Чак бяличIан бан бучIисса кIанттурду

Чак бяличIан бан бучIисса кIанттурду

Фаризасса эбадат (чак, зума, ХIаж ва м.ц.) бяличIан буван къабучIиссар (хIарамссар) ца агьамсса багьана бакъахьурча. Кьуръандалуву мунил хIакъираву увкуну буссар (мяъна): «Аллагьнайн ﷻ ва Идавсийн ﷺ мютIину бикIи, зула аьмаллу бяличIан мабулларди». («МухIаммад» суралул 33-мур аят).

 

Му куццуй, ца агьамсса, Шариаьтрал кьамул буллалисса багьана бакъахьурча, фаризасса чак бяличIан буван къабучIиссар.

Аммарив бикIайссар чара бакъа чак бяличIан буван аьркинсса кIанттурдугу:

  • АпатIравун агьну кумаг чIа тIисса инсаннан кумаг баву;
  • Щинавун оькьлакьима ххассал аву;
  • ЦIу лещан даву;
  • Ахьния ягу хъунтIуллувун агьан бюхъайсса мурчIисса инсан ягу чIивисса оьрчI ацIан аву ва м.ц.

Мунин бувну, чак буллалиманал щак хьурча цама инсан магъуя агьан, щинавун оькьан, цIарал ччуччин, цIунцIия хьун бюхъайшиву, ягу цу-унугу оьвтIий, кумаг чIа тIий ухьурча, му чIумал чак бяличIан баву ваджиб (бурж) хъанахъиссар.

Чак буллалисса хъамитайпалун цила цIарай дирхьусса дукра ччуччин най чIалай духьурчагу, чак бяличIан буван ихтияр дуссар. Ссапарданийн увкманан цува чак буллай унува цала чу лихъан най чIалай бухьурчагу бучIиссар чак бяличIан буван. ХIухчин ккаккарча цала ттурзандалийн барцI ххяххан най, мунангу бучIиссар чак бяличIан буван.

Имам Нававил увкуну бур: «Фаризасса чак байбивхьусса инсаннан къабучIиссар (хIарамссар) му бяличIан баву, ца агьамсса багьана бакъанува. БяличIан буван ихтияр дакъассар, ялагу цIунил бувансса чIун духьурчагу». («Ал-Мажмуъ»)

Мунин бувну, чак бяличIан буван бучIисса багьантту аьлимтурал луттирдаву шанма бутIуйх бавчIуну бур: бучIисса, хъинсса, буржсса.

Мунил аслу-гьанугу – мюнпат ва зарал чIарав бишавур. Инсан бивкIулия ххассал аву чак бавунияр агьамссар. Инсаннан кумаг бувну махъгу чак буван бюхъантIиссар.

НигьачIинсса иширавусса инсаннан чIунийну кумаг буван бюхълай бухьурча, чак бяличIан къабувнува, лахъсса чIуний «СубхIаналлагь» учин аьркинссар. Мукун кумаг къахьурча, чак бяличIан бувну ххассал уван аьркинссар.

ХIасил, инсаннал цIуллу-сагъшиврун, жандалун нигь духьурча, чара бакъа чакгу бяличIан бувну, ганан кумаг буван аьркинссар. Хъуслин нигь дусса чIумал чак бяличIан буван ихтияр дуссар, бурж бакъанугу.

 

Аьли Мусаев

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Алфу ссалам хьуннав...

ТIабибнаха - назму, Заннаха - хIамди, Бунагьрал аьпвуну тIайла дацIаннав. Гъарибсса дакIнива бувккун лавгцири МустIафа Идавсил салават хьуннав.   ХIамдирал Залуннах ХIабибнал иман, ХIимаятраяту цIимилул бутIа – На бигьай ccиxIpyгy циняв санаъри, Аьрщарал Залуннайн ссаламну...


Шанугу - неъмат

Шанашаву – Аллагьу Тааьланал жунма буллусса хъунмасса неъмат хъанай бур. Шанашисса чIумал инсаннал чурх ва къюкI дигьа лаглай дур, инсан игьалаглай ур. Гьарца затираву кунна, шанан утту ишавривугу дуссар цилла адабру:   1) ХъатIан чак бувну махъ аьркин бакъасса гъалгъарду къабуллай,...


Бунагьру багъишла битайсса кьини

Зуль-ХIижжалул 9-мур кьини – Аьрафа (Аьрафат) кьинири. Му кьини хIажитал «Аьрафа» тIисса даралуву бикIайссар. Аьрафа кьини азарва «Кьулгьу» («Аль-Ихляс») бувккуну хъинссар. Мукун буккайманал циняв бунагьру багъишла битантIиссар куну бур...


Кьурбандалул байран

Кьурбандалул кьини – Исламравусса яла агьаммур байран хъанахъиссар. Аьрабрай ванийн «Эд аль-АдхIа» учайссар. Му хъанахъиссар Зуль-ХIижжа зурул 10-мур кьини. Мунил хъиривсса шанма гьанттагу байрандалул гьантрину ккаллиссар, миннуйн «ташрикьрал» гьантри...


Иман ссайн учайссар?

Иман – му Аллагьу Тааьланал Цалва хъиншиврийну, рахIму-цIимилийну Цалва лагъартуннаятусса Цана ччисса инсаннал дакIниву бувчIин бавур, асар хьун бавур, мунивун дуртIсса нурди, му инсаннан цува ляхъан увсса Зал кIул уван. Му нургу, асаргу дакIниву бусса инсаннал Аллагьу Тааьланал...