Исламравусса хъамитайпалул кIану

Исламравусса хъамитайпалул кIану

Уттигъанну ттул хьунни укунсса ихтилат. Ца хъамитайпалул увкунни Исламраву щарссаний зулму буллалиссар, мунин махъ учин, ссихI дуккан ихтияр дуллуну дакъассар. Му гъалгъалуву ттуща га хъамитайпалун цичIав бувчIин буван къавхьунни, на тIутIимур ганин баллай бакъая.. Баллайгу бакъахьунссия баян къаччай буну тIий. Гукунсса хъаннил Исламрал чулухунмай цукуннивсса сси бусса кунма чIалан бикIай. Мунил сававгу – дин къакIулшиву, дурчIлай дакъашиву. Цанчирча, Исламраву бумур бувчIайсса, кьамул бувайсса инсаннал пикри хьунтIиссар, ва ттунна яла хъинмур дин дур тIисса. Исламраву хIалал дурмур гьарзад – хайрданунссар, хIарам дурмур – заралссар.

Буруганну мусульман бакъаминнавусса хъамитайпалущалсса арардах. Ласунну масалларан Индия. ХьхьичIазаманная хIакьинусса кьининин тикку хъамитайпа ккалли бувайсса бур кIилчинмур сортрал инсанну. Кулпатраву душ баву – тяхъа бакъасса ишну ккалли бувайсса бур. Душ бувсса щарсса ласнал даттангума бюхъайсса бур. Мунияту, нигьа бувсъсса хъаннил абортру чIяруну дувайсса дур. Мунин бувну, Индиянаву хъами мукун чан хьуну бурхха, буцинсса душ ххал буллай архсса кIанттурдайн занан багьайсса бур. Индиянаву щащарну личIаву – хъуннасса кьюкьалану хIисав дувайсса дур, кIилчин щар хьунгу ихтияр дакъасса дур. Адимина ивкIукун, тайннал аьдатрайн бувну ганал жаназа ччучлачисса чIумал, хъаннингу багьайсса бивкIун бур цIаравун ххявххун цанма цала буван.

Мукунмасса иш бивкIссар Ислам кьамул дуваннин Аьрабнавугу. Душ буварча, га сагъну бунува аьрщараву буччайсса бивкIун бур. ЧIявуми хъамигу сагъну лирчIун дур ниттихъал буттахъая кIучI буллай, кьюлтIну хъуни бувну. Бувсса душ сагъну бунува къабуччайсса арамтал хъинну чансса бивкIссар тIар аьрабнаву.

Ца чIумал МухIаммад ИдавсичIан ﷺ ца аьраб увкIун буслан ивкIун ур цала душ сагъну бунува бувччусса куц. Идавсища макь дугьан къархьуну, аьтIун ивкIун ур. Гьалак хьусса асхIабтал ганахь тIун бивкIун бур: «Да, гьарча кьаагьу! Аллагьнан ﷻ ххирама аьтIутIи циван уллай ура!»

МухIаммад Идавсил ﷺ Аьрабнал аьрщарай хъун дурссар хъамитайпалул сий ва кьадру.

ХIадисраву увкуну бур: «Зу зула душваращал цIими буну бикIияра, Аллагьнал ﷻ миннай ляличIисса цIими бивхьуссарча», - куну. Цамур хIадисраву жухьва бувсун бур буттал цала душру Исламрал ххуллий тарбия буварча, ми бацIантIишиву мунал ва дуржагьрал дянивсса баруну.

Европанавурив хъунмасса хIаллай бивкIссар бястру буллай, хъамитайпа инсаннивкьай ягу хIайваннив тIий. Махъва-махъгу хIукму бувссар мунилгу аькьлу бушиву.

Исламраллив мукун хъун бувссархха хъами, миннахьхьун ихтияр дуллуну диркIссар асхIабтурайгума бювкьу буван, гайнналгу миннал тIимуних вичIи дишайсса диркIссар.

Совет хIукуматрал чIумалсса арамтурал ва хъаннил ихтиярду архIал дацIан даврия тIурча, му ттухь цIуххирча, ахIмакьсса пикри хъанай бур. Щарссанихьхьун кьютIилугу дуллугу чартту гъагълан ягу муххал ххуллу буллан гьан баву – мунинсса тархъаншивуну чIалай дакъар, цанчирча, хъамитайпалул заэвсса чурх бунутIий. Ца чIумал МухIаммад Идавсин ﷺ ккавкссар варанттай хъами бувцуну нанисса адиминал гай варантту хъиннува анавар буккан буллай. Идавсил ﷺ га ацIангу увну увкуссар: «Ми варантту паракьатну бачин бува, ина бурулданул (хрустальданул) тIахIни-кIичIу ларсун нанима кунассарача». Му куццуй Идавсил ﷺ хъун бувайсса бивкIссар хъами.

