ХIаж – Заннал амру
ХIаж – Заннал амру
Аллагьу Тааьланал Ибрагьим Идавсийн амру бувну бур Аллагьнал къатта бува, куну, Гьажаргу Исмяилгу (Ибрагьимлул щарсса ва арс) ялапар хъанахъисса кIанттуя арх бакъа. Ибрагьим, цала арснащал Исмяиллущал, айивхьуну ур къатта буллай.
Ибрагьимлул буллалисса чIиртту лахъ хъанан бивкIукун, га авцIусса, лув бивхьуми чарттугу лахъ шайсса бивкIун бур. ЦIанагу буссар КяъбалучIа чару Ибрагьимлул хъунмасса ччаннал куц ливчIсса. Ибрагьимлул Аллагьнахь бувсун бур къатта бувну къуртал хьушиву. Аллагьналгу амру бувну бур Ибрагьимлуйн: «Лахъу цIияллайнча, оьвча цинявппагу Ттуйн вих хьуминнайн шинай цал му къатлучIан бухьхьияра», куну. Ибрагьимгу лавхъун цIияллайнгу леххаву увкуну бур цинявппагу Ца Аллагьнайн вих хьуминнайн: «Шинай цал КяъбалучIан батIияра», – куну. Ибрагьим Идавсил хъинну лахъсса чIуний оьвчаву дурну дур.
Бусала бур, та чIумал цуманал рухIиран бавну бурив му чIу, му инсан чара бакъа гьантIишиву хIаж буван Маккалив. ХIаж буван лагаву фаризари (буржри) гьарца каши дусса бусурманчунал биттур буван аьркинсса цала оьрмулий, цал бухьурчагу. ХIаж — Исламрал ряххулчинмур ттарцIри, чара бакъа дуруччин аьркинсса. Амма Аллагьу Тааьланал бигьа буллай ур МухIаммадлул умматран ва фариза биттур баву: хIажлийн гьан бучIиссар агарда духьурча цIуллушиву ва каши, ххуллурдугу нигьачIийсса бакъахьурча. Я Аллагь, Я Раббий, щукру алхIамдулиллагь, Ина жух рахIму-цIимилий уруглагисса. ХIаж булланнин хьхьичI дайссар нийят: «На нийят дуллай ура фаризасса бурж биттур бан гьашинусса шинал Маккалив хIажлийн лавгун, Хъунасса Заннайн, Аллагьу акбар!» Ва нийятращал ялагу дувайссар нийят ххишала къадуллансса бунагьну хъанахъисса тIуллу, оьрмулухун дуллай ивкIсса.
Нийят дайссар дакIнихтуну, хIажлин лайкьну ва га нийят зиягу дан къабучIиссар ливчIмур оьрмулий. Маккалив бучIайхту ликкайссар цайрасса янна ва буххайссар ихIрамравун. (ИхIрам — кIива кIяласса янналул парчри арамтуннан, кIяласса гьухъа, хIажак, карщи хъаннин). ИхIрам лаххаврил дуссар хъуннасса мяъна.
Гай кIива янналул парча чурххайх бавхIукун, цинявппа инсантал архIал бацIлацIиссар. Гикку къабикIайссар аваданми, мискинми, хъунисса къуллугъирттал, кьинирдал заллухъру. ИхIрамравун бувххукун хIажлин бувкIсса инсантурал тасттикь буллалиссар бусурмантал ца шаву, цачIун шаву, пар-пар тIий чанна лавхъсса Исламрал ххуллу бувгьуми чансса бакъашиву, ялунгу ми шиная шинайн чIяву хъанахъишиву. ИхIрамравун ухлахийни булайссар Аллагьнахьхьун ﷻ махъ, дунияллул асарду кьабивтун ялапар хъанан, мукIруну так ца Аллагьнайн.
МарцI шайссар чурх шювшуну ва мунищала марцI шайссар бунагь бусса пикрирдая, оьмуния. Макка шагьрулувун уххайссар «Лаббайка» тIий. «Лаббайка, Аллагьумма, лаббайка. Лаббайка ла шарика лака лаббайк, иннал хIамда, ван ниъмата, лака валь-мульк, ла шарика лак». Ванил мяъна: «Вана на Вил хьхьичI, жул Аллагь, вана на Вил хьхьичI, вана Вил хьхьичI, акъассар Вил гьурттучув, вана на Вил хьхьичI, Виятура на цIа дуллалисса, Виятур неъматгу нанисса, мулкирал Заллугу Инара, акъассар цама ВицIунма».
Ва дуаь цинявннал ца чIуний дуккайссар, чун най бухьурчагу. Ва дуаь дуккайни Аллагьнах хъинну мюхтажну икIайссар — Аллагьнал жавабгу дулайссар. ХIажлий уссаксса къабучIиссар маша буллан, щарссаничIа утту ишин, михьру кьукьин, аьтри дутIин. Макка шагьрулул лагма увккукун, цуппа шагьрулувун увххукун, Ахират дакIнин дагьайссар, хъамагу къаритайссар. Аль-ХIарам мизитравун увххукун асар бикIайссар Аллагь ﷻ вичIана гъан хьусса, хъинну личIлулну, икIан аьркинссар.
КяъбалучIан гъан шаву хIаж баврил хъуннасса мяънари. ТIаваф дуллалийни Кяъбалул лагма, муксса анаварну чIун дачайссар, инавагу тикку акъасса куна, инава архну усса куна гьарцаннаяту ва гьармунияту. Кяъбалул лагма уклакисса чIумал гъан хьунмур байссар ЛухIи ЧаричIан ва ппай учайссар га Чарийн. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуну бур: «Цуманал дирхьурив цала кару ЛухIи Чарий, мунал Аллагьнахьхьун ссалам буллалиссар ва гьарзадрая уручлачиссар».
