Яла ххирамур аят
«Бисмиллягь» – Кьуръандалул аятирттаву яла ххирамур аятри. Му аят ликканнин сурарду кунния ку личIи бан къабюхълай бивкIссар. Яла му ливккун личIи бувссар. Масала, гьарца суралул аятру ликлай къуртал хьуну, гамур сура ликлай байбишайни «бисмиллягьгу» ликкайсса бивкIссар. Мунийну Идавсин ﷺ сура къуртал хьушиву кIул хъанай бивкIссар.
Гьарца чIумал Жабраил малаик РасулуллагьначIан ﷺ увкIукун, ихтилат байбишиннин хьхьичI «бисмиллягь» учайсса бивкIссар. Муниятур му Кьуръандалул кIулану бувну, Кьуръан буккайни учайсса. Му ликкайни мунищал архIал азара малаикгу ливкссар, ссавнил агьлу, циняв малаиктал ххари хьуссар, миннал иман зияда хьуссар, «Аьршу-р-рахIман» ва ссаврду сукку тIун диркIссар, ттурлу машрикьлияту магърибрайн лирхъссар, мурчал гьава паракьат хьуссар, жиндри лажин лувну багьссар, щяйтIант ссавруннайн лахъаврияту байщун бувссар, паччахIтал кьювкью хьуссар. Му ливккун нанисса чIуних гьарца хIайвандалул вичIи дирхьуссар. Му ливккун нанисса чIумал зунттал тасбихI дуллан бивкIссар. ХIатта Маккаллал агьулданун бавну, «Утти МухIаммад ﷺ зунттавугу ссихIир буллан ивкIунни» тIун бивкIссар. «Бисмиллягь» кусса аят МухIаммад Идавсин ﷺ бакъа къаливкссар тIийгу бур цаппара аьлимтурал. Кунналгу тIий бур, му хьхьичIва-хьхьичI Адамлуйн ливкссар, тIий. Му ливккукун Адамлулгу увкуссар: «Утти имин хьунна на ттулва зуриятран аьзав дулаврияту», – куну. Му ивкIукун ссавруннайн лавсун, кIилчин НухIлуйнгу ливкссар, мунийну мугу, мунал агьлугу тIюпандалул бюкьавриятугу ххассал хьуссар. Яла му ивкIукунгу ссавруннайн лавсун шамуйлчин Ибрагьим идавсийнгу ливкссар. Муниятур мугу Намрудлул цIаравун утаврияту ххассал хьусса. Яла му ивкIукунгу ссавруннайн лавсун, мукьилчин Муса идавсийн ливкссар. Мунилли мугу оькьаврияту ххассал хьуну, Фираьвннуяргу ххув хьусса. Му ивкIукунгу, ссавруннайн лавсун, ххюйлчин Сулайман идавсийн ливкссар, мунан дунияллул паччахIшиву дарцIусса мунил барачатрайнури. Яла махъва-махъ МухIаммад Идавсин ﷺ ливкссар. Ахирзаман гъан хьуннин мунал умматиннаву буклай личIантIиссар.
Ялагу мунил ххирашиву: Аллагь Тааьланал хьхьичIва-хьхьичI цалва амру бувмур чичаван Кьалам ляхъан бувссар кIяласса ттеркьукьаяту. Яла ЛавхIгу ляхъан дурну, Кьаламдалухь амру бувссар: «Му ЛавхIирай чича», – куну. Яла кьаламдалул увкуссар «Я Аллагь, ци чичиви?», – куну. Аллагьнал ﷺ увкуссар: «ХьхьичIва-хьхьичI «Бисмиллягьи-р-рахIмани-р-рахIим» чича, яла Кьиямасса кьини дучIаннин хьунмургу чича», – куну. Яла Кьаламдалул «бисмиллягь» чивчуссар, чичлайгу арулттуршра шин хьуссар. Муниятури – му гьарца луттирал дайдихьулийгу чичайсса. Яла Аллагьналгу ﷺ увкуссар: «Ттул Хъуншиврийн хъа, МухIаммадлул умматиннаятусса цаннал му учирча, на мунан арулттуршра шинай дурсса эбадатралуксса чири чичинна», куну.
Цала цимурца давурттал дайдихьулий «бисмиллягь» учайсса халкьуннал Аллагь ﷺ ялтту учIайссар, ми давурттаву барачатгу бикIайссар.
«Бисмиллягьращал» архIал «Аоьзу биллагьи мина шайтIани рражим» учавугу суннатссар, хъинссар. «Бисмиллягь» кунма, мугу Жабраиллул ЛавхIул-махIфузраяту лавсун Расулуллагьнан ﷺ кIул бувссар. «Бисмиллягьращал» бакъа, цуппалу даин тIийна ухьурчагу хъинссар. Кьинилий ттуршилва ягу арулцIалилва, ягу мукьцIаллий цалва ягу ацIния цалвавагу учаву ххирассар. Хаснува щяйтIаннул вас-васру, хияллу дакIнин багьлан бивкIукун, чIявуну учаву хъинссар. Муния кунма щяйтIан нигьа бусайсса зад дакъассар. Му увкукун мунаяту щяйтIан арх хьуну, шанттуршра пардав дянив дагьну, муначIан биян къашайссар. Кьуръан буклан наниний учавугу хъиннува хъинссар. Кьуръандалул кIула «бисмиллягьри», му хъун баймур, марцI баймур «аьоьзу биллагьри». Мунивун уххан нанини цалва душманнаяту ххассалшиву чIа куну уххан аьркинссар. Мукунма цамур эбадатравун уххайнийгу, масала, паччахIнал хьулийн ивсса инсан муная изну бакъана, муначIан къауххайсса куна, Кьуръан ккалай Аллагьнащал ﷻ мунажат дуллан нанимагу маз марцI къабувну къауххайссар. Аллагьналгу ﷻ амру бувссар Кьуръан буккайни «аоьзу» ва «бисмиллягь» уча куну.