну ттул хьунни укунсса ихтилат. Ца хъамитайпалул увкунни Исламраву щарссаний зулму буллалиссар, мунин махъ учин, ссихI дуккан ихтияр дуллуну дакъассар. Му гъалгъалуву ттуща га хъамитайпалун цичIав бувчIин буван къавхьунни, на тIутIимур ганин баллай бакъая.. Баллайгу бакъахьунссия баян къаччай буну тIий. Гукунсса хъаннил Исламрал чулухунмай цукуннивсса сси бусса кунма чIалан бикIай. Мунил сававгу – дин къакIулшиву, дурчIлай дакъашиву. Цанчирча, Исламраву бумур бувчIайсса, кьамул бувайсса инсаннал пикри хьунтIиссар, ва ттунна яла хъинмур дин дур тIисса. Исламраву хIалал дурмур гьарзад – хайрданунссар, хIарам дурмур – заралссар.

Буруганну мусульман бакъаминнавусса хъамитайпалущалсса арардах. Ласунну масалларан Индия. ХьхьичIазаманная хIакьинусса кьининин тикку хъамитайпа ккалли бувайсса бур кIилчинмур сортрал инсанну. Кулпатраву душ баву – тяхъа бакъасса ишну ккалли бувайсса бур. Душ бувсса щарсса ласнал даттангума бюхъайсса бур. Мунияту, нигьа бувсъсса хъаннил абортру чIяруну дувайсса дур. Мунин бувну, Индиянаву хъами мукун чан хьуну бурхха, буцинсса душ ххал буллай архсса кIанттурдайн занан багьайсса бур. Индиянаву щащарну личIаву – хъуннасса кьюкьалану хIисав дувайсса дур, кIилчин щар хьунгу ихтияр дакъасса дур. Адимина ивкIукун, тайннал аьдатрайн бувну ганал жаназа ччучлачисса чIумал, хъаннингу багьайсса бивкIун бур цIаравун ххявххун цанма цала буван.

Мукунмасса иш бивкIссар Ислам кьамул дуваннин Аьрабнавугу. Душ буварча, га сагъну бунува аьрщараву буччайсса бивкIун бур. ЧIявуми хъамигу сагъну лирчIун дур ниттихъал буттахъая кIучI буллай, кьюлтIну хъуни бувну. Бувсса душ сагъну бунува къабуччайсса арамтал хъинну чансса бивкIссар тIар аьрабнаву.

Ца чIумал МухIаммад ИдавсичIан ﷺ ца аьраб увкIун буслан ивкIун ур цала душ сагъну бунува бувччусса куц. Идавсища макь дугьан къархьуну, аьтIун ивкIун ур. Гьалак хьусса асхIабтал ганахь тIун бивкIун бур: «Да, гьарча кьаагьу! Аллагьнан ﷻ ххирама аьтIутIи циван уллай ура!»

МухIаммад Идавсил ﷺ Аьрабнал аьрщарай хъун дурссар хъамитайпалул сий ва кьадру.

ХIадисраву увкуну бур: «Зу зула душваращал цIими буну бикIияра, Аллагьнал ﷻ миннай ляличIисса цIими бивхьуссарча», - куну. Цамур хIадисраву жухьва бувсун бур буттал цала душру Исламрал ххуллий тарбия буварча, ми бацIантIишиву мунал ва дуржагьрал дянивсса баруну.

Европанавурив хъунмасса хIаллай бивкIссар бястру буллай, хъамитайпа инсаннивкьай ягу хIайваннив тIий. Махъва-махъгу хIукму бувссар мунилгу аькьлу бушиву.

Исламраллив мукун хъун бувссархха хъами, миннахьхьун ихтияр дуллуну диркIссар асхIабтурайгума бювкьу буван, гайнналгу миннал тIимуних вичIи дишайсса диркIссар.

Совет хIукуматрал чIумалсса арамтурал ва хъаннил ихтиярду архIал дацIан даврия тIурча, му ттухь цIуххирча, ахIмакьсса пикри хъанай бур. Щарссанихьхьун кьютIилугу дуллугу чартту гъагълан ягу муххал ххуллу буллан гьан баву – мунинсса тархъаншивуну чIалай дакъар, цанчирча, хъамитайпалул заэвсса чурх бунутIий. Ца чIумал МухIаммад Идавсин ﷺ ккавкссар варанттай хъами бувцуну нанисса адиминал гай варантту хъиннува анавар буккан буллай. Идавсил ﷺ га ацIангу увну увкуссар: «Ми варантту паракьатну бачин бува, ина бурулданул (хрустальданул) тIахIни-кIичIу ларсун нанима кунассарача». Му куццуй Идавсил ﷺ хъун бувайсса бивкIссар хъами.