Кяъбалул лагма уккаврил низам ккаккан дурссар МухIаммад Идавсил ﷺ 662-ку шинал, махъра махъсса тIаваф дуллай, цува ивчIаннин хьхьичI. Аллагьу Тааьланал хъинну бюхттул бувсса кIанттай Макьам-ИбрагьимлучIа бувайссар кIира ракатрал чак. Хъама къабитайссар тикку чак баврил асар. Сафа бакIуйн гьаз шайхту шамилла буккайссар «такбир» — «Аллагьу акбар» ва миннат байссар Аллагьнахь ﷻ, вила хIаж кьамул бува тIий. Малаикталгу бикIайссар вил хъирив ина тIутIимур тикрал буллай. Та Сафа бакIуя укIлакIийни хъунмасса асар бикIайссар гьарцаннава бунагьру ва оьккимур нанисса, вивунна марцIшиву нанисса.
Марва зунттуйн лавхъукун ккаккайссар тиккусса паракьатшиву, гьарцаннал дакIурдивун Аллагьу Тааьланал гьан дувайссар тукуннасса паракьатшиву, паракьатшиврущал инсаннал чурххавун духхайссар цIуллушиву, сагъшиву, кIул шайссар щалла дуниялгу цувагу Ца Аллагьнал хьхьичI бавцIуну бушиву, гьарца инсан Заннан чIалачIишиву. Сафалулгу Марвалулгу дянивух лечлачаву – Аллагьнал ﷻ цIимилул хъирив лечлачавури. Микку Аллагьнал ﷻ цIими ххи байссар, ливчIсса оьрму тIайлабацIу буну лагайссар. Мичча лагайссар Миналив. Гикку чурххал ва дакIнил Аллагьнайн таваккал байссар, гьарцаннан цува дазу дакъа Аллагьнах мюхтажну ушиву кIул шайссар. «Аль-ХIарам» — мизитраву инсантурал мугьали бунугу, гьарца инсан ацIайссар цувалу Аллагьнал хьхьичI.
Микку инсан хъинну нигьа усайссар, хIучI учайссар Аллагьнаяту ﷻ, хьхьичIава тачIав нигьа къаувсусса куццуй. Аллагьнаясса ﷻ нигь яла ххуймур хасиятри бусурманчунал. ХIаж баврил яла хъунмур мяъна — Аьрафат зунттуйн лахъавури. «Аьрафат» аьраб мазрая таржума барча «кIулшаву» тIиссар.
Ва зунттуй куннащал ку хьхьичIва хьхьичI кIул хьуну бур Адам ва ХIава, Алжаннува буккан бувния махъ. Адамлул хъунмасса хIал хьуну бивкIун бур ХIавах луглай, шикку хьуна бакьиннин. Аьрафат зунттуйн лавхъманал хьхьичI бацIайссар цала бувтсса оьрму — оьккисса бунугу, ххуйсса бунугу, дурчIайссар цала оьрмулул мяъна, ци дуллантIиссарив, чун наниссарив. Аьрафат зунттуй дуртсса кьини, куртIну пикри барча, лархьхьуссар Кьиямасса Кьинилуха, аьзав дакъанугу.
Муздалифа тIисса арив ивукун, Аллагь ﷻ муксса чIявуну дакIнийн утлай бикIан аьркинссар, щаллагу дуниял хъама ритансса куццуй. Миналив биххайссар Кьурбан. ХIайван машан ласайссар тиккува. Кьурбан биххаву, бусурманнал яла хъунмур шадшивур. Иман цIакьсса, Аллагьнал ﷻ чулухуннай дакI марцIсса инсан ккаллиссар цува кьассав аврин Аллагьнал ﷻ ххуллий. Асаргу мукунсса бикIайссар. Муздалифрал арив бавтIуну арулва чарил чIувчIа, Миналийсса шанна ттурцIал махъра махъмунин бичайссар гай чартту. Ва аьдатрайн бувну, чартту бишлашиссар Иблислуйх, МухIаммад Идавсин ﷺ ххуллу къабуллай бивкIсса.
Ялагу вай чартту бишлашаву ккаллиссар инсаннал цайхва цала бишлашаврин, цалла оьккисса тIуллу, хасиятру датлатаврин, гайннуяту марцI шаврин. Кьуркьуну бакIрая чансса чIарагу, хIажитал лагайссар Маккалив. Маккалив байссар тIаваф. Га тIаваф буллалийни, инсаннал дакI рувхIанийсса чаннал лахъайссар. Му Аллагьнал ﷻ инсаннан гьан бувсса хIурматри, ЗанначIасса вила кьадрури гьарца хъамаличунан байсса.
Идавсил ﷺ увкуну бур: «ХIаж ягу Оьмра буллалима Аллагьнал ﷻ хъамаличуври. Мунан бикIан аьркинссар цила багьайкунсса хIурмат». ХIаж баврил низам дурурччуну махъ, хIажийтал буккайссар ихIрамрава. Ва макьалалий кутIану бувсуну буссар хIаж баврия. Гьарца лавсъса ша мюршну кIул шайссар хIаж лавхъуманан.
Бува жу, я Аллагь, вила марцIсса ххуллийх наниминнавух! Амин. Була лакрал миллатран рахIму цIими! Буца жу Вила къатлучIан!