Рияъран дарман (хъинсса тIуллу ккаккиялун даврин)

Рияъран дарман (хъинсса тIуллу ккаккиялун даврин)

КIулшияра, ва хасиятрая (рияърая) ххассал хьун ччиманан чара бакъа аьркинссар камилсса усттаз (щейх, муршид), мунайн щаллуну вихшала дишиншиврул. Усттазнал му инсан кIул бакъасса ххуллийх ачин увну, Аллагь ﷻ кIул шавричIан уциншиврул. Цанчирча, тIарикьатрал ххуллийн къаувксса инсан эбадатраву цала нафсирайн чул бищлан икIайссар, дуллалимуниву халкьуннайн чул бищайссар. Тасаввуфрал ххуллу бувгьуссания, мунайн биянтIиссия дакIмарцIшиврул хIал, инсантурал циняв аьмаллу ляхъан бувма Аллагь ушиву бувчIинтIиссия. Му чIумал мунал цала дуллалимур цащала ва цала биялалущал тIайланна къадахIинтIиссия, цала чурххал базурдугу щиллив зузи-занази бувсса ярагъ кунма чIалантIиссия. Мунан бувчIинтIиссия цала чурххал базурду сукку буллалима Аллагьу Тааьла ушиву, кьуват ва гуж буллуну. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Ттула умматрал ялув на ссаячIав нигьачIий акъара, так кьюлтIсса ширк бакъасса, мугу – дуваймур ккаккиялун давури».

 

Ккаккиялун дуван ххирашивруя, пахру-ххаралуя хъин шаву – захIматсса ишри, цанчирча, му хасият инсаннал дакIнивун кьуртIуну, цIакь хьуну дунутIий. ЗахIматшиврул багьанагу – мукунсса тагьарданийманан циняв чIалачIиссар дуллалимур пахру-ххаралун дуллалисса, кунная куннал цIарду дуллалисса, цивппа ххуймур чулуха чIалачIи буллалисса кунма.

Имам Шяъраниная бувсун бур: «Эбадатрахун агьсса гьарца инсаннал цала кьастну дургьуну бур Аллагь акъа цамур мурад, цуппагу Заннал ихтияр къадуллумур. Му лишандалийну халкь цаппара журардайх бачIин бюхълай бур:

  1. Цала кIулшивурттайну, элмулийну, хъинсса давурттайну халкьуннал дакIурдиву цанма даража лахъсса кIану бугьан, машгьур хьун, ххаллил хьун, жяматраву сий дуну бикIан хIарачат буллалими.
  2. КIулшивурттайну ва тIул-лайну цала даража гьаз буван, караматру дуллан, дунияллий хъанахъимунийн асар буллан, щинайх занан, гьаваллавух лехлан, кьюлтIмур кIул хьун ччими.
  3. Элму-кIулшилия, тIуллая дунияллул мурад бакъасса, так Алжаннавун буххан, ахиратраву хIурулэнтал ва цаймигу неъматру тIалав буван ччими.
  4. Цала элму-кIулшилийну ва хъинсса тIуллайну Дужжагьрая, Кьиямасса кьинилул аьзаврая ва хIисаб-суалдануя, Аллагьнал ﷻ ахиратраву халкьуннан хIадур бувсса танмихIрая ххассал хьун ччими.
  5. Цала элму-кIулшилийну ва давурттайну АллагьначIан ﷻ гъан хьун, ххира хьун, Заннал рязишиву тIалав дуван ччими.
  6. Цала элмулийну ва дуллалисса тIуллайну Аллагь мяйжаннугу эбадат дуван лайкьма ушиву кIул шаву бакъасса цамур мурад бакъами. Мукунсса инсан цала гужрайн ва кьуватрайн хьул бивхьуну акъассар, Занная нигьа увсун гьарца аьмал дакIнихтуну буллай уссар. Му уссар Аллагьнал ﷻ буюр бувмур цащава лайкьну биттур буван къахъанахъишив вихну. Мунияр махъри мурид гъан хъанан икIайсса ляличIину язи бувгьуминнал дакIмарцIшиврул даражалучIан. Му даражалий дурсса эбадатрал яла чIивимур бутIа архIалссар кIайми ххюва журалуваминнал азарда шинай дурсса эбадатращал. «Ибриз» тIисса луттираву чивчуну бур: «Чири, неъмат, мархIамат ласунсса кьасттирай дурмур – Аллагьнахлуну ﷻ (дакIмарцIну) дурмурну къаккаллиссар».