Хъамитайпа бувссар адиминал линсирая. БакIрая къабувссар мунаяр лахъну къабикIан, ччанная къабувссар хъиннува лагьну къабикIан, линсирая бувссар ласнал хъаралу бикIаншиврул. Мунияту, хъамитайпалун аьркин бакъассар хьхьичIун буклан, хьхьичIун ххяхлан.

Мусульман хъаннил лаххан ккаккан дурсса янналия тIурча, буруганну тарихравун. ХьхьичIва халкьуннал янна лаххайсса диркIссар цала тагьарданух урувгун. Янналийну бучIин шайсса бивкIссар инсан ссаха зузисса, ци маэшат бусса уссарив. Ялавайминнал чансса тIиртIусса янна лаххайсса диркIссар. Лагъсса хъаннил лялату лавайсса чурх кIучIвагу къабувайсса бивкIссар. Амма Ислам дуркIукун, мукунсса личIи бавуртту духларгссар, циняв архIал бацIан бувссар. Цаннаяр вама лавайшиву хIисав дувайссагу так Аллагьная ﷻ нигьа бусаврих бурувгунни. Кьуръандалувугу увкуну бур (мяъна): «Зувату яла хъинми Аллагьная ﷻ нигьа бусаймири». Исламрал хъамитайпа гьаз бувссар, кIачIасса чурххай яннагу лаххан дурссар.

Аллагьнал ﷻ буюр бувну бур арамтурайн, хъаннищал хъинну, лайкьну бикIияра, куну. Ца чIумал ИдавсичIан ﷺ бувкIссар чIивисса оьрчIащалсса хъамитайпа. Ганал увкуссар: «Цала оьрчIай цIими бувайсса, ласнах вичIидишайсса хъами Алжаннавун буххантIиссар», - куну.

Му бакъассагу, чIявусса хIадисру бур ниттиха хIурмат буван аьркиншиву, буттахнияр ниттих адаб дуван аьркиншиву бусласисса.

Ва куццуйссари Исламравусса хъаннил тагьар. ХIакьину чув-бунугу мукун бакъахьурчагу, аьй Исламрай дакъар, аьй халкьуннайри.

Муслимат Аьбдуллаева

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Бувккума багъишла итайссар

Кьуръан буккаву – эбадатирттава ца яла ххирамур ва чири гьарзамурди. Кьуръан мудан ккалай хъинссар – дяхтта ва хьхьувай, сапарданий ва ичIува, мизитраву ва даврий. Жулва салихIсса буттахъалгу мукун буккайсса бивкIссар. Миннал хIарачат бувайсса бивкIссар Аллагьнал Лу бюхъайкун чIявуну...


БахIулул ва янил шаврил лишанну

Кьуръан ккалай инсантал хъин бувайминнал бусаврин бувну, хIакьинусса кьини халкьуннаву хъинну ишла хьуну бур бахIурду баву ва янил шаву. Ми иширттал хIакъираву инсантуран чIявучин тIайласса кIулшигу къадикIай. Мунияту, ва макьалалуву кIицI лаганну бахIу бувсса ягу янил хьусса инсан цукунсса...


Мубараксса барз

Рамазан зурул даража Рамазан зурул хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьу дуркIукун, Алжаннул хьулурду тIивтIуну, му барз гьаннин къалакьайссар. Дуржагьрал хьулурду лавкьуну, му барз гьаннин къатIитIайссар. ЩяйтIантал байщун бувайссар, иблислуй къатIа бишайссар. ЛивтIумий ххари шайссар, уттавамий рахIат...


Заннал неъмат

Гьарца кьини инсан хьуна акьлай ур микробирттащал. Гайннуву чансса бакъар цIуцIавуртту, азарду сукку дувайссагу. Мукунсса микроорганизмардащал талан Аллагь Тааьланал ляхъан дурну, инсаннал чурххаву дирхьуну дур иммунитет.   Ттизаманнул хъиривлаявурттайн бувну, дунияллийсса халкьуннава...


Яла хъинмур хъус...

34-мур бакI   Халкь хъинмунийн гьуз учин баву ва бунагьмуния буруччаву   Хъинмунийн кIункIу баву ва бунагьмуния буруччаву – хъинбаларду буллан буюр баву ва оьбала баврий къадагъа дишаву хъанахъиссар. Ибну Аьббаслул бувсун бур цала цIувххуну бивкIшиву МухIаммад Идавсихь ﷺ:...