Шариаьт, тIарикьат ва хIакьикьат
ТIарикьат ласун ччисса инсаннал хьхьичIва-хьхьичI шариаьт бугьан аьркинссар. МарцIну шариаьт къабувгьусса инсаннан тIарикьат хIасул къашайссар.
Шариаьтрал масала мурхьирал масалар. ТIарикьатрал масала мунийсса чIавчIал (къяртрал) масалар. Мяърипатрал масала мунийсса чIапIал масалар. ХIакьикьатрал масала мунийсса ахъулссаннул масалар. Шариаьт – хIараммур кьаритавури, тIарикьат хIалалмургу кьаритавури. Ми кIирагу дакъа мяърипатгу, хIакьикьатгу хIасул къашайссар. Муъминчунан мукьва даират (ккуран) буссар. ХьхьичIва – хьхьичIмур даирату-шариаьтри. Яла даирату-тIарикьатри. Яла даиратул-мяърифатри. Вай шанмагу даиралувун увххума чурххал гьавалиятугу, щяйтIаннул вас-васирттаятугу марцI къашайссар. Мукьилчинмур – даиратулхIакьикьатри. Мунивуннив я чурх, я щяйтIан, я малаик, Аллагь ﷻ акъама уххан имкан бакъассар, къабюхъайссар. Буххарча ччуччайссар. Разакьаналлагь. Кьуръандалуву буссар укунсса мяъна дусса аят: Миъражрал хьхьуну Аллагьнал Идавс ﷺ ссавнийн гьаз увсса чIумал Джабраил малаикгу архIал уссия. Сидратул мунтагьа тIисса кIанайн бияйхту увкуссар Джабраиллул: «Тти инава насу, вания тихунай на ттигу ца ша барча ччуччинтIиссара», – куну. Му даражалийн ивну, му даиратул-хIакьикьатравун увхсса Аллагьнал лагъ ссалчIав аьйкьин уван къашайссар, хIакьсса, мухлисъсса валийнугу икIайссар.
Мунан Аллагьнал чулуха ладунийсса элмугу хIасул шайссар дукъарккуна файзрайну, цакуну цимур ца элму дуртIуну. Кьудусийсса, караматшиву дусса рухIругу чIалан дикIайссар. Ялари мунан хIакьикьатрайну Аллагьгу, Расулюллагьгу ﷺ кIул шайсса. Идавсил ﷺ увкуссар: Элмурдаву дуссар мукунсса кьюлтIсса элму, так ца АллагьначIан ﷺ гъансса, Аллагьнал ﷺ хас бувсса аьлимтуран бакъа къакIулсса. Миннал му бусларчан, бявкьумий мунийн инкар буллантIисса. Ялагу хIакьикьатрал масала хьхьиривусса ттеркьюкьал масалар. ТIарикьатрал масала – хьхьирил масалар. Шариаьтрал масала – хьхьирийсса жамилул масалар. Утти, гай хьхьиривусса ттеркьюкьив ласун ччима, жамилий буртти ивкIун, хьхьиривун увххун акъа ми ласун миннучIан къаияйсса куна, шариаьтгу тIарикьатгу хIасул къадурну хIакьикьатрал даражалийн къаияйссар. Шариаьтрал янна ларххун загьир (яъни, чурххал бувайсса аьмаллу) ххуй буван аьркинссар, хIакьикьатрал нур дакIниву загьир (хIасул) хьун ччарча. Шариаьт учайсса ялагу Аллагьнал ﷻ бува увкумур бувну, мабувара увкумур къабувну, хIалалмур тIалав дурну, хIараммур кьадиртун гьарца ишираву Аллагь ﷻ рязи шайсса куццуй икIаврийнни.
ТIарикьатрив – шубгьа бумургу (хIарамссарвав хIалалссарвав тIий щак бумур) кьабивтун, мюхчанмур, хIалалшиври дакI дарцIумур бугьавури. АллагьначIан ﷻ гъан шайсса, макьаматирттайн лахъайсса, даражарттайн ияйсса – машаихтурал тIарикьатру бугьавурийнури. Ми ишру нани къабувма щайх къаикIайссар. Масала: Ца шайхри, валийри тIисса инсан ухьурча гьаваллавух лехлай, хьхьирирдал ялтту занай, миннун лархьхьусса цайми караматру, кашфурду чIалачIи дуллай, амма кьасттирай Аллагьнал ﷻ фаризарттугу къабуллай, Идавсил ﷺ суннатругу кьабитлай, оьну зиясса уну – му щайхгу акъари, мунал ми караматшивурттугу дакъари. Му щялмахъчири, сихIиричи, макирди, бяйкьин бувур, хъяврин бувур. Мунайн вих машарача.
«НасихIатуль-аьвам» («ГьунчIукьатIан»)
