Рияъран дарман (хъинсса тIуллу ккаккиялун даврин)

Рияъран дарман (хъинсса тIуллу ккаккиялун даврин)

КIулшияра, ва хасиятрая (рияърая) ххассал хьун ччиманан чара бакъа аьркинссар камилсса усттаз (щейх, муршид), мунайн щаллуну вихшала дишиншиврул. Усттазнал му инсан кIул бакъасса ххуллийх ачин увну, Аллагь ﷻ кIул шавричIан уциншиврул. Цанчирча, тIарикьатрал ххуллийн къаувксса инсан эбадатраву цала нафсирайн чул бищлан икIайссар, дуллалимуниву халкьуннайн чул бищайссар. Тасаввуфрал ххуллу бувгьуссания, мунайн биянтIиссия дакIмарцIшиврул хIал, инсантурал циняв аьмаллу ляхъан бувма Аллагь ушиву бувчIинтIиссия. Му чIумал мунал цала дуллалимур цащала ва цала биялалущал тIайланна къадахIинтIиссия, цала чурххал базурдугу щиллив зузи-занази бувсса ярагъ кунма чIалантIиссия. Мунан бувчIинтIиссия цала чурххал базурду сукку буллалима Аллагьу Тааьла ушиву, кьуват ва гуж буллуну. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Ттула умматрал ялув на ссаячIав нигьачIий акъара, так кьюлтIсса ширк бакъасса, мугу – дуваймур ккаккиялун давури».

 

Ккаккиялун дуван ххирашивруя, пахру-ххаралуя хъин шаву – захIматсса ишри, цанчирча, му хасият инсаннал дакIнивун кьуртIуну, цIакь хьуну дунутIий. ЗахIматшиврул багьанагу – мукунсса тагьарданийманан циняв чIалачIиссар дуллалимур пахру-ххаралун дуллалисса, кунная куннал цIарду дуллалисса, цивппа ххуймур чулуха чIалачIи буллалисса кунма.

Имам Шяъраниная бувсун бур: «Эбадатрахун агьсса гьарца инсаннал цала кьастну дургьуну бур Аллагь акъа цамур мурад, цуппагу Заннал ихтияр къадуллумур. Му лишандалийну халкь цаппара журардайх бачIин бюхълай бур:

  1. Цала кIулшивурттайну, элмулийну, хъинсса давурттайну халкьуннал дакIурдиву цанма даража лахъсса кIану бугьан, машгьур хьун, ххаллил хьун, жяматраву сий дуну бикIан хIарачат буллалими.
  2. КIулшивурттайну ва тIул-лайну цала даража гьаз буван, караматру дуллан, дунияллий хъанахъимунийн асар буллан, щинайх занан, гьаваллавух лехлан, кьюлтIмур кIул хьун ччими.
  3. Элму-кIулшилия, тIуллая дунияллул мурад бакъасса, так Алжаннавун буххан, ахиратраву хIурулэнтал ва цаймигу неъматру тIалав буван ччими.
  4. Цала элму-кIулшилийну ва хъинсса тIуллайну Дужжагьрая, Кьиямасса кьинилул аьзаврая ва хIисаб-суалдануя, Аллагьнал ﷻ ахиратраву халкьуннан хIадур бувсса танмихIрая ххассал хьун ччими.
  5. Цала элму-кIулшилийну ва давурттайну АллагьначIан ﷻ гъан хьун, ххира хьун, Заннал рязишиву тIалав дуван ччими.
  6. Цала элмулийну ва дуллалисса тIуллайну Аллагь мяйжаннугу эбадат дуван лайкьма ушиву кIул шаву бакъасса цамур мурад бакъами. Мукунсса инсан цала гужрайн ва кьуватрайн хьул бивхьуну акъассар, Занная нигьа увсун гьарца аьмал дакIнихтуну буллай уссар. Му уссар Аллагьнал ﷻ буюр бувмур цащава лайкьну биттур буван къахъанахъишив вихну. Мунияр махъри мурид гъан хъанан икIайсса ляличIину язи бувгьуминнал дакIмарцIшиврул даражалучIан. Му даражалий дурсса эбадатрал яла чIивимур бутIа архIалссар кIайми ххюва журалуваминнал азарда шинай дурсса эбадатращал. «Ибриз» тIисса луттираву чивчуну бур: «Чири, неъмат, мархIамат ласунсса кьасттирай дурмур – Аллагьнахлуну ﷻ (дакIмарцIну) дурмурну къаккаллиссар».

