Чак бяличIан бан бучIисса кIанттурду

Чак бяличIан бан бучIисса кIанттурду

Фаризасса эбадат (чак, зума, ХIаж ва м.ц.) бяличIан буван къабучIиссар (хIарамссар) ца агьамсса багьана бакъахьурча. Кьуръандалуву мунил хIакъираву увкуну буссар (мяъна): «Аллагьнайн ﷻ ва Идавсийн ﷺ мютIину бикIи, зула аьмаллу бяличIан мабулларди». («МухIаммад» суралул 33-мур аят).

 

Му куццуй, ца агьамсса, Шариаьтрал кьамул буллалисса багьана бакъахьурча, фаризасса чак бяличIан буван къабучIиссар.

Аммарив бикIайссар чара бакъа чак бяличIан буван аьркинсса кIанттурдугу:

  • АпатIравун агьну кумаг чIа тIисса инсаннан кумаг баву;
  • Щинавун оькьлакьима ххассал аву;
  • ЦIу лещан даву;
  • Ахьния ягу хъунтIуллувун агьан бюхъайсса мурчIисса инсан ягу чIивисса оьрчI ацIан аву ва м.ц.

Мунин бувну, чак буллалиманал щак хьурча цама инсан магъуя агьан, щинавун оькьан, цIарал ччуччин, цIунцIия хьун бюхъайшиву, ягу цу-унугу оьвтIий, кумаг чIа тIий ухьурча, му чIумал чак бяличIан баву ваджиб (бурж) хъанахъиссар.

Чак буллалисса хъамитайпалун цила цIарай дирхьусса дукра ччуччин най чIалай духьурчагу, чак бяличIан буван ихтияр дуссар. Ссапарданийн увкманан цува чак буллай унува цала чу лихъан най чIалай бухьурчагу бучIиссар чак бяличIан буван. ХIухчин ккаккарча цала ттурзандалийн барцI ххяххан най, мунангу бучIиссар чак бяличIан буван.

Имам Нававил увкуну бур: «Фаризасса чак байбивхьусса инсаннан къабучIиссар (хIарамссар) му бяличIан баву, ца агьамсса багьана бакъанува. БяличIан буван ихтияр дакъассар, ялагу цIунил бувансса чIун духьурчагу». («Ал-Мажмуъ»)

Мунин бувну, чак бяличIан буван бучIисса багьантту аьлимтурал луттирдаву шанма бутIуйх бавчIуну бур: бучIисса, хъинсса, буржсса.

Мунил аслу-гьанугу – мюнпат ва зарал чIарав бишавур. Инсан бивкIулия ххассал аву чак бавунияр агьамссар. Инсаннан кумаг бувну махъгу чак буван бюхъантIиссар.

НигьачIинсса иширавусса инсаннан чIунийну кумаг буван бюхълай бухьурча, чак бяличIан къабувнува, лахъсса чIуний «СубхIаналлагь» учин аьркинссар. Мукун кумаг къахьурча, чак бяличIан бувну ххассал уван аьркинссар.

ХIасил, инсаннал цIуллу-сагъшиврун, жандалун нигь духьурча, чара бакъа чакгу бяличIан бувну, ганан кумаг буван аьркинссар. Хъуслин нигь дусса чIумал чак бяличIан буван ихтияр дуссар, бурж бакъанугу.

 

Аьли Мусаев

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


8 агьамсса калима

Вай мукъурттия байбишайссар ва къуртал шайссар инсаннал оьрму. Вайннул агьамшивугу хъинну хъуннассар. Вай калимартту бусурманнал гьарца кьини зумух ласай, цавайннал чIяруну, вайминнал чанну.   Шагьадат أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ...


Шанна бигьасса эбадат

МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттаву увкуну бур:   «Циняв бусурманнал бунагьру багъишла битаннав тIий дуаь дурманан буссар гьарца бусурманчунахсса чири»   «Кьуръандалувасса ца хIарп дурккуманан хъинбала чичинтIиссар. Гьарца хъинбалалул чиригу ацIлийнуссар. «Алиф,...


Суал-жаваб

КIия инсан куннайн ку данди буклакисса спортрал журардая Исламраву ци увкуну бур? Цувагу, цала чIаравмигу буруччинсса ниятрай спортрахун багьаву, чурххал цIуллушиву дуруччаву Исламраву хъинчулий ккаккан дурну дуссар. Аммарив цаппара шартIру дусса спортрал журарду бунагьссар: Данди буккаврил ягу...


Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса...


Эбадат ва мяърипат

ХIакьсса бусурманчунал загьир дувайссар цала диндалун лайкьсса инсаншиву. Диндалул, имандалул хIасул дуллалиссар жула тIуллу дарцIусса ттарцIруну хъанахъисса хасиятгу. Эбадатрайну цIакь хьусса хасиятрал хIасул дувайссар инсаннал оьрмулул тагьар, мукунсса инсан мяърипат, инсап, адав дусса...