Вараъраясса исвагьисса махъру

Вараъраясса исвагьисса махъру
  1. Ца аьлимчунал увкуну бур: «Вараъ – щак бумуния арх шавури».
  2. Ялагу куну бур: «Ялун чIалачIисса вараъ – инсаннал цукунчIавсса суккутIаву къадавури, так Аллагьнахлуну ﷻ дакъа. КьюлтIсса вараъ – вил дакIнивун Аллагь ﷻ акъа цучIав ва цичIав къадуххавури».
  3. Суфьян ас-Саврил увкуссар: «Вараъ бугьавунияр бигьасса зад ттун къаккаркссар: чанссавагу щак бумур мадувара».
  4. «Вараъ – вила маз буруччавури цIа давриягу, аьй давриягу».
  5. Ца аьлимчунахь цIувххуну бивкIссар: «Диндалуву яла агьаммур, гьанумур цири?» «Вараъ» – куну жаваб дуллуссар. Яла цIувххуссар: «Диндалувусса мусиват цири?» «Хъуслихсса иттарцIаншиву».
  6. Увкуну бур: «Аллагьу Тааьланал Муса идавсин вахIю (илгьам) гьан бувну увкуссар: «ТтучIан лагъ яла гужну гъан аймур – вараъ ва дунияллул хъус къаххирашивур».
  7. Абуль-Фаварис аль-Кирманил увкуссар: «Аллагьная ﷻ нигь душиврул лишан – вараъри. Вараъ душиврул лишан – щак бумур къабавури».
  8. Ялагу увкуну бур: «Арх буцияра щялмахърая, хиянатшивруя, ва гъибатрая. Яла зунма ччимур буллали».
  9. СалихIинтурал увкуну бур: «ХIараммунийн я битаврия урувччума, щак бумуния нафс бувгьума, цала дакI мудан Аллагьнах ﷻ дурган дурма, чурх Идавсил ﷺ Сунналул ххуллийн бачин бувма, так хIалалсса дукралийн цува аьдат увма – тачIав хъяврин къаантIиссар цала дакIнил бусласимунил (фирасат) ва кIулши-пагьмулул.
  10. Шакьикьлул увкуссар: «Инсаннал тIабиаьтравусса яла халлилми хасиятру мукьра дуссар: сситтуву хIалимшиву, мискинний чумартшиву, мудан махъ тIайлашиву ва цувалусса чIумал вараъ бугьаву».
  11. Аьлимтуравасса цаннал увкуну бур: «Инсаннал вараъ камил къахьунтIиссар, мунал 10 зад цанна чара бакъамурну ккалли къадуварча: 1) гъибат баврия маз бугьаву; 2) инсан кьякьлухун ишаврия уруччаву; 3) щия-бунугу оьккину пикри къабаву; 4) хIараммуния яру буруччаву; 5) махъ так тIайласса бакъа къаучаву; 6) цаява пахру къабуллай, гьарзад Аллагьнал ﷻ цIимину ккалли баву; 7) цала хъус так хъинбалалул ххуллий харж даву, аьркин дакъанийн харж къадаву; 8) машгьуршивручIан, дакIхъуншивручIан кIункIу къашаву; 9) ххювагу фаризасса чак щаллуну, жяматращал буллалаву; 10) ти-шинай къавхьуну, даин Сунналул ххуллу бувгьуминнал хъирив ачаву».

