Янил шаву мяйжанссарив?

Янил шаву мяйжанссарив?

Янил шаву мяйжанссарив?

СсихIир, бахIу, янил шаву мяйжаншиврийн вихссагу, вих бакъассагу халкь хьуна бакьай. Ва макьалалуву ххал банну жула диндалуву вай иширттал хIакъираву ци увкуну бурив.

 

БахIу хIакьшиврул хIучча-далиллу Кьуръандалуву ва МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттаву хьуна бакьлай бур. ЧIявуминнан дакIних кIулсса «Аль-Фалакь» тIисса суралуву увкуну бур (мяъна): «Ина уча: на Аллагьнахь ﷺ чIа тIий ура уруччаву Заннал ляхъан дурмунил заралдания, цIан ларкьукун дучIайсса хьхьунил заралдания, ххалуй дирчусса къурхъирдайн пув учайминная (бахIу байминная), цала бахиршиву ашкара дуллалисса, ганин ччимур буллалисса бахирчунал заралдания».

Ва суралуву Аллагьу Тааьланал МухIаммад Идавсин ﷺ лахьхьин бувну бур Лабид тIисса жугьутIнал бахIурдая ххассал хьунсса чаран. Ганал хIинчурай ацIния цара къурхъ дуртун, Идавсийн ﷺ бахIу бувну бивкIссар. Га хIинча ИдавсичIан ﷺ ларсун бувкIукун, Аллагьнал амру бувссар «Фалакь» ва «Нас» букки куну. Вай кIивагу суралуву цинугу 11 аят буссар. Гьарца аят бувккукун ца-ца къурхъ тириххайсса диркIссар. Бувккуну къуртал байхту Идавсин ﷺ бигьашиву хьуссар.

ХIадисраву увкуну бур (мяъна): «КьюлтIмур кIулли тIима, бувчIайманачIан лагайма ва ганайн вих шайма, мукунма, бахIу байма ягу бахIу бувучIан лагайма – му инсан жувату акъар, му МухIаммадлуйн ﷺ Аллагьнал ﷻ тIайла бувкмунийн вих акъамари» (ТIабарани).

Ва хIадисраву МухIаммад Идавсил ﷺ къадагъа дирхьуну дур бахIурду баврий ва байминначIан заназаврий. Идавсил ﷺ ялагу увкуну бур: «Алжаннавун къауххантIиссар мудан хIан хIачIайма, бахIулул цийнува цила зарал байшиврийн вихма (Аллагьнал ﷻ чичру дакъанура зарал байшиву вихма) ва мачча-гъаннащалсса дахIаву кьукьин дурма» (Ибн ХIиббан).

БахIу байманансса танмихI-аьзият ахиратраву хъинну захIматсса бикIантIиссар.

Янил шавринсса далил Кьуръандалул «Юсуф» тIисса суралуву бур. 67-мур ва 68-мур аятирттаву бувсун бур Якьублул цала арсварайн буюр бувшиву, Мисрилул (Египетнал) дазурдачIан бивукун, шагьрулувун ца къапулувух архIал къабувххун, личIи-личIисса къапурдавух буххи, куну. ЧIявуми муфассиртурал (Кьуръандалул мяъна дурчIин дуллалисса аьлимтурал) увкуну бур мукунсса амрулул мяъна – янил шаврия буруччиншиврулли куну.

МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Я лачIаву мяйжанссар» (Бухари). Аьишатлул  бувсун бур Идавсил ﷺ увкумур: «Янил шаврия буруччаву Аллагьнахь ﷻ чIа тIутIияра. Мяйжаннугу, я лачIаву хIакьссар» (Ибн Мажагь).

Цамур хIадисраву тIий бур: «Я лачIаврил инсан гьаттавун уххан увайссар, варани кIункIурдувун бутайссар» (Абу Нуаьйм).

Аишатлул  бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ цийнма буюр бувшиву янил шаврия рукь’я дуллан (аятру ккалан).