Хъамитайпа бувссар адиминал линсирая. БакIрая къабувссар мунаяр лахъну къабикIан, ччанная къабувссар хъиннува лагьну къабикIан, линсирая бувссар ласнал хъаралу бикIаншиврул. Мунияту, хъамитайпалун аьркин бакъассар хьхьичIун буклан, хьхьичIун ххяхлан.

Мусульман хъаннил лаххан ккаккан дурсса янналия тIурча, буруганну тарихравун. ХьхьичIва халкьуннал янна лаххайсса диркIссар цала тагьарданух урувгун. Янналийну бучIин шайсса бивкIссар инсан ссаха зузисса, ци маэшат бусса уссарив. Ялавайминнал чансса тIиртIусса янна лаххайсса диркIссар. Лагъсса хъаннил лялату лавайсса чурх кIучIвагу къабувайсса бивкIссар. Амма Ислам дуркIукун, мукунсса личIи бавуртту духларгссар, циняв архIал бацIан бувссар. Цаннаяр вама лавайшиву хIисав дувайссагу так Аллагьная ﷻ нигьа бусаврих бурувгунни. Кьуръандалувугу увкуну бур (мяъна): «Зувату яла хъинми Аллагьная ﷻ нигьа бусаймири». Исламрал хъамитайпа гьаз бувссар, кIачIасса чурххай яннагу лаххан дурссар.

Аллагьнал ﷻ буюр бувну бур арамтурайн, хъаннищал хъинну, лайкьну бикIияра, куну. Ца чIумал ИдавсичIан ﷺ бувкIссар чIивисса оьрчIащалсса хъамитайпа. Ганал увкуссар: «Цала оьрчIай цIими бувайсса, ласнах вичIидишайсса хъами Алжаннавун буххантIиссар», - куну.

Му бакъассагу, чIявусса хIадисру бур ниттиха хIурмат буван аьркиншиву, буттахнияр ниттих адаб дуван аьркиншиву бусласисса.

Ва куццуйссари Исламравусса хъаннил тагьар. ХIакьину чув-бунугу мукун бакъахьурчагу, аьй Исламрай дакъар, аьй халкьуннайри.

Муслимат Аьбдуллаева

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


ХIабибнал ﷺ дуниял кьадитаврил бусала

Ца хавар бусанда, вичIи дишара Кьуръан-хIадис бувсун къабувчIайминнан, Аьжам шеъри бувну ХIабиб ﷺ кIицI анда Цал шафааьт жунма бияйрив ккаккан. Муъжизатру буслай гъалгъа буварча, КIивагу иттату макь экьи лагай, Цув кIицI лагаврийну ихтилат барча, Вай кьянкьасса дакIру кIукIлу хьун...


ЗанначIан гьаз дурсса кару

Цала дянивсса икьралдайн, кIулминнайн, соцсетирдайн чул бишлай аьдат хьусса халкьуннал дянив жунна чIявуну хъама дитай ца агьамсса низам: халкьуннайн букканнин цал Аллагьнайн ﷻ лабизан, дуаь дуван.   Ва укунмасса маслихIат бакъарча, бусурманчунал гьанусса мухIлухIин хъанахъиссар,...


Лакрал миллатрал мажлис

Март зурул 18-нний Дагъусттаннал Муфтиятрал сипталийну МахIачкъалаливсса «Европа» тIисса залдануву хьунни чIявусса лак гьурттусса зумаритавал мажлис – ифтIар. Зал щапI куну бувцIуну бия, аьдатрайн бувну, мажлис байбивхьуна Мубараксса Кьуръандалул аятирттая, ккалаккиману ия...


Таваккулданиясса мусил махъру

    Таваккулданул мяъна дурчIин дуллалисса калимартту:   Идавсил ﷺ увкуссар: «Халкьуннаву яла гужма хьун ччиманал Аллагьнайн ﷻ таваккул бутича». ЯхIъя ибн Муа́ьзлухь цIувххуссар: «Инсан таваккул бутайману та ккаллиссар?» «Цала Заллуну Аллагь ﷻ...


ЧIун ва иман

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIабтал бавтIсса кIанттавату ппив къашайва тIар сура «аль-Аьср» къабувккуну. Ва бур Кьуръандалул ца яла кутIамур сура, цинугу шанма аят бусса. Ванил цалчинмур аятраву Заннал увкуну бур (мяъна): «Хъа буллай ура ахттакьун чIумуйн».   Аллагьу...