 

ХьхьичIвасса салихIинтурал вараърал мисаллу

 

Ялавай чичинну хьхьичIавасса салихIинтурал бувсъсса, дин щаллу давривусса вараъраясса бусаларду:

  1. Бувсун бур: «ХIассан ибн Абу Саннан утту ивхьуну шанан къаикIайва, аьгъусса дукра къадукайва, дяркъусса щин къахIачIайва».
  2. ХIарис аль-МухIасабил бутта ивкIун ур кьадаритуравасса1. Бутта дунияллия лагайхту, ХIарислул ганая ирс кьамул къабувссар, цала ппу тIайласса ххуллий (агьлу-сунналул ххуллий) ивкIшиврул щак бунутIий. Цанчирча, личIи-личIисса диндалул инсантурал ирс цанная гаманайн къабияйссар. «КIира личIисса диндалул инсаннал кунная куннайн ирс къабияйссар» - куну бур хIадисраву.
  3. Абу Аьли ад-Дакъакьлул ﷺ бувсун бур: «ХIарис аль-МухIасибил щак бумунийн ка тIитIин дуварча, ганал кIиссурттайсса туннурду зурзу тIун бикIайва. Ца чIумал Джунад аль-Багъдади цала гъанчунал хъатIуясса дукра ларсун увкIуна ХIарислун. Амма ХIарислул га цадакьа кьамул къабувна. Цаппара гьантрава ганан буллуна кьавкьсса ччатIул касакру. ХIарислул гайгу бувкуну увкуна: «Муриднан цадакьалун дукия дулун ччарча, бюхъавай укунсса дулара».
  4. ХIамдун аль-Кьассара ﷻ ивкIун ур цала дуснал чIарав, ганал рухI дуллалисса чIумал. Дус ивчIайхту, ХIамдуннул чирахъ левщун бур. ЧIаравминнал увкуну бур: « Му циван лещав? Укунсса чIумал чирахъравун ялунгума чIярусса нагь дутIайссархха!» «Ттинин чирахъравусса нагьлил заллу ттул дус ия. Утти нагьлил заллухъру варисталли».
  5. Имам Шяъранил увкуссар: «Жуя махъ лавсуна жула къазахътал (къуллугъчитал) жула кулпатру бусса къатлувун буххан къабитан, гай къазахътал шагьват бакъасса бухьурчагума».

ХьхьичIвасса салихIинтурал язи бувгьуссар дуки-хIачIиялуву, янналлуву ва къатраву чIюлушиннарая махъунмай шаву. Масалларан, муъминтурал бакIчи Оьмар ибн аль-Хаттаблул цала арснай къадагъа дирхьуссар цал архIал кIира личIи-личIисса дукра дукаврий. Ца дуркуну уччирча, гамур цадакьалун дула увкуссар.

 

 

 

18-мур бакI

Халкьунная арх шаву

 

Халкьуннащалсса арарду, ихтилатру гьарза баврил зарал

КIулшияра, цувалушиву (халват) – му дакI халкьуннацIун къадазавури, инава миннал дянив ухьурчагу. Инсантурая арх буцаву (узлат) – му арх шавури хIукуматрал къуллугърайминная, гайннайхчIин хъус-хъиншиву ласаврийн тамахI къабишавури, вила нафсирал хияллал ва гьавасрал хъяврин уван къаикIавури, ялув авцIуну вараъ буруччавури.

Бувсун бур МухIаммад Идавсия ﷺ: «ТалихI ва барачатшиву – цувалушивруву буссар, апатI вамусиват – кIиннал дянив буссар. Зула чурхру халкьуннал дянив битияра, дакIру Аллагьнащал ﷻ дитияра». Ялагу ганал увкуну бур: «Ттул дуссар Аллагьнащал ﷻ халват байсса ляличIисса чIун. Микку кIану бакъассар АллагьначIан ﷻ гъан хьусса малаикнангу, гьан увсса илчинангу». Мури цувалушиврунсса чIун куну бур.

КIулша, эбадатрал нахIу-шиврул тIин кIул къахьунтIиссар халкьуннащал чIярусса чIун гьан дувайманан, дакI гайннацIун дархIуманан. Дунияллул хъус хъиннура ххираманан нигь дуссар ва дунияллия иман дакъа лагаврия. Зулмукарнащал дусшиву дурма диндалуву тIайласса ххуллийх ачаврийн умуд бакъассар. Аллагьнал ﷻ рязишиву нажагьгу къадияйссар халкьуннал рязишиврух луглагиманайн.

