Иманданул бусала
Иманданул бусала
Иман – му Аллагьу Тааьланал Цалва хъиншиврийну, рахIму-цIимилийну Цалва лагъартуннаятусса Цана ччисса инсаннал дакIниву бувчIин бавур, асар хьун бавур, мунивун дуртIсса нурди, му инсаннан цува ляхъан увсса Зал кIул уван. Му нургу асаргу дакIниву бусса инсаннал Аллагьу Тааьланал кьудратирттай, ккаккан дурмуний, хIакьикьатрай пикри буллай хъиннура эътикьад, дакI дарцIуну икIаву цIакь хьурча, мунал му Иман гьарза хьуну, камил шайссар. Къабуварча диял дакъану, камил къархьуну личIайссар. Мунияту, гьарца муъминчунай ялувссар цалла Иман камил дуван, диял дакъашивруя дуруччин.
Иман камил шайссар Кьуръандалулгу, Идавсилгу ﷺ тIимунин вих хьуну, миннуй дакI дацIан даврийну. Мий затру цанма чIалай бакъахьурчагу, архсса зат бухьурчагу чIалай хьхьичI бусса кунма, цичIав щак бакъа дакI дацIан дурну икIаврийну. МуницIун яла мазралгу чурххалгу байсса хъинсса аьмал микку тIимуницIун бавкьуну буллалаврийну. Мукун къадуллалима камилсса муъминтуравун къауххайссар. Мунал Имангу диял дакъанна личIайссар. Му Иман камил хьуманал нур мунаву ялун личлай чIалан дикIайссар.
Аллагьнал лагъ Кьиямасса кьини Аллагьу Тааьланал хьхьичIун Иман камил дакъанна, циняв инсантуралгу жиндардилгу бувцири хъинсса аьмаллуксса аьмаллащал лагавунияр, хъинсса аьмаллу чIявусса бакъана Иман камилну лагаву хъинссар, ххирассар. Заннан мукун увкIун ччиссар. Аллагьнал дулуннав жунна щаллусса, камилсса Иман. Амин!
Имандалул, Исламрал масъала муъминчунал дакIнивусса арулва мюхчансса чIирал вив ядуллалисса хъинну ххирасса ттеркьукьи, ляълу-жавгьардануха лавхьхьусса масъалар. Мий чIирттугу хьхьичIва-хьхьичIмур чIира мусил бусса, кIилчинмур арцул бусса, шамилчинмур дукнилул бусса, мукьилчинмур муххал бусса, ххюйлчинмур чарил бусса, ряххилчинмур ятIул калпушрал бусса, арийлчинмур аьрщарал калпушрал бусса. ХьхьичIва-хьхьичIмур чIирал масъала Аллагь ушиврий дакI дарцIуну икIаву цIакь даврин лавхьхьуссар. КIилчинмунилсса – Аллагьнал чулухуннай дакI марцI даврин лавхьхьуссар. Шамилчинмунилсса – фарзру буллалаврин лавхьхьуссар. Мукьилчинмур – хIараммуния уруччаврин лавхьхьуссар. Ххюйлчинмур – цайми-цаймигу буван ялувмур буллалаврин лавхьхьуссар. Ряххилчинмур – Идавсил ﷺ сунна буллалаврин лавхьхьуссар. Арийлчинмургу – гьарцаннил адабру дуруччаврин лавхьхьуссар.