Бувагу хайр бакъассар Аллагьнахлуну ﷻ къадурну, тамахIкарну, цамур мюнпат ласунсса кьастирай дурмуния. Мукунсса аьмаллал инсан Аллагьная ﷻ арх увайссар, Заннал дирхьусса низамрайн къаршисса бунутIий. Цанчирча, Аллагьнал ﷻ увкуну бакъар: «Зу зула кьастру щаллу дуваншиврул давуртту дуллали, На зун мунихлу хъунмасса чири булунна». Заннал увкуну бур (мяъна): «Зу Ттуйн дакIнихтуну эбадат дуллали, На зун хъинсса чири булунна». Мунияту, гьарца ишираву жула ниятру дикIан аьркинссар так Аллагьнахлунусса ﷻ.

Аски-кьадаршиву ва аьвамшиву хъинбалардайну цанма неъматру ва чири ляхълахъиссара тIисса лагънал, цала дурмунил цукунчIавсса неъмат биян къабувайшиву кIулну бунува! Жувагу, жула аьмаллугу Аллагьу Тааьланал ляхъан бувну бунува, цукунни хьул бишайсса Заннал ляхъан бувсса аьмалданух чири бияврин, Аллагьнал ﷻ цIимилин умуд къабивхьуну?! Аллагьнал ﷻ чулухуннайсса гъапулшиврул дакIру мурчIи дайссар. Аллагьнал ﷻ жува буруччиннав!

КIулшияра, пахру-ххаралун (рияъран) ва цаятува хIайран шаврин (оьжбулун) дарман – чIявуну Аллагь ﷻ кIицI лагавури (зикр). ХIакьсса изну (иджаза) дусса щейх-усттазнал му зикри муриднал дакIнивун бюххан бувайссар (талкьин), ганал дакIниву хIакьсса тавхIид хIасул хьунцIа, муриднан цала дуллалисса тIуллу, давуртту Аллагьнал ﷻ ляхъан дурмину чIаланнин. Лагънан заллусса цичIав гайннуву дакъассар, так цала цIа личIаннин.

Жул щейх АьбдурахIман аль-Аьсавил увкуссар: «Рияърая (хъинбаларду ккаккиялун баврия) инсан ххассал къахьунтIиссар, гьарзад хъанахъимур ва сукку тIимур Аллагьнал ﷻ дуллалишиву чIалачIисса даражалийн къаивссаксса». Мугу так камилшиврийн ивсса муриднавур дикIайсса. Аллагьнан ﷻ хъинну кIулссар!

 

«СалихIминнал тIабиаьт» тIисса луттирава

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


Мюнпатсса дуаьрду

Мудан заралунния бурувччуну бикIаншиврул   КIюрххил ва гьанттайннай шамилла дуккайссар ва дуаь: باسْمِ اللَّهِ الَّذي لاَ يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي الأرْضِ وَلا في السَّماءِ، وَهُوَ السَّمِيعُ العَلِيمٌ «БисмиЛля́гьи ллязи́ ля́ язурру мааьсмигьи́ шай’ун филь-арзи ва ля́...


“Хайр бакъасса инсантал...”

Инсаннал дакIнил азардавасса ца азар – дакIхъуншивури. Му чIалан дикIайссар, инсантурал тIимур сан къабаврийну. ДакIхъуншиврул дайдихьу – цува цайминнаяр лахъну чIалачIаву. Му иширайн Идавсил ﷺ увкуссар: «КъауххантIиссар Алжаннавун чанссарагу дакI хъун дувайма». Му...


Пикрирдал бакIщаращи

ДакI ва пикрирду аьркин бакъамуния дуруччиншиврул, буруччин аьркинссар чурххал базурду: яру, вичIив, маз, кару, ччанну.   ДакIнивун щугълурду буххайссар мукьва ххуллувух. Цалчинмур – нафсирал гьавасру. Масала, кIирисса кьини зума дургьусса инсаннан дяркъусса щин ккаккарча, му чIумал...


Аьдатрайсса Исламрал ххуллур цанмагу, чингу мюнпатмур

Цалчинмур ЦIувкIратусса ХIажикьурбаннул ва Лайлил душ Эльмира (Ххадижат) Нуруттинова республикалий машгьурну бур Исламрал журналист ва динийсса жяматийсса ишккакку хIисаврай. Исламрал хъаннил мероприятияртту дачин дувангу чIярумур чIумал ванийн вихшала дувай. Дагъусттаннал Муфтиятрал просвещениялул...


ХIалал-хIараммунил баян

Аллагь Тааьланал дунияллий халкьуннан, дуллусса хъусру ризкьи-маэшат хIалалссагу дуссар, хIарамссагу дуссар. КIинниллагу дянивсса щак буссагу дуссар, мунийн «шубгьа» учайссар.   Шубгьа хъанахъиссар я хIалалшиву, я хIарамшиву чIявуминнаща личIий дуван къашайсса, цукунссарив кIул...