Машгьрусса аьлимчу Ибну ХIажардул увкуну бур: «Янил шаву – му бахирсса, дакI чапалсса, аьмал-хасият кьадарсса инсан хIайранну уругавур».

Инсанная инсаннайн асар бияйшиврий щак бакъар. Масала, хIурмат лавайсса инсан уругайхту цавайннал лажин ятIул дичIай; цанна нигь дума ккавккукун, чурххава хIал ласай ва м.ц. Мунияту, жуятува халкьуннайн так ххуйсса асар биянсса хIарачат буллан аьркинссару. ДакI хIайран хьунсса, я бацIансса зад ккаккайхту, янил къаданшиврул дуаь дурну хъинссар «Ма́ша́аЛла́гь», «Аллагьнал ﷻ барачат бишиннав!», – куну. Укунсса дуаь хьунтIиссар я лачIаврил хьхьичIухсса баруну.

Инсантурая бакъасса, жиндардиягу я лачIун бюхъайссар. Мунин далилнугу хъанахъиссар Абу Саид Худрил  бувсъсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ дуаь дайва жиндардил ва инсантурал я лачIаврия уруччаву чIа тIий. Аллагьнал ﷻ «Фалакь» ва «Нас» сурарду гьан бувну махъ Идавсил ﷺ гай буккайва» (Тирмизи).

Жиндардия буруччиншиврул жунма аьркинссар янна ликкайни, хIаммамравун ва хIажатханттувун буххайни, дагьантувух бургайни Аллагьнал ﷻ цIа кIицI лагаван, гьарца шаттирах дуккин ккаккан дурсса дуаьрду, азкарду ккалан.

Аллагьу Тааьланал буруччиннав заралмуния!

 

Аьли АхIмадов

 

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Вила тагьар кIул дува

Гьарцама бусурманчунан агьамсса зад бур цаятува Аллагь ﷻ рязи хьунмур буллалаву. Заннал рязишиву дияйссар жуйвасса буржру биттур буллай, бунагьмуния арх буцлай, хъинбаларду гьарза буллай. Циняв чакру, зумарду, цадакьартту щаллу булларчагу, бакIравун суал буххай: Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса ттула тагьар...


Идавсин ﷺ ххирамий

Жуна кIулну ухьурча лахъисса оьрму бувтсса, чанну къашавай хъанай ивкIсса, хъус-маэшат гьарзасса, цанма ччисса куццуй ялапар хъанай ивкIсса инсан, жува бикIару мунай дакI мяш хъанай. Амма мукунсса инсаннал тIуллу, аьмаллу ххуйсса бивкIун бакъахьурча, му бувтсса оьрмулия цукунчIавсса хайр...


ДакIурдийн сси бутаймур

Дунияллул, оьрмулул иширттахух, давурттахух лавгсса жунма чIявучин хIисав къашай Аллагьная ﷻ арх буллаллисса, жула дакIру вивату канакисса хасиятру. Мукунминнувасса ххюнния шикку чичинну.   Дукра чIяру даву Лякьазарашиву – инсаннал биялалул заэвшивур. Лякьа дурччусса чIумал дакI...


Имам Гъазалил насихIатру

Исламрал тарихраву ца яла машгьурма аьлимчу ивкIссар имам МухIаммад Абу ХIамид аль-Гъазали. Ганан ХIужжатуль-Ислам – «Исламрал ХIучча» тIисса ялунцIа дирзун диркIссар. Имамнал луттирду азарда шинал мутталий бусурманнал умматран чаннайн буккансса чаннацIукуну хъанай бур. Шикку...


АхIмакьманал лишан

ХьхьичIазаманнай ца аькьлукар най ивкIун ур цала иширттай Бухаралив. Ганан ххуллул гьалмахчуну бакIрайн агьну ур хъинну маз чIявусса адимина. Ганал аькьлукарнахьхьун чIявусса суаллу буллай, жаваб дулуннин къаавцIуну, цала ва цайминнал оьрмурдавасса ишругу буслай, ивкIун ур.   Акьлукар...