Исламравусса хъамитайпалул кIану

Исламравусса хъамитайпалул кIану

Уттигъанну ттул хьунни укунсса ихтилат. Ца хъамитайпалул увкунни Исламраву щарссаний зулму буллалиссар, мунин махъ учин, ссихI дуккан ихтияр дуллуну дакъассар. Му гъалгъалуву ттуща га хъамитайпалун цичIав бувчIин буван къавхьунни, на тIутIимур ганин баллай бакъая.. Баллайгу бакъахьунссия баян къаччай буну тIий. Гукунсса хъаннил Исламрал чулухунмай цукуннивсса сси бусса кунма чIалан бикIай. Мунил сававгу – дин къакIулшиву, дурчIлай дакъашиву. Цанчирча, Исламраву бумур бувчIайсса, кьамул бувайсса инсаннал пикри хьунтIиссар, ва ттунна яла хъинмур дин дур тIисса. Исламраву хIалал дурмур гьарзад – хайрданунссар, хIарам дурмур – заралссар.

Буруганну мусульман бакъаминнавусса хъамитайпалущалсса арардах. Ласунну масалларан Индия. ХьхьичIазаманная хIакьинусса кьининин тикку хъамитайпа ккалли бувайсса бур кIилчинмур сортрал инсанну. Кулпатраву душ баву – тяхъа бакъасса ишну ккалли бувайсса бур. Душ бувсса щарсса ласнал даттангума бюхъайсса бур. Мунияту, нигьа бувсъсса хъаннил абортру чIяруну дувайсса дур. Мунин бувну, Индиянаву хъами мукун чан хьуну бурхха, буцинсса душ ххал буллай архсса кIанттурдайн занан багьайсса бур. Индиянаву щащарну личIаву – хъуннасса кьюкьалану хIисав дувайсса дур, кIилчин щар хьунгу ихтияр дакъасса дур. Адимина ивкIукун, тайннал аьдатрайн бувну ганал жаназа ччучлачисса чIумал, хъаннингу багьайсса бивкIун бур цIаравун ххявххун цанма цала буван.

Мукунмасса иш бивкIссар Ислам кьамул дуваннин Аьрабнавугу. Душ буварча, га сагъну бунува аьрщараву буччайсса бивкIун бур. ЧIявуми хъамигу сагъну лирчIун дур ниттихъал буттахъая кIучI буллай, кьюлтIну хъуни бувну. Бувсса душ сагъну бунува къабуччайсса арамтал хъинну чансса бивкIссар тIар аьрабнаву.

Ца чIумал МухIаммад ИдавсичIан ﷺ ца аьраб увкIун буслан ивкIун ур цала душ сагъну бунува бувччусса куц. Идавсища макь дугьан къархьуну, аьтIун ивкIун ур. Гьалак хьусса асхIабтал ганахь тIун бивкIун бур: «Да, гьарча кьаагьу! Аллагьнан ﷻ ххирама аьтIутIи циван уллай ура!»

МухIаммад Идавсил ﷺ Аьрабнал аьрщарай хъун дурссар хъамитайпалул сий ва кьадру.

ХIадисраву увкуну бур: «Зу зула душваращал цIими буну бикIияра, Аллагьнал ﷻ миннай ляличIисса цIими бивхьуссарча», - куну. Цамур хIадисраву жухьва бувсун бур буттал цала душру Исламрал ххуллий тарбия буварча, ми бацIантIишиву мунал ва дуржагьрал дянивсса баруну.

Европанавурив хъунмасса хIаллай бивкIссар бястру буллай, хъамитайпа инсаннивкьай ягу хIайваннив тIий. Махъва-махъгу хIукму бувссар мунилгу аькьлу бушиву.

Исламраллив мукун хъун бувссархха хъами, миннахьхьун ихтияр дуллуну диркIссар асхIабтурайгума бювкьу буван, гайнналгу миннал тIимуних вичIи дишайсса диркIссар.