Иман АллагьначIа хъинну хъунмасса, ххирасса жавгьарди. Мунин лащайсса, мунищал чIарав дацIайсса зад я ссавруннай, я лухччиний дакъассар. Му Аллагьнал яла Цалва муъминтурал дакIурдиву дирхьуссар мунийну мий ххира буван, хъун буван, лавайсса даражарттайн, макьамирттайн лахъан буван. Яла Аллагьу Тааьланал мунил лагма мий арулва чIира бувссар душман иблис бувххун инсаннал дакIнивун му Иман къадацин. Му малъоьн иблислул яла хъунмур мурад кIай арулвагу чIирал вив ядуллалисса ттеркьюкьи-якьутругу цуркил увххун дарцуну, гайннул заллу махIрумну, зат дакъа личIан увайсса куна, кIа иблисгу бувххуну муъминчунал дакIнивун мунавусса Иман дарцуну махIрумну, хIайранну личIан уванни. Мукун бухьувкун, му иблислуя цалла Иман дуруччин му кьатIухва-кьатIухсса чIираха лащан дурсса адабру дуруччин аьркинссар хьхьичIра-хьхьичI. Мий адабру дурурччуну, миннул ялув авцIуну цума ухьурчагу, му иблислун мунал дакIнивун буххан хьул къабишайссар. Мий къадурурччуну кьадитларча яла суннатругу къабуруччинтIиссар. Мукунма махъмийгу къабурувччуну, бувххун му иблис мунал дакIнивун мунавусса Иман дарцуну, цаннагу къакIулна Иман дакъана личIан увайссар.
Имандалул адабругу, му дуруччаймургу цири учирча, хьхьичIра-хьхьичIмур Имандалул бакI – нахIусса калима «Ля илягьа илляЛлагьу МухIаммадун РасулюЛлагь» учавур. Мунил дакIгу – Кьуръан буккавур. Мунил чурхгу – Аллагь кицI лагаву чIяру давур. Мунил нургу – тIайлашивур. Мунил цIаншивугу – щялмахъ бусавур. Мунил нахIушивугу – марцIшивур. Мунил дуцIавугу – закят буккавур. Мунил хIикматгу – нигьал ва хьулданул дянив икIавур. Мунил шариаьтгу – хIалалмур хIалал давур, хIараммур хIарам давур. Мунил ккуккугу – элму дуккавур. Мунил ахъулссагу – тIааьт, эбадат давур. Мунил чIапIигу – Занная нигьа усавур. Мунил ккиригу – нач, хIаяъ душивур. Мунил ликкурамайгу – дуаь давур. Мунил гьухъгу – дакI марцI давур. Мунил къаттагу – муъминчунал дакIри. Мунил дацIавугу – суннат чакри. Вай затирттайну, вай дакъасса цайминнуйнугу му Иман дуруччин ялувссар.
Му Имандалул масъала ялагу ца мурхьирал масъалар – Аллагь кIул аврил. Му мурхьирал мархри муъминчу уттавану, сагъну уссаксса мунал чурххаву, базурдаву бикIайссар, къяртри мунал дакIниву дикIайссар. Му ивкIукун мунил мархри мунал дакIниву личIайссар, чурх гьаттаву бикIайссар, рухI Эллийюн тIисса Алжаннаву дикIайссар Имандалущал архIал.
Му Имангу ххюра куццуйсса дуссар. ТIаби́эсса Иманди ца, мугу мала́иктурал Иманди. Миннал тIабиаьтра Иман дишаврицIун даркьуссар. Дурурччусса Имангу ди кIилчинмур, мугу идавстурал Иманди. Миннал Иман чан шаврия, диял дакъашивруя дурурччуссар. Кьамулсса Имангу ди шамилчинмур, мугу муъминтурал Иманди. Миннал Иман АллагьначIа кьамулссар. ДацIан диртсса Имангу ди мукьилчинмур, мугу бяйкьусса мубтадеътурал Иманди, тавба дуварча кьамул дувантIисса, къадуварча кIура даян дувантIисса. КIура даян дурсса Имангу ди ххюйлчинмур, мугу муна́фикьтурал Иманди, Заннал кьамул къадурну экьи лирчусса.
Ялагу, Иман дишаву шанна куццуй дуссар: тахIкьи́кьийсса, истидля́лийсса, такьли́дийсса. ТахIкьи́кьийсса Иман – Аллагь хIакьшиврий, тIайлашиврий унгу-унгу эътикьа́д цIакь дурну дакI дацIан давур. Аллагь урвав, акъарвав, Мунал ляхъан дурмур, хIикма́тру, сифа́тру, кьудратру, дурмур хIакьривав, щялмахъривав тIисса хиял, пикри, щак дакIнин къабувтун, дунияллий буцири халкьуннал цащалва бяс буллай, Аллагь акъассар, щялмахъссар, бачIвасса махърур тIурчагу, щаккирая, хияллая дакI марцI дурну кьянкьану авцIуну Иман дишавур, ци булларчагу Иман дакIния къадуккансса куццуй. Мукунсса Имангу идавстураву, валийтураву, аьлимтураву, аьрифтураву, аьбидтураву, лавайсса даражарттал заллухъруннаву дакъа къадикIайссар.
