Барачат кIункIу баймур

Барачат кIункIу баймур

Инсаннал оьрмулуву гьарзад хьхьичIуннай дачайссар, барачат бухьурча. Кьинилул мутталий дуван пикри бусса давурттугу щаллу дан шайссар чIумуву барачат буманаща. Барачат бишиншиврул, гьарза хьуншивур цир дуллан аьркинсса?

 

  • Бисмиллагь увкуну байбишаву. МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисраву тIий бур: «"Бисмиллагь" къаувкуну дайдирхьумур чулийн къадуккайссар» (АхIмад). Мунияту гьарца иширал бакIрай «Бисмиллагь» увкуну Аллагьнал ﷻ цIа кIицI лагаву хъинссар.
  • Ччяни шания бизаву ва кIюрххил чак чIумуй баву, цупппагу бюхъавай мизитраву. Расулуллагьнал ﷺ укунсса дуаь дурссар: «Я Аллагь, ттул умматиннан барачат гьарза бува кIюрххицIун чIумуву» (Тирмизи). Мукун бувайманал хъус-маэшатраву барачат гьарза шайссар.
  • Кьуръан буккаву. КIюрххил чак бувну махъ буккирча хъиннува хъинссар. Аллагьнал ﷻ каламрая дайдирхьусса кьини барачатрал дурцIусса дикIантIиссар.
  • Вирдру чIумуй дуваву. ТIарикьатрал вирд дусса инсаннан гай цинна ккаккан дурсса чIумал ва лайкьсса куццуй дулларча, мунийнугу оьрмулуву барачатшиву гьарза хьунтIиссар.
  • Кьинилул низам чаклил лагма сакин даву. Маэшат тIалав баврихух лавгун, чак анавархъиндарай, цукун бунугу къабуллай, низам сакин дан аьркинссар чаклил чIунну хIисавравун ларсун; даврихун чак бахчилай бур къаувкуну, чаклихун даву дахчин къадиртун.
  • Бунагьмур кьабитаву, тавба даву. Аллагьнан ﷺ сси бизан баймунил, бунагьмунил барачатшиву яла гьан дувайссар.
  • Заннайн таваккал бутаву, дуаь даву. Гьарзадраву тавпикь булайма Аллагь ﷻ ушиву хъама бивтун, цала аькьлулийну, цала кашилийну дуллалимунивугу барачат чанссар.
  • Халкьуннан кумаг баву. ХIадисраву увкуну бур: «Аллагьнал ﷻ кумаг буллай уссар цала лагънан, га лагънал цала диндалул уссурваран кумаг буллалисса чIумал» (Муслим).
  • Шанан утту бишиннин 33-ва «СубхIа́наЛла́гь», 33-ва «АльхIамдулиЛля́гь» 34-ва «Алла́гьу Акбар» учаву. Бухарил ва Муслимлул луттирдаву бур укунсса хIадис: ичIувсса давуртту чIяру хьуну, гай дуллан захIмат хъанан бивкIукун ФатIимал миннат бувну бур Идавсихь ﷺ кумагран ца хъамитайпа була куну. «На вин мунияр хъинмур лахьхьин банна», – куну, Идавсил ﷺ ганин кIай махъру учин лахьхьин бувну бур. Ва хъанахъиссар барачат бишаврил яла бигьамур кьяйдагу, Идавсил ﷺ сунна биттур бавугу. Вай махъру даин тикрал байманан Аллагьнал ﷻ булайссар циняв ишру камилну бачин бансса тавпикь ва каши.

 

Шамил МухIаммадов

 

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Идавс ﷺ увсса къатта

Маккалул Бану Гьашим тIисса махIлалий буссар гьарцама бусурманчунал дакIниву ляличIисса кIану бугьлагьисса къатта. ХIакьину шикку библиотека бур, аммарив ца заманай ва кIанай бивкIссар щала дунияллул тарихрайн асар биян бувсса инсан – МухIаммад Идавс ﷺ ниттил увсса къатри. Идавсил ﷺ тухум...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


Рабиуль-Авваль зурул мажлис

Рабиуль-Авваль зуруй МухIаммад Идавс ﷺ хъун уллай мавлудру дувайсса аьдат дур бусурманнал дянив. Мукунсса мажлис хьунни августрал 24-нний Гъази-Гъумук. Ванил сиптачиталну бувккунни Лакрал райондалул имам ХIабиб Баталов ва райондалул администрация.   Мажлис бувуна паркраву, байбивхьуна...


Заннайн мютIисса кулпат

Кулпатрал оьрмулуву хъунмасса кIану бугьлагьиссар ласнал ва щарссанил дянивсса дакьаврил (гармониялул). Мунил хъунмур биялагу хъаннихьри. Ва макьалалуву бусанну цаппара маслихIатру, кулпат дакьаврил хIалданийн бучIан баву бигьа дуллалисса, цанчирча, мукунсса кулпатраву паракьатшиву, рахIатшиву ва...


ДакIнивусса загьру

ХьхьичIазаманнай ца душ щар хьуну, ласнал къатлуву ласнал ниттищал яхъанай бивкIун бур, ганиха къуллугъ буллай. Амма ласнал ниттил мудан ганий аьй-бювкьурду дуллай, яхI буван къабюхълай бивкIун бур. ХIукму бувну бур ласнал ниттин загьру буллуну дирчIан дуван.   Душ лавгун бур базаллуву...