Бувагу хайр бакъассар Аллагьнахлуну ﷻ къадурну, тамахIкарну, цамур мюнпат ласунсса кьастирай дурмуния. Мукунсса аьмаллал инсан Аллагьная ﷻ арх увайссар, Заннал дирхьусса низамрайн къаршисса бунутIий. Цанчирча, Аллагьнал ﷻ увкуну бакъар: «Зу зула кьастру щаллу дуваншиврул давуртту дуллали, На зун мунихлу хъунмасса чири булунна». Заннал увкуну бур (мяъна): «Зу Ттуйн дакIнихтуну эбадат дуллали, На зун хъинсса чири булунна». Мунияту, гьарца ишираву жула ниятру дикIан аьркинссар так Аллагьнахлунусса ﷻ.

Аски-кьадаршиву ва аьвамшиву хъинбалардайну цанма неъматру ва чири ляхълахъиссара тIисса лагънал, цала дурмунил цукунчIавсса неъмат биян къабувайшиву кIулну бунува! Жувагу, жула аьмаллугу Аллагьу Тааьланал ляхъан бувну бунува, цукунни хьул бишайсса Заннал ляхъан бувсса аьмалданух чири бияврин, Аллагьнал ﷻ цIимилин умуд къабивхьуну?! Аллагьнал ﷻ чулухуннайсса гъапулшиврул дакIру мурчIи дайссар. Аллагьнал ﷻ жува буруччиннав!

КIулшияра, пахру-ххаралун (рияъран) ва цаятува хIайран шаврин (оьжбулун) дарман – чIявуну Аллагь ﷻ кIицI лагавури (зикр). ХIакьсса изну (иджаза) дусса щейх-усттазнал му зикри муриднал дакIнивун бюххан бувайссар (талкьин), ганал дакIниву хIакьсса тавхIид хIасул хьунцIа, муриднан цала дуллалисса тIуллу, давуртту Аллагьнал ﷻ ляхъан дурмину чIаланнин. Лагънан заллусса цичIав гайннуву дакъассар, так цала цIа личIаннин.

Жул щейх АьбдурахIман аль-Аьсавил увкуссар: «Рияърая (хъинбаларду ккаккиялун баврия) инсан ххассал къахьунтIиссар, гьарзад хъанахъимур ва сукку тIимур Аллагьнал ﷻ дуллалишиву чIалачIисса даражалийн къаивссаксса». Мугу так камилшиврийн ивсса муриднавур дикIайсса. Аллагьнан ﷻ хъинну кIулссар!

 

«СалихIминнал тIабиаьт» тIисса луттирава

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Имам Гъазалил насихIатру

Исламрал тарихраву ца яла машгьурма аьлимчу ивкIссар имам МухIаммад Абу ХIамид аль-Гъазали. Ганан ХIужжатуль-Ислам – «Исламрал ХIучча» тIисса ялунцIа дирзун диркIссар. Имамнал луттирду азарда шинал мутталий бусурманнал умматран чаннайн буккансса чаннацIукуну хъанай бур. Шикку...


Суал-жаваб

Жува кIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьтраву дуккару «КьунутI» («Магьдина») тIисса дуаь. Жяматращал чак буллай унува имамнал му къадуккирча ци буван аьркинссар? Имамнал кIюрххил чакливу «КьунутI» къадуккирча, мунал хъирив чак буллалиманахь ихтияр дуссар цаллалу...


ХIурмат бушиву – Заннайн мютIишивур

Аллагьнайн ﷻ икрам-эбадат дуваву къуртал къашайссар так ца чак баврийну, зума дугьаврийну, Кьуръан буккаврийну ягу зикрирду буллалаврийну. Аллагьнайн ﷻ эбадат дуваву – му хъанахъиссар инсаннал оьрмулуву буллалисса, хъанахъисса цимурца ишру Аллагьнайн мютIину баву. Дукра дукаву бикIу,...


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...


«Шанма бутIул ца бутIа»

Кьуръандалувусса ца яла бюхттулмур сура хъанай бур «Аль-Ихлас» («Кьулгьу»). Ва суралул хIакъираву жучIанма бивну бур тамансса Идавсил ﷺ хIадисру.   Шанма бутIул ца бутIа Абу Саид аль-Худрил бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ цалва асхIабтурахь цIувххушиву: «Ца...