Истидля́лийсса Иман – лухччи-ссав ляхъавриву, халкь-аьлам бушивруву, баргъ-барз нанавриву, хьхьу-кьини дучIавриву, халкьуннаву низам нанаврийну, уртту-щин шавриву, гъи-кIи дучIавриву, цайми-цайми дунияллийсса хIикма́тирттаву, Аллагьнал ляхъан дурмуниву аькьлулул пикри бувну, хIисав дурну, вай задру ляхъан дурсса, муний кьудрат дусса, миннуву низам дирхьусса Ца Цуванусса Аллагь ухьунссар, Аллагь ушиврин миннул тIайла ацIан уллай бур, акъассания мий къабикIанссия куну мий затирттая далил бувну Ца Цуванусса Аллагь ушиврий дакI дацIан дурну Иман дишавур. Масъала: арс ляхъаврил ппу ивкIшиврин тIайла ацIан айсса куна, шаттирал асар ляхъаврил ша бивзманайн тIайла ацIан айсса куна Аьламраву думунилгу мий ляхъан дурма ушиврин тIайла ацIан уллай. Ягу ца акъа́ кIия-шама Аллагь уссания цаннан ччимур цаннан къаччай, цаннал бувмур цаннал зия буллай низам къадикIанссия, фаса́дшиву дагьанссия, Дуньял гьалак хьунссия куну, унгу-унгу ца Аллагь ушиврий дакI дацIан дурну Иман дишавур. Му Имангу дянивсса даражарттал заллухъруннаву дакъа къадикIайссар. Ци булларчагу мугу дакIния къадуккайссар. Амма, мунияр кIа хьхьичIмур Иман цIакьссар.
Такьли́дийсса Иман – нитти-буттаяту, аьлимтураяту, цайми халкьуннаяту Иман дишин ялувссар тIий баллай, миннал диша тIий миннайн вих хьуну, цамур хIучча, далил бакъа, миннал дирхьусса кунна Иман дишавур. Мурив заэвсса, хьхьарасса Иманди. ЧIяруну аькьлу чансса, пикрирду чанну буллалисса инсаннавату щяйтIаннул васвасирттайну, ца чансса оьккисса щак, хиял дакIнин багьаврийну дуккайссар. Аллагьнал жува муния буруччиннав. Му Имангу къадурккусса, диндалул затру чанну кIулсса, гъапулсса халкьуннаву дикIайсса Иманди. Мугу кьамулсса Иманди, амма далил тIалаб къадаврийну аьсив шайссар, бунагьравун агьайссар.
ХIакьсса муъминчу хьун ччима, Имандалул чирахъгу цала дакIниву лахъан ччима, Аллагьнаятусса нурданул дакIгу чанна лахъан дуван ччима кIай кIирагу хьхьичIсса Имандалий ацIанссар. ХьхьичIмуний къахьурча дянивмунийвагу. Мий царагу дакъа, муъминчура тIий махъмуний ацIарча, мугу хавар бакъа мазрая муртад шайсса махъ бувккун, цамур ци-бунугу оьккисса зад канища бувккун му Имангу дакIнива дурккун личIайссар. Аллагьнал жува муния буруччиннав.
Иман дишавугу фарзссарив, суннатссарив чирча, чапуртурай фарзссар. Миннал дирагу къадирхьунутIий дишин ялувссар. Бусурмантурай суннатссар дирхьуну дунагу цIу дуллалаву. Гужрай диша тIий, къаччайна дирхьусса Иман кьамул дакъассар цалла ихтиярданийну, цува мютIину дишин ччай дирхьумур дакъасса. Мукунна, аьза́б чIалан диркIувкун дирхьусса Имандалиягу мюнпат бакъассар, хьхьичIара къадирхьуну ивкIунтIий.