Чак бяличIан бан бучIисса кIанттурду

Чак бяличIан бан бучIисса кIанттурду

Фаризасса эбадат (чак, зума, ХIаж ва м.ц.) бяличIан буван къабучIиссар (хIарамссар) ца агьамсса багьана бакъахьурча. Кьуръандалуву мунил хIакъираву увкуну буссар (мяъна): «Аллагьнайн ﷻ ва Идавсийн ﷺ мютIину бикIи, зула аьмаллу бяличIан мабулларди». («МухIаммад» суралул 33-мур аят).

 

Му куццуй, ца агьамсса, Шариаьтрал кьамул буллалисса багьана бакъахьурча, фаризасса чак бяличIан буван къабучIиссар.

Аммарив бикIайссар чара бакъа чак бяличIан буван аьркинсса кIанттурдугу:

  • АпатIравун агьну кумаг чIа тIисса инсаннан кумаг баву;
  • Щинавун оькьлакьима ххассал аву;
  • ЦIу лещан даву;
  • Ахьния ягу хъунтIуллувун агьан бюхъайсса мурчIисса инсан ягу чIивисса оьрчI ацIан аву ва м.ц.

Мунин бувну, чак буллалиманал щак хьурча цама инсан магъуя агьан, щинавун оькьан, цIарал ччуччин, цIунцIия хьун бюхъайшиву, ягу цу-унугу оьвтIий, кумаг чIа тIий ухьурча, му чIумал чак бяличIан баву ваджиб (бурж) хъанахъиссар.

Чак буллалисса хъамитайпалун цила цIарай дирхьусса дукра ччуччин най чIалай духьурчагу, чак бяличIан буван ихтияр дуссар. Ссапарданийн увкманан цува чак буллай унува цала чу лихъан най чIалай бухьурчагу бучIиссар чак бяличIан буван. ХIухчин ккаккарча цала ттурзандалийн барцI ххяххан най, мунангу бучIиссар чак бяличIан буван.

Имам Нававил увкуну бур: «Фаризасса чак байбивхьусса инсаннан къабучIиссар (хIарамссар) му бяличIан баву, ца агьамсса багьана бакъанува. БяличIан буван ихтияр дакъассар, ялагу цIунил бувансса чIун духьурчагу». («Ал-Мажмуъ»)

Мунин бувну, чак бяличIан буван бучIисса багьантту аьлимтурал луттирдаву шанма бутIуйх бавчIуну бур: бучIисса, хъинсса, буржсса.

Мунил аслу-гьанугу – мюнпат ва зарал чIарав бишавур. Инсан бивкIулия ххассал аву чак бавунияр агьамссар. Инсаннан кумаг бувну махъгу чак буван бюхъантIиссар.

НигьачIинсса иширавусса инсаннан чIунийну кумаг буван бюхълай бухьурча, чак бяличIан къабувнува, лахъсса чIуний «СубхIаналлагь» учин аьркинссар. Мукун кумаг къахьурча, чак бяличIан бувну ххассал уван аьркинссар.

ХIасил, инсаннал цIуллу-сагъшиврун, жандалун нигь духьурча, чара бакъа чакгу бяличIан бувну, ганан кумаг буван аьркинссар. Хъуслин нигь дусса чIумал чак бяличIан буван ихтияр дуссар, бурж бакъанугу.

 

Аьли Мусаев

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


Таваккулданиясса мусил махъру

    Таваккулданул мяъна дурчIин дуллалисса калимартту:   Идавсил ﷺ увкуссар: «Халкьуннаву яла гужма хьун ччиманал Аллагьнайн ﷻ таваккул бутича». ЯхIъя ибн Муа́ьзлухь цIувххуссар: «Инсан таваккул бутайману та ккаллиссар?» «Цала Заллуну Аллагь ﷻ...


Иман цIакь дувансса давуртту

Идавсих ﷺ вичIи дирхьума – Аллагьнайн ﷻ мютIи хьумари. «Нур» тIисса суралуву увкуну бур: «Аллагьнайн ﷻ ва Идавсийн ﷺ мютIину бикIи, акъахьурча зун жаваб дулун багьантIиссар». Вай мукъурттил мяйжан буллай бур Идавсил ﷺ ххуллу (сунна) бувгьуну бачаврийну инсантурайн...


Суал-жаваб

БучIиссарив жаназалул чак буван хьхьичI жаназа дакъанура. Жул шяравусса мизитраву мукунсса чак бувай гьарца нюжмар кьини. Мунин шариаьтраву цукунсса хIучча буссар? Имам Аль-Бухарил ва Муслимлул хIадисирттал луттирдавусса хIадисраву бувсун бур Эфиопиянал паччахI Наджаши ивкIусса хавар баяйхту...


ЧIун ва иман

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIабтал бавтIсса кIанттавату ппив къашайва тIар сура «аль-Аьср» къабувккуну. Ва бур Кьуръандалул ца яла кутIамур сура, цинугу шанма аят бусса. Ванил цалчинмур аятраву Заннал увкуну бур (мяъна): «Хъа буллай ура ахттакьун чIумуйн».   Аллагьу...


ХIабибнал ﷺ дуниял кьадитаврил бусала

Ца хавар бусанда, вичIи дишара Кьуръан-хIадис бувсун къабувчIайминнан, Аьжам шеъри бувну ХIабиб ﷺ кIицI анда Цал шафааьт жунма бияйрив ккаккан. Муъжизатру буслай гъалгъа буварча, КIивагу иттату макь экьи лагай, Цув кIицI лагаврийну ихтилат барча, Вай кьянкьасса дакIру кIукIлу хьун...