Совет хIукуматрал чIумалсса арамтурал ва хъаннил ихтиярду архIал дацIан даврия тIурча, му ттухь цIуххирча, ахIмакьсса пикри хъанай бур. Щарссанихьхьун кьютIилугу дуллугу чартту гъагълан ягу муххал ххуллу буллан гьан баву – мунинсса тархъаншивуну чIалай дакъар, цанчирча, хъамитайпалул заэвсса чурх бунутIий. Ца чIумал МухIаммад Идавсин ﷺ ккавкссар варанттай хъами бувцуну нанисса адиминал гай варантту хъиннува анавар буккан буллай. Идавсил ﷺ га ацIангу увну увкуссар: «Ми варантту паракьатну бачин бува, ина бурулданул (хрустальданул) тIахIни-кIичIу ларсун нанима кунассарача». Му куццуй Идавсил ﷺ хъун бувайсса бивкIссар хъами.

Хъамитайпа бувссар адиминал линсирая. БакIрая къабувссар мунаяр лахъну къабикIан, ччанная къабувссар хъиннува лагьну къабикIан, линсирая бувссар ласнал хъаралу бикIаншиврул. Мунияту, хъамитайпалун аьркин бакъассар хьхьичIун буклан, хьхьичIун ххяхлан.

Мусульман хъаннил лаххан ккаккан дурсса янналия тIурча, буруганну тарихравун. ХьхьичIва халкьуннал янна лаххайсса диркIссар цала тагьарданух урувгун. Янналийну бучIин шайсса бивкIссар инсан ссаха зузисса, ци маэшат бусса уссарив. Ялавайминнал чансса тIиртIусса янна лаххайсса диркIссар. Лагъсса хъаннил лялату лавайсса чурх кIучIвагу къабувайсса бивкIссар. Амма Ислам дуркIукун, мукунсса личIи бавуртту духларгссар, циняв архIал бацIан бувссар. Цаннаяр вама лавайшиву хIисав дувайссагу так Аллагьная ﷻ нигьа бусаврих бурувгунни. Кьуръандалувугу увкуну бур (мяъна): «Зувату яла хъинми Аллагьная ﷻ нигьа бусаймири». Исламрал хъамитайпа гьаз бувссар, кIачIасса чурххай яннагу лаххан дурссар.

Аллагьнал ﷻ буюр бувну бур арамтурайн, хъаннищал хъинну, лайкьну бикIияра, куну. Ца чIумал ИдавсичIан ﷺ бувкIссар чIивисса оьрчIащалсса хъамитайпа. Ганал увкуссар: «Цала оьрчIай цIими бувайсса, ласнах вичIидишайсса хъами Алжаннавун буххантIиссар», - куну.

Му бакъассагу, чIявусса хIадисру бур ниттиха хIурмат буван аьркиншиву, буттахнияр ниттих адаб дуван аьркиншиву бусласисса.

Ва куццуйссари Исламравусса хъаннил тагьар. ХIакьину чув-бунугу мукун бакъахьурчагу, аьй Исламрай дакъар, аьй халкьуннайри.

Муслимат Аьбдуллаева

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса...


Неъматрал кьимат

Ца билаятрай къурагъсса шин хьуну, щин чан хьуну диркIун дур. Гиккусса ца мискинсса адиминан пикри хьуну бур, щин дукканхьуви тIий, аьрщараву къуй дуккан. Дуклай чансса куртI шайхту лявкъуну бур ссаллив бувцIусса хъунмасса буттукьа.   Га тIивтIусса адимина хIайран хьуну ливчIун ур гиву думур...


Шанна бигьасса эбадат

МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттаву увкуну бур:   «Циняв бусурманнал бунагьру багъишла битаннав тIий дуаь дурманан буссар гьарца бусурманчунахсса чири»   «Кьуръандалувасса ца хIарп дурккуманан хъинбала чичинтIиссар. Гьарца хъинбалалул чиригу ацIлийнуссар. «Алиф,...


8 агьамсса калима

Вай мукъурттия байбишайссар ва къуртал шайссар инсаннал оьрму. Вайннул агьамшивугу хъинну хъуннассар. Вай калимартту бусурманнал гьарца кьини зумух ласай, цавайннал чIяруну, вайминнал чанну.   Шагьадат أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ...


Суал-жаваб

КIия инсан куннайн ку данди буклакисса спортрал журардая Исламраву ци увкуну бур? Цувагу, цала чIаравмигу буруччинсса ниятрай спортрахун багьаву, чурххал цIуллушиву дуруччаву Исламраву хъинчулий ккаккан дурну дуссар. Аммарив цаппара шартIру дусса спортрал журарду бунагьссар: Данди буккаврил ягу...