Инсаншиврул «витамин»

Инсаншиврул «витамин»

Аллагьу Таьланал увкуну бур (мяъна): «Жу ляхъан буварду инсантал камилсса суратрай» («Ат-Тин» суралул 4-мур аят). Камилну ляхъан бувсса инсаннал чурххаву ца витамин биялну бакъахьурча, му къашавай хьуну, хьхьара хъанай бачай, сайки хъин дан къашайсса азарду ялун личай.

 

Жяматгу уттавасса чурх кунмассар. Ганингу цания-ца витамин биял къахъанахъисса ишругу шайссар. ЦIанасса заманнал жунма яла биял къахъанахъимур «витамин» бур хIурмат ва инсаншиву. Вай укунмасса махъругу бакъар, хIурмат бакъашиву шаттирал бакIрах хьунадакьлай дур: школалий, кулпатраву, кьатIув, автобусраву ва м. ц. Жунма чIалай бур мюрщими хъуниминнайн иттав бацIлацIи хьуну бушиву: хъунама ялун уххайхту лавай къабизлай, дуклаки оьрчIру учительтуращал бястру буллай, оьрчIру нитти-буттащал адав дакъа гъалгъа тIий, жагьилминнал хъунив хьуми кьякьлухун бихьлай, цивппа хъуниминнаяр аькьлу бумину ккалли буллай бур. Вай гьарзад – жяматраву хъинну нигьачIийсса дахханашивурттал, тарбия дакъашиврул, аьвамшиврул лишаннури.

ХIурмат бушиву – инсаншиврул аслу-гьанури. Му бакъасса чIумал цайми хасиятирттал асаргу чанссар. Элму-кIулшилул пайда цири, хъунаманах вичIи дишин къакIулхьурча? Хъуслиясса пайда цири иминшиву ва щукру бакъахьурча? Къуллугъ, исвагьишиву, чIалачIин – вай гьарзад инсаннаву духьурчагу, хIурмат бувайсса акъахьурча, лагмаминнал ганайн вихшала къадикIантIиссар.

Исламрал диндалул жунма лахьхьин буллай бур циняв инсантураха адав-хIурмат буллан. МухIаммад Идавс ﷺ ивкIссар циняв уздансса хасиятирттал эбрат ласунману, хаснува хIурмат бавриву. Ганал халкьуннал дянив цукунчIавсса личIишиву къадувайсса диркIссар: мискинсса ягу авадансса, хъунасса ягу чIивисса, бусурмансса ягу бусурман бакъасса. Идавсил ﷺ мюрщисса оьрчIай цIими байва, жагьилми ва хъуними асхIабтуращал маслихIат ккаккайва тIар.

Аьишатлул бувсун бур: «ФатIима кунма Идавсиха ﷺ лархьхьусса, аьмал-хасият, тIул-тIабиаьт дусса ттун цучIав къаккавкссар. ФатIима Идавсил ﷺ къатлувун буххайхту, га лавай ивзун, душнил кагу дургьуну, ненттабакIравун ппайгу куну, цува щяивкIун ивкIсса кIанай щябитайва. Идавс ﷺ ФатIимал къатлувун уххайхту, душ лавай бивзун, буттал канийн ппайгу увкуну, цуппа бивзсса кIанай щяитайва» (Абу Давуд).

Ялун нанисса ник лайкьну тарбия бавриву хъунмур бияла жуйвари. Нитти-буттал лахьхьин къабарча, оьрчIал цайнува цала тIайласса ххуллу нажагьгу язи къабугьайссар. Сагъ-саламатсса жямат хьуну ччарча, жуятува, жула кулпатрая, оьрчIая байбишин аьркинссар.

Жула буттал буттахъал учайсса бивкIссар: «Нитти-буттаха хIурмат бувайманал оьрму лахъи шайссар. Муаьлимнах хIурмат бувайманал элмулуву барачат буссар. Хъуниминнаха хIурмат бувайманай Аллагьнал ﷻ цIими бишайссар».

ОьрчIал цала нитти-буттаха хIурмат бусса кулпатирттаву паракьатшиву, рахIатшиву ва талихI буссар. Учительнал хIурмат бусса кIанай тIайлабацIу ва низам дуссар. Хъунаманал адав кIулсса жяматраву барачат буссар.

 

Шамил Аьлиев

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Къатлуву барачат

Бур ца-цавай къатри, личIину авадансса ва хъуслил бувцIусса бакъахьурчагу, гиву бигьану ссихI ласун шайсса, дакI дигьа лагайсса. Гивун буххайхту кIул шай: шиву рахIатшиву, барачат, гъелишиву дур. Мукунма, хьунабакьай цаймигу – ххирасса хъус-кьайлул бувцIусса, марцIшиврул пар-пар тIисса, амма...


25-ва тикрал бува

Маэшат гьарта хьуншиврул ишла бувайсса багьантту цIухлалими чан къашай. Миннувату яла агьаммур, гьанумур цила чIумал ххювагу чак бавури, циняр шартIру, рукнурду, адабругу щаллу дурну, хъирив дуккайсса азкардугу дурккуну.   Мукунма, маэшат гьарза хьуншиврул хъинссар зухIа-чак баву, шанан утту...


Мурахас хьусса цучIав акъассар

Инсан цуксса дин дусса, иман цIакьсса ухьурчагу, оьрму щаллу буваншиврул ганан чара бакъа аьркинссар лякъин хъус, дукия, цува дузал увансса маэшат буллан. Цува ва цала кулпат щаллу баву – цумацагу бусурманчунал буржри, чак, зума ва цаймигу диндалул тIалавшиннарду куннасса.   Дунияллул...


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.     Бисмиллягьи-ррахIмани-ррахIим.   МарцIну вичIи дишара, я диндалул уссурвал, Жула Сайид Идавсил сиярдалул бусаннин. Арулдагу лухччигу, арулдагу ссавругу Цахлуну ляхъан дурсса ХIабибуллагь...


Вихьлив оьрчIру ттуплий бувккунни

Вихьлив хьунни Ккуллал райондалий дарсирдайн мизитирттавун бучIайсса оьрчIал дянивсса футболданул турнир.   Ванил агьаммур мурад бия оьрчIал дянивсса дусшиву цIакь даву ва спортрах гъира бутаву. Турнирданул сиптачиталну бувккунни «Ккуллал райондалул жагьилтал» тIисса ккурандалул каялувчи...