Мискиншиврул бунагь

Мискиншиврул бунагь

Мискиншиврул бунагь

Аллагьу Тааьланал Цала дазу-зума дакъасса хIикматшиврийну цавай инсантал мискинну, вайми аваданну ляхъан бувну бур. Мунияту, иман дусса, Заннайн вихсса инсан цанна нясивмуния рязину, щукрулий икIан аьркинссар, гьарзадраву хъинбала бушиврийгу дакI дарцIуну.

 

Жула диндалуву кIицI ларгун дур кьянатшиву кIункIу дувайсса цаппара тIуллу. Мигу чIявучин бунагьсса давуртту дур. Мукунсса бунагьру бувайманал цала мискиншиврул багьанану цамур зад ххал мадуварача, аьй цайра дувача увкуну бур.

Мискиншивугу, цайми бала-апатIругу инсаннайн ликкан бувайссар ганал хIал ххал буван, ягу Заннал хьхьичIсса даража лавай буван, ягу бунагьирттахсса танмихIну.

ДакI марцIсса бусурманнан Аллагьнал ﷻ мискиншиву гьан дувайссар гайннал хIал ххал баншиврул. ЗахIматшивуртту кьянкьану духIан бювхъума Заннал гьаз увайссар лахъсса даражарттайн. Мунияту, яла гужсса захIматшивуртту ликкайссар Заннан ххирасса лагъартуннайн.

Сяъд ибн Вакьаслул бувсун бур: «На цIувххуссия МухIаммад Идавсихь ﷺ: «Яла гужми захIматшивуртту щийн гьан дувайссар Аллагьнал ﷻ?» Идавсил ﷺ увкуна: «Яла захIматми ликкайссар идавстурайн, хъирив иман гайнначIан гъанминнайн, хъиривгу вайнначIан гъанминнайн. Инсаннал хIал ххал бувайссар ганал дин душиврух бурувгун. Диндалуву кьянкьаманан захIматшивуртту гужссар. Заэвмагу ххал увайссар ганал имандалул даражалийн бувну. Аллагьнал ﷻ лагънайн захIматшивуртту ликлантIиссар, циняв бунагьирттая марцI хьунцIакул»» (АхIмад, Тирмизи).

Ва хIадисрава кIул хъанай бур инсаннайн ликкайсса бала-апатIру так бунагьирттахсса танмихIну гьан къабувайшиву, бюхъайссар гай бикIан инсан АллагьначIан ﷻ гъаншиврул лишан кунмагу. Мунияту, мусиватру ва апатIру бусурмансса инсаннан хъинбалану ккалли буван багьлай бур, бунагьирттая марцI шайнутIий ва ссавур дурманан хъунмасса чири бунутIий.

Аммарив, духIин дакъасса тIуллу, бунагьру буллай ялун дирсса мискиншиву хъинбалану лякъин къабюхъайссар. Му ганансса танмихIри, Аллагьнал ﷻ дацIан дурсса дазурдава увккуну тIий буллалисса. Мискиншиву кIункIу дувайсса бунагьирттава яла мурдалмургу – зуна бавур.

Аьбдуллагь ибн Аьббаслул бувсун бур Идавсил ﷺ махъру: «Цания-ца шяраву зуна баву ва рибаъ (процент) ласаву машгьур хьурча, миннал цайнма цала Аллагьнал ﷻ танмихI кIункIу бувссар» (Байгьакьи, ХIаким).

Зуна бувайминнайн ликкайсса мусиватру – гайннал цала цайнна ликкан бувсса Заннал танмихI хъанай бур.

Цамур хIадисраву увкуну бур: «Зуна баврил кьянатшиву кIункIу дувайссар» (Байгьакьи).

Ибн ХIажар аль-Гьайтамил «Аз-Зава́жир аьн икьтира́ф аль-Каба́ир» тIисса луттираву ва хIадисрал хIакъираву чивчуну бур: «Жунма мяйжан хьунни зуна баврил хIасил кьадарсса хьунтIишиву. Ца – инсан дужжагьравун уххан увну, гужсса аьзав бакIрайн дияву. КIилчинмур – мискиншиврувун агьаву. Му бакъассагу, зуна бувманал наслулувасса инсангу мува бунагьравун агьантIиссар».

Цири буван аьркинсса зуна бувну, утти пашман хьусса инсаннан? Мукунсса инсан ахиратраву ххассал хьунтIиссар дакIнихтуну тавба дурну, чIявуну Заннайн лаизлай цала бувсса бунагь багъишла битаву лергъ тIурча. Му бакъассагу, чIявусса хъинбаларду, чирилунсса давуртту дулларча хъинссар. Му куццуй, инсан ххуй чулинай аххана хъанарча, Аллагьу Тааьланал мунал тагьаргу ххуй дувантIиссар.

Аммарив цаппараннал тавба дуван кIанттай му мурдалсса бунагь буллайнма оьрму бутай, ялунссаннун цалва гьунар бувсса ххай, гьарцаннахь буслангу бикIай. Мукунсса зуначинал оьрмулуву, къатлуву, цIуллу-сагъшивруву, наслулуву, маэшатраву барачат къабикIайссар.

 

 

НурмухIаммад Изудинов

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Цаппара хъуни бунагьру

Нитти-буттан аькьува дулаву Нитти-буттан зарал буван, къаччан бикIан буван я мазрайну, я канийну цукунчIав къабучIиссар. ХIатта, ми чапурну буну, цува бусурманну ухьурчагу, миннай рахIму-цIими, хIурмат буван, хъун буван, хъинмала буван, ябуван оьрчIай ялувссар. Нитти-буттан аькьува дулайсса...


Суал-жаваб

Щинавун оькьлакьисса инсан ккаккарча, га ххассал уваншиврул зума зия дуван бучIиссарив (щинавун ххяххарча майравух ягу кьацIливух щин духхан бюхъай)? Оьвкьуну нанисса инсан ххассал уваншиврул зума зия дуван ихтияр дуссар, ялунгума, чара бакъа ххассал уванмур буван аьркинссар. Амма мукун лирчIсса...


Бувккума багъишла итайссар

Кьуръан буккаву – эбадатирттава ца яла ххирамур ва чири гьарзамурди. Кьуръан мудан ккалай хъинссар – дяхтта ва хьхьувай, сапарданий ва ичIува, мизитраву ва даврий. Жулва салихIсса буттахъалгу мукун буккайсса бивкIссар. Миннал хIарачат бувайсса бивкIссар Аллагьнал Лу бюхъайкун чIявуну...


Ссавур дуван кумаг баймур

Идавсил ﷺ жунна ккаккан дурну дур ссавур дуван кумаг байсса азкар-дуаьртту: «КIюрххил чаклил хъирив ацIра дуаь дурккуманая Аллагь ﷻ рязи хьунтIиссар, Аллагьнал ﷻ му инсан уруччинтIиссар, миннувасса ххюра дунияллийсса оьрмулухассар, гайми ххюра ахиратраяссар.   «ХIасбия-Ллагьу...


Кьамулмур цадакьа

Цадакьа тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар: ванивун буххайссар фаризасса закат ва инсаннан ка-кумаг баву. Инсаннал цува АллагьначIан ﷻ гъан хьуншиврул цаманнан хъус дулаврин учайссар цадакьа (аьрабрай – «садакьа»). Диндалул аьлимтурал луттирдаву ва мукъуйну чIявучин ккаккан...