Яла ххирамур аят

Яла ххирамур аят

«Бисмиллягь» – Кьуръандалул аятирттаву яла ххирамур аятри. Му аят ликканнин сурарду кунния ку личIи буван къабюхълай бивкIссар. Яла му ливккун личIи бувссар. Масала, гьарца суралул аятру ликлай къуртал хьуну, гамур сура ликлай байбишайни «бисмиллягьгу» ликкайсса бивкIссар. Мунийну Идавсин ﷺ сура къуртал хьушиву кIул хъанай бивкIссар.

Гьарца чIумал Жабраил малаик ИдавсичIан ﷺ увкIукун, ихтилат байбишиннин хьхьичI «бисмиллягь» училоайсса бивкIссар. Муниятур му Кьуръандалул кIулану бувну, Кьуръан буккайни учайсса. Му ликкайни мунищал архIал азара малаикгу ливкссар, ссавнил агьлу, циняв малаиктал ххари хьуссар, миннал иман зияда хьуссар, «Аьршу-р-рахIман» ва ссаврду сукку тIун диркIссар, ттурлу машрикьлияту магърибрайн лирхъссар, мурчал гьава паракьат хьуссар, жиндри лажин лувну багьссар, щяйтIант ссавруннайн лахъаврияту байщун бувссар, паччахIтал кьювкью хьуссар. Му ливккун нанисса чIуних гьарца хIайвандалул вичIи дирхьуссар. Му ливккун нанини зунттал тасбихI дуллан бивкIссар. ХIатта Маккаллал агьулданун бавну, «Утти МухIаммад ﷺ зунттавугу ссихIир буллан ивкIунни» тIун бивкIссар. «Бисмиллягь» кусса аят МухIаммад Идавсин ﷺ бакъа къаливкссар тIийгу бур цаппара аьлимтурал. Кунналгу тIий бур, му хьхьичIва-хьхьичI Адамлуйн ливкссар, тIий. Му ливккукун Адамлулгу увкуссар: «Утти имин хьунна на ттулва зуриятран аьзав дулаврияту», – куну. Му ивкIукун ссавруннайн лавсун, кIилчин НухIлуйнгу ливкссар, мунийну мугу, мунал агьлугу тIюпандалул бюкьавриятугу ххассал хьуссар. Яла му ивкIукунгу ссавруннайн лавсун шамуйлчин Ибрагьим идавсингу ливкссар. Муниятури мугу Намрудлул цIаравун утаврияту ххассал хьусса. Яла му ивкIукунгу ссавруннайн лавсун, мукьилчин Муса идавсийн ливкссар. Мунилли мугу оькьаврияту ххассал хьуну, Фираьвннуяргу ххув хьусса. Му ивкIукунгу, ссавруннайн лавсун, ххюйлчин Сулайман идавсийн ливкссар, му дунияллул паччахIну авцIуссагу мунил барачатрайнури. Яла махъва-махъ МухIаммад Идавсин ﷺ ливкссар. Ахирзаман гъан хьуннин мунал умматиннаву буклай личIантIиссар.

Цала цимурца давурттал дайдихьулий «бисмиллягь» учайсса халкьуннал Аллагь ﷺ ялтту учIайссар, ми давурттаву барачатгу бикIайссар.

«Бисмиллягьращал» архIал «Аоьзу биллагьи мина щайтIани рражим» учавугу суннатссар, хъинссар. «Бисмиллягь» кунма, мугу Жабраиллул ЛавхIул-махIфузраяту лавсун Расулуллагьнан ﷺ кIул бувссар. «Бисмиллягьращал» бакъа, цуппалу даин тIийна ухьурчагу хъинссар. Кьинилий ттуршилва ягу арулцIалилва, ягу мукьцIаллий цалва ягу ацIния цалвавагу учаву ххирассар. Хаснува щяйтIаннул вас-васру, хияллу дакIнин багьлан бивкIукун, чIявуну учаву хъинссар. Муния кунма щяйтIан нигьа бусайсса зад дакъассар. Му увкукун мунаяту щяйтIан арх хьуну, шанттуршра пардав дянив дагьну, муначIан биян къашайссар. Кьуръан буклан наниний учавугу хъиннува хъинссар. Кьуръандалул кIула «бисмиллягьри», му хъун баймур, марцI баймур «аьоьзу биллагьри». Мунивун уххан нанини цалва душманнаяту ххассалшиву чIа куну уххан аьркинссар. Мукунма цамур эбадатравун уххайнийгу, масала, паччахIнал хьулийн ивсса инсан муная изну бакъана, муначIан къауххайсса куна, Кьуръан ккалай Аллагьнащал ﷻ мунажат дуллан нанимагу маз марцI къабувну къауххайссар. Аллагьналгу ﷻ амру бувссар Кьуръан буккайни «аоьзу» ва «бисмиллягь» уча куну.

«НасихIату-ль-аьвам»

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Нюжмар кьини дурну къахъинмур

Бусурмансса халкьуннал дур арулва гьантлий цал тикрал шайсса байран – нюжмар кьини. Му кьини бувсса хъинбалалух, эбадатрах цамур чIумалнияр гьарзасса чири шайссар. Муниятур нюжмар-кьини хъинбала-хъиншивуртту дуллай гьан дуван хIарачат буллан бикIайсса.   Му кьини дувайсса эбадатирттава...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


Аькьлукартурал махъру

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIаб Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул увкуну бур: «Халкьуннал учай ххаллилсса махъру. Махъру ва тIуллу цасса инсанни талихIрайн уккантIисса. Махъру тIуллаха къалавхьхьума – аьй дуван лайкь хьумари».   Аьбдуллагь ибн Аьмрдухьхьун ца инсаннал буллуссар джигьадрал хIакъиравусса суал....


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...


Заннайн мютIисса кулпат

Кулпатрал оьрмулуву хъунмасса кIану бугьлагьиссар ласнал ва щарссанил дянивсса дакьаврил (гармониялул). Мунил хъунмур биялагу хъаннихьри. Ва макьалалуву бусанну цаппара маслихIатру, кулпат дакьаврил хIалданийн бучIан баву бигьа дуллалисса, цанчирча, мукунсса кулпатраву паракьатшиву, рахIатшиву ва...