Аллагьнал ﷻ къатри

Аллагьнал ﷻ къатри

Идавсшиву лирккун 13 шин ларгун мукьах жула ххирасса МухIаммад Идавс ﷺ Маккалия Мадиналийн ивзссар. Григорианнал календарьданийн бувну му диркIссар 622 шин. Мадиналийн нани ххуллий му Кьубаъ тIисса кIанттай аглан хьуну, микку мизитрансса гьану бивзссар. Мукуна Бану Салимхъал аьрщарайгу аглан хьуну, миккугу мизитрал гьану бивзссар.

 

Идавс ﷺ Мадиналийн изайхту, миччаллил агьулданува гьарманан ччай бивкIссар Идавс ﷺ цачIава ливккуну. Му чIумал Идавсил ﷺ варани чув бавцIурив, микку ликканна увкуссар. Му варани бацIайхтугу, му бавцIусса кIанттай мизит буллантIишивугу баян бувссар. Ялув кIицI лавгмунива чIалай бур Идавс ﷺ цува ца кIаная цамур кIанайн излазиний, цанмасса къатлул балаллий къаивкIшиву. Цува чун изларчагу, цала гуж, кьудрат мунал мизитру баврийн тIайла дурну диркIшиву. Мизитру баву – хъинну агьамсса ва хьхьичIунсса давуну диркIссар мунан. «Къакъунттул кюрттарал лагрулийсса мизит бувманангума Аллагь Тааьланал Алжаннаву къатта бувантIиссар», – увкуну бур Идавсил ﷺ цала хIадисраву. Мизитирттая хъинну хъунмасса мюнпат буссар гьарманан бакIра-бакIрахгу, аьмну жяматрангу. Мизитирттал цаппара агьамшивурттая бусанну:

  1. Мизитраву гьантлун ххюйла ца кулпат кунма цачIун батIайссар личIи-личIисса инсантал, ми ци миллатрал, ци багьу-бизулул, ци ахIвалданул агьлу бунугу. Миннал дянивсса уссушиврул арарду цIакь хъанахъиссар.
  2. Мизитрал циняв бусурман архIал бацIан буллалиссар. Кьинилул, къуллугърал хъуншиву личIи дакъа, оьрмулул шиннардих къабурувгун, ду-дакъашиврух къабурувгун бусурман агьлу бацIлай бур цивппа ляхъан бувманал хьхьичI, ми цакуцну икрамрай бур Заннайн.
  3. Мизитрал лещан дуллалиссар хъунисса балардал ва тIааьндакъашивурттал цIу, мизитраву миллат хIисавравун лавсуну инсантал бачIаву къадикIайссар, циняв цачIун хъанахъиссар Исламрал ттугълилу.
  4. Мизитраву цинявннан, миннал хъус-кьинилух къабурувгун, жува Ляхъан бувманал тIайласса законнайн бувну, шариаьтрал диван аьдлулий бувайссар.
  5. Мизитрал хъинну хъуннасса даву дуллалиссар инсантал мяърипат дуну тарбия буван, миннан рувхIанийсса тарбия дулун, мизитраву мудан ккалан бикIайссар Кьуръан, лахьхьин дуллалиссар исламрал элмурду, аьлимтурал ва диндалул ишккаккултрал, махъ нанисса аьлимтурал гьаз бувайссар жяматрал кьинилул масъалартту, буккайссар маслихIатрал вяъзарду.
  6. Мизитрал жямат оьккимуния байщун, махъаллил баврицIун, ми ххуймуничIангу кIункIу буллалиссар. Вяъзардал оьвтIутIиссар лагма-ялттуминнащалсса, маччагъаннащалсса, нитти-буттахъащалсса арарду ххуй дуллан, буллалиссар кулпатрал оьрмулуву хъанахъимуницIун бавхIусса маслихIатру, мукунма лахьхьин буллалиссар мискинминнай ва мюхтажминнай аякьа, хъуниминнал хIурмат, мюрщиминнах къулагъас дуллан.

Мизитраву чакру буллан занай хъинссар, цивппа личIи-личIину буллайнияр.

Идавсилﷺ хIадисраву бур, жяматращал цачIу чакру къабуллай, цивппа-цивппалу буллалинал лагма буклантIишиву иблис, ми оьккими тIуллачIан кIункIу-хъит буллай.

  1. Мизитравун заназаврил инсан низамрайн уцайссар, карчI дагьан, танмалшиву нахIу лачIун къадитайссар.
  2. Мизитирттаву бусурманнал хьуна дакьлакьиссар ххаришивурттугу, кьурчIишивурттугу. Жяматрал аьлимтурахьгу цIухху-бусу бувну къювусса суаллансса жавабру ляхъляхъиссар, бан-битанмунил хIисав-сант дутлалиссар.
  3. Мизитру бакъасса шяраваллаву агьали ккурчIа-чIирахун бавтIуну, бусу-укурдалсса буллай, аьркин бакъасса хавардахун багьну аьдада чIун гьан дуллалиссар. Увку-къаувкурдал, тIардал, бурушинттал инсантурал дянив ссивцIу бутлатиссар. Чаклийн оьвтIисса азандалул чIу баяйхту бусурман агьлу бачин аьркинссар чаклийн мизитравун. Жяматращал архIал бувсса чаклил 27 даража буссар цалалу бувсса чаклил ца даража бусса чIумал.

Аллагь Тааьланал кумаг буваннав жулла дин тIайлану дурчIин, кунная ку арх къабуцлан, цашиву дуруччин!

 

Оьмар Аьлиев

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса...


Эбадат ва мяърипат

ХIакьсса бусурманчунал загьир дувайссар цала диндалун лайкьсса инсаншиву. Диндалул, имандалул хIасул дуллалиссар жула тIуллу дарцIусса ттарцIруну хъанахъисса хасиятгу. Эбадатрайну цIакь хьусса хасиятрал хIасул дувайссар инсаннал оьрмулул тагьар, мукунсса инсан мяърипат, инсап, адав дусса...


Суал-жаваб

КIия инсан куннайн ку данди буклакисса спортрал журардая Исламраву ци увкуну бур? Цувагу, цала чIаравмигу буруччинсса ниятрай спортрахун багьаву, чурххал цIуллушиву дуруччаву Исламраву хъинчулий ккаккан дурну дуссар. Аммарив цаппара шартIру дусса спортрал журарду бунагьссар: Данди буккаврил ягу...


Арулва махъ

Хъунасса аьлимчу, дурккучу Абу-Лайслул увкуссар: «Цума инсаннал лавхьхьурив арулва махъ, му инсан икIантIиссар Аллагьналгу ﷻ малаиктуралгу хьхьичI даража лавайну, ва Аллагьнал ﷻ мунал бунагьру багъишла битантIиссар, гай бунагьру хьхьиривусса хьаманияр чIявусса бухьурчагума.   Вай...


Неъматрал кьимат

Ца билаятрай къурагъсса шин хьуну, щин чан хьуну диркIун дур. Гиккусса ца мискинсса адиминан пикри хьуну бур, щин дукканхьуви тIий, аьрщараву къуй дуккан. Дуклай чансса куртI шайхту лявкъуну бур ссаллив бувцIусса хъунмасса буттукьа.   Га тIивтIусса адимина хIайран хьуну ливчIун ур гиву думур...