Инсаншиврул «витамин»

Инсаншиврул «витамин»

Аллагьу Таьланал увкуну бур (мяъна): «Жу ляхъан буварду инсантал камилсса суратрай» («Ат-Тин» суралул 4-мур аят). Камилну ляхъан бувсса инсаннал чурххаву ца витамин биялну бакъахьурча, му къашавай хьуну, хьхьара хъанай бачай, сайки хъин дан къашайсса азарду ялун личай.

 

Жяматгу уттавасса чурх кунмассар. Ганингу цания-ца витамин биял къахъанахъисса ишругу шайссар. ЦIанасса заманнал жунма яла биял къахъанахъимур «витамин» бур хIурмат ва инсаншиву. Вай укунмасса махъругу бакъар, хIурмат бакъашиву шаттирал бакIрах хьунадакьлай дур: школалий, кулпатраву, кьатIув, автобусраву ва м. ц. Жунма чIалай бур мюрщими хъуниминнайн иттав бацIлацIи хьуну бушиву: хъунама ялун уххайхту лавай къабизлай, дуклаки оьрчIру учительтуращал бястру буллай, оьрчIру нитти-буттащал адав дакъа гъалгъа тIий, жагьилминнал хъунив хьуми кьякьлухун бихьлай, цивппа хъуниминнаяр аькьлу бумину ккалли буллай бур. Вай гьарзад – жяматраву хъинну нигьачIийсса дахханашивурттал, тарбия дакъашиврул, аьвамшиврул лишаннури.

ХIурмат бушиву – инсаншиврул аслу-гьанури. Му бакъасса чIумал цайми хасиятирттал асаргу чанссар. Элму-кIулшилул пайда цири, хъунаманах вичIи дишин къакIулхьурча? Хъуслиясса пайда цири иминшиву ва щукру бакъахьурча? Къуллугъ, исвагьишиву, чIалачIин – вай гьарзад инсаннаву духьурчагу, хIурмат бувайсса акъахьурча, лагмаминнал ганайн вихшала къадикIантIиссар.

Исламрал диндалул жунма лахьхьин буллай бур циняв инсантураха адав-хIурмат буллан. МухIаммад Идавс ﷺ ивкIссар циняв уздансса хасиятирттал эбрат ласунману, хаснува хIурмат бавриву. Ганал халкьуннал дянив цукунчIавсса личIишиву къадувайсса диркIссар: мискинсса ягу авадансса, хъунасса ягу чIивисса, бусурмансса ягу бусурман бакъасса. Идавсил ﷺ мюрщисса оьрчIай цIими байва, жагьилми ва хъуними асхIабтуращал маслихIат ккаккайва тIар.

Аьишатлул бувсун бур: «ФатIима кунма Идавсиха ﷺ лархьхьусса, аьмал-хасият, тIул-тIабиаьт дусса ттун цучIав къаккавкссар. ФатIима Идавсил ﷺ къатлувун буххайхту, га лавай ивзун, душнил кагу дургьуну, ненттабакIравун ппайгу куну, цува щяивкIун ивкIсса кIанай щябитайва. Идавс ﷺ ФатIимал къатлувун уххайхту, душ лавай бивзун, буттал канийн ппайгу увкуну, цуппа бивзсса кIанай щяитайва» (Абу Давуд).

Ялун нанисса ник лайкьну тарбия бавриву хъунмур бияла жуйвари. Нитти-буттал лахьхьин къабарча, оьрчIал цайнува цала тIайласса ххуллу нажагьгу язи къабугьайссар. Сагъ-саламатсса жямат хьуну ччарча, жуятува, жула кулпатрая, оьрчIая байбишин аьркинссар.

Жула буттал буттахъал учайсса бивкIссар: «Нитти-буттаха хIурмат бувайманал оьрму лахъи шайссар. Муаьлимнах хIурмат бувайманал элмулуву барачат буссар. Хъуниминнаха хIурмат бувайманай Аллагьнал ﷻ цIими бишайссар».

ОьрчIал цала нитти-буттаха хIурмат бусса кулпатирттаву паракьатшиву, рахIатшиву ва талихI буссар. Учительнал хIурмат бусса кIанай тIайлабацIу ва низам дуссар. Хъунаманал адав кIулсса жяматраву барачат буссар.

 

Шамил Аьлиев

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


Зумаритавал кьини

Аллагь Тааьланал Зумаритавал кьини даврин савав – ахиратлул кьини дакIнин дагьаншиврулли. Мунингу учайссар Эдрал кьини, куну. Гьарца Эдрал кьини дуркIукун, дунияллий халкь кув ххарину, кув пашманну, кув ххуйсса канай, ххуйсса ларххун, кув оьккисса канай, оьккисса ларххун, кув бахьтта, кув...


Байран барча хьуннав!

Ассаламу аьлайкум ва рахIматуллагьи ва баракатугьу! Ххирасса уссурвал ва ссурвал! ДакIнийхтуну барча тIий ура жула ялун нанисса мубараксса Зумаритавал кьини – зумалул, дуаьрдал, эбадатрал, марцIсса тавбалул ва рувхIанийсса дахханашивурттал вибувцIусса Рамазан зурул ахир дуллалисса...


Бала-апатIирттая буруччайсса дуаь

АпатIру, дардру инсаннал оьрмулуву ччя-ччяни хьуна дакьай. Пашманмургу, ххаримургу жуйнна дияйссар Аллагьнал ﷻ чичрулийну. Мунияту, захIматсса иширавун багьсса чIумалгу куклушиву, бигьашиву Заннахь чIа учин аьркинссар.   Цумур дуаьри дуккин аьркинсса апатIрая, мусиватрая буруччиншиврул?...


Ккурандалул юбилей

Уттигъанну МахIачкъала-ливсса «Центр» тIисса ресторандалуву «Лакрансса диндалул кумаг» группалул 5 шинал юбилей кIицI лаглагисса мероприятие хьунни. Ва группа хасну лакрал миллатрансса хъиншиврул, хъинбалдарал ххуллийсса давуртту дуллан хIасул бувну бур ЧиркIайннал...


“Хайр бакъасса инсантал...”

Инсаннал дакIнил азардавасса ца азар – дакIхъуншивури. Му чIалан дикIайссар, инсантурал тIимур сан къабаврийну. ДакIхъуншиврул дайдихьу – цува цайминнаяр лахъну чIалачIаву. Му иширайн Идавсил ﷺ увкуссар: «КъауххантIиссар Алжаннавун чанссарагу дакI хъун дувайма». Му...