Лагънан яла-яла мюнпатми давуртту: мудан пахъ агьну икIаву, цала шава ацIаву, халкьунная арх уцаву. Мунил сававгу цува цайминнаяр лахъну чIалай акъача, цува гайннал хьхьичIун уккан лайкь акъаману чIалай, цаятува гайннан жиндралсса ккаччил кунмасса зарал биян бюхъайшиврий дакI дарцIуну.

Халкьуннащал ихтилатру буллалиманаща цува бунагьрая уруччин къахьунтIишиву щак бакъар. Цала маз бунагьмуния буруччирчагума, вичIилун баянтIиссар бунагьмур. ВичIи дирхьума – бунагьмур бусласиманал гьалмахчури, бунагь мунайнгу бияйссар.

Джунайд аль-Багъдадил учайва тIар: «Цала дингу щаллу дуван, чурхгу паракьатну битан ччима инсантурая арх уцуча. Жула замана – аькьилманал дакIнивун ццах, буруккин ва дард дутансса бур, так халватшиву язи дургьума личIаннин».

 

______________________________________

 

1 Кьадаритътал – дяркьусса дин дургьусса кьюкьари. Гайннал тIимунин бувну, кьадар – инсаннал ишри, гьарца дуваймур тIул цала биялалийну дуллалиссар, Аллагьнал ﷻ бияла бакъанува. Му кьюкьа ялун лирчуссар Оьмаядтурал халифатрал заманнай.

 

«СалихIминнал тIабиаьт» тIисса луттирава

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Заннал неъмат

Гьарца кьини инсан хьуна акьлай ур микробирттащал. Гайннуву чансса бакъар цIуцIавуртту, азарду сукку дувайссагу. Мукунсса микроорганизмардащал талан Аллагь Тааьланал ляхъан дурну, инсаннал чурххаву дирхьуну дур иммунитет.   Ттизаманнул хъиривлаявурттайн бувну, дунияллийсса халкьуннава...


Нуххуву дурсса дуаь

Ибну Оьмардул бувсун бур цанма МухIаммад Идавсия ﷺ бавсса хIадис (бусала): – Ца чIумал зуяр ччяни ялапар хъанай бивкIсса шама инсан аьрххилийн бувккун бур. Най бивну бур ца нуххучIан. Хьхьу дутан пикри хьуну, гивун бувххун бур. Му чIумал гужсса гъарал ларчIун, ххяллуя хъунмасса кьун багьну,...


Суал-жаваб

Щинавун оькьлакьисса инсан ккаккарча, га ххассал уваншиврул зума зия дуван бучIиссарив (щинавун ххяххарча майравух ягу кьацIливух щин духхан бюхъай)? Оьвкьуну нанисса инсан ххассал уваншиврул зума зия дуван ихтияр дуссар, ялунгума, чара бакъа ххассал уванмур буван аьркинссар. Амма мукун лирчIсса...


Мюнпатсса дуаьрду

КIюрххил ва гьанттайнмай хъама мабитав буккин: – «Аятуль-Курси́» – Сура «Аль-Ихляс» (3-ва) – Сура «Аль-Фалякь» (3-ва) – Сура «Ан-Нас» (3-ва) – Дуаь   – Убайлул цIувххуну бур (жиндалухь): «Жу зуяту...


Яла хъинмур хъус...

34-мур бакI   Халкь хъинмунийн гьуз учин баву ва бунагьмуния буруччаву   Хъинмунийн кIункIу баву ва бунагьмуния буруччаву – хъинбаларду буллан буюр баву ва оьбала баврий къадагъа дишаву хъанахъиссар. Ибну Аьббаслул бувсун бур цала цIувххуну бивкIшиву МухIаммад Идавсихь ﷺ:...