ЩябивкIунгу бувайссар...
Кьиямасса кьини бусурманчунахь хIисав-суал байбишинтIиссар чаклия. Мунияту гьарцаманан аьркинссар чара бакъа циняв чакру щаллуну, гъалатI къахьунну биттур буллан. Къашавайманан ва хъунав хьуманан чак бавриву дуссар бигьашивуртту (рухса).
«АльхIам» ккалаккисса чIумал ивзун ацIан къабюхъайманахь ихтияр дуссар щяивкIун буван. Диндалул инсаннай ганаща бан къашаймур ялув бивхьуну бакъассар. Абу-Муса аль-Ашъаьрил бувсун бур Идавсил ﷺ махъру: «Инсан къашавай ягу аьрххилий ухьурча, мунан цала шава цIуллуну-сагъну усса чIумал дуваймунил чиригу чичайссар» (Аль-Бухари, Абу-Давуд).
ЩяивкIун чак буллан ихтияр дикIаншиврул дахьа тIааьн акъа, чан-кьансса инжитну ушиву къагьассар, ччаннай ацIан мяйжаннугу захIматну бухьурча бучIиссар щяикIан. Мукун бувсса чаклил чиригу чан къашайссар, агьамсса багьана бунутIий. ЩяивкIунгу бан къабюхъайманал чак бувайссар чулий утту ивхьуну, мукунгу къашайхьурча, лякьалавай утту ивхьуну, Кьиблалийн лажинну.
Ибн Бурайдал бувсун бур Эмран ибн ХIусайннул увкумур: «На бавасил (геморрой) цIуцIаврил къашавай унутIий Идавсихь ﷺ цIувххуссия чак цукун бави куну. Ганал увкуна: "Бюхъавай ччаннай авцIуну бува, мукун къашайхьурча, бува щяивкIун, мукунгу къабюхъарча, чул бувну бува чак"» (аль-Бухари).
Шафии мазгьабрал сий дусса аьлимчу имам аль-ХатIиб Ширбинил «Мугънил-МухIтаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «Циняв диндалул аьлимтурал тIимунин бувну (ижмаъ), чак буллалиний ччаннай ацIан къашайманал му бувайссар цанна сант дусса куццуй щяивкIун. Мукун бувманал чиригу чан бакъассар ччаннай авцIуну буллалиманалмунияр».
Имам Рафиил увкуну бур: «Ччаннай авцIуну чак бан къашайманал кунмассар цайми иширттавусса хIукмурдугу: бивкIулия, щинавун оькьаврия, къашайшиву (щаву) гуж шаврия, бакI ня лагаврия нигь думанал ягу жамилий наниманал (вайннангу бучIиссар щябивкIун чак буван).
Мукунма, лахъисса сапарданийсса инсаннангу бучIиссар щяивкIун чак буван, му баншиврул дацIан дан къашайсса транспорт духьурча: поезд, самолет ва м. ц. Мукун бувсса чак хъирив лахъан бувангу къааьркинссар, кьиблалул чулинмай бувну бивкIхьурча.
Имам Аьбдул-ХIамид Ширванил луттираву чивчуну бур: «Жамилий фаризасса чак буллалиманаща ччаннай авцIуну бан бюхълай бакъахьурча (бакI ня лаглай), щяивкIун бувайссар. Кьиблалул чулинай кIура авну буван бюхъарча, хъирив лахъан буллангу къааьркинссар (акъахьурча, кьирийн увккукун хъирив лахъан буржлувссар).
Ччаннай авцIуну чак булларча бияла бакъанма кIущин личаврия нигь духьурча (къашавай уну), му инсаннангу бучIиссар щяивкIун чак буван. Мукунма, дяъвилийсса инсан лавай изарча душманнал ккулла щаврия нигь дусса чIумалгу чак щяивкIун байссар.
ЩяикIангу къабюхъайма утту ивхьуну чак буллай ухьурча, бюхъавай урчIамур чулин агьну буварча хъинссар. Мукун къашайхьурча – киямур чулийн агьанссар.
Ссуннатсса чакру (фарз бакъами) бучIиссар щябивкIун ягу утту бивхьуну буллан, къашавай бакъаминангу, амма мунил чири чан шайссар. Идавсил ﷺ увкуну бур: «ЩяивкIун чак (ссуннатсса) бувманансса чири кIилийну чан шайссар, утту ивхьуну бувайманалмур ялагу кIилийну чанссар» (аль-Бухари). Ва хIадисраву кIицI лавгмур багьлагьиссар цIуллуну унува щяивкIун ягу утту ивхьуну ссуннат-чак буллалиманайн. Къашавай унутIий буллалиманансса чири чан къашайссар.
