Дунияллул неъматирттал кьадаршиву ва миннуя махъун шаврил агьамшиву

Дунияллул неъматирттал кьадаршиву ва миннуя махъун шаврил агьамшиву

(дайдихьу хьхьичIсса номердай)

Аллагь ﷻ кIулшиврул даражалийн ивсса кьутIбу АхIмад ал-ХIусайнил «Ал-Икьд ан-Нафис» тIисса тIисса луттираву чивчуну бур: «Аллагь Тааьланал увкуссар Муса идавсихь : “ВичIанна мискиншиву дуркIун чIалай духьурча, ина уча: мархIаба, салихIсса инсантурал лишан! ВичIанна дунияллул аваданшиву гъан хъанай духьурча, уча: ва бунагьри, ттун танмихIран ва дунияллийсса гьан бувсса”».

ХIадисраву увкуну бур: «Дунияллул чансса неъматирттай гьашиву даву – бухлагаву дакъасса хазнар». СалихIинтуравасса цаннал увкуссар: «Чанмуний гьашиву даву цири учирча, жул пикрилий, му хъанахъиссар шакъавхьсса ва ххуйну шавхьсса ччатIул дянив личIишиву къадаву ва чак буван хьуншиврул бархI гьаз бувансса бакъа ччатI къабукаву».

Цала ивкIусса оьрчIай аьтIисса, амма Аллагьная ﷻ ласун бюхъайсса чири ита бавкьусса инсан хьхьичIавасса салихIинтурал ахIмакьнан ккалли увайсса ивкIссар. Мукунсса инсан тIисса кунассар: «На аьтIий ура ттуна Аллагь ﷻ хъама итан уллалимуний». Ялунгу, му щаллуну ЗанначIан кIура авну ххари хьун аьркинссия, цанчирча, Аллагьнал ﷻ муначIату ларсунни Зал хъама итан уваймур. Мяйжаннугу, ина ивкIусса чIумал хъами, оьрчIру, къазахътал ва дустал вил ялув къааьтIунтIиссар. Гай аьтIунтIиссар так вияту цанна къадирирмуний. Мунияту, аьтIавриву гайннаяр хьхьичIун увккун, вихьва инава уча: «Ттун лайкьссар Аллагьная ﷻ дагьаймур диялну къадирияврий аьтIун, кIай (щарсса ва оьрчIру) ттула ялув аьтIуннин къаялугьлай».

Ца инсан цала валий (ххирама) хьун уван ччисса чIумал, Аллагьнал ﷻ мунан дунияллул хъус ккарккун къаччи хьун дувайссар. ХIадисраву увкуну бур: «Халкьуннал дянив дунияллул хъус духхайхту, миннал дянив чара бакъа душманшиву ва оьхIалшиву хьунтIиссар».

Ва дуниял Аллагьнал ﷻ хьхьичI мичIакрал хъаттирал багьлуннагу къадацIайссар. Му иш бувчIуманал дунияллул неъматирттая арх хьуминнай цIарду къадуллантIиссар. Цанчирча, гай загьидтурал кьадиртсса дунияллул хъус – гайннайн бивсса та мичIакрал хъаттирал касакри, цуппагу чIивишиврул бувагу къачIалачIисса. Мукун ссанчIав дакъасса, оьннасса зад-рая арх увцуманая цIа дуллалима – дунияллул хъуслия цIа дуллалимари. АллагьначIан ﷻ гъансса ссалихIинтурал учайссар: «Дунияллул хъус ххирама Аллагьнал ЦачIана ﷻ гъан хьун къаитайссар, цала дакIнивусса мичIакрал хъаттирал парча экьигу ливчуну, ккуччу къабуварча. Амма дуниял ххираминнава цаннавурагу мукунсса тIул дувансса къучагъшиву дакъассар».

Имам Шяъранил увкуссар: «Жу нудру буварду ва дунияллул аски-кьадаршиву чIалай, ахиратлувумур ххуй буван хIарачат буллан. Вингу кьюлтIсса зад бакъар, ттул ххирасса уссу ва аьзизсса дус, ва дунияллий жува цими ссихI бигьинтIиссарив чивчуну бушиву ва я чан, я чIяву къахьунтIишиву. Ва дуниялгу – ахиратран гъай кусса хъу хъанахъиссар. Хъу дугьайни пикрибакъашиву дурма –хъинну пашман хьунтIиссар бакIлахъия датIин чIун дуркIукун. Аллагьнал ﷻ увкуссар (мяъна): «Инсаннан хIадур дурну дуссар цала хIарачатрайну ляркъумур» («Ан-Нажм» суралул 39-мур аят). Ялагу ризкьи-кьисматрал хIакъираву Аллагь Тааьланал увкуну бур: «Ва дунияллийх заназисса, ххярк тIисса, лехлахисса, чIирисса ягу хъуннасса, бурхьнисса ягу ццусса, цIуллусса ягу къашайсса рухI дакъассар Аллагьнал ﷻ мунил кьисмат Цайнма къалавсъсса» («Гьуд» суралул 6-мур аят). Аллагьнал ﷻ укуннагу жунна дуллалимуниву хIарачат баву ва жуйва бивхьумуниву курчIил шаву – хъуннасса ахIмакьшивур. Щак бакъа кIулну икIу, цала напсилул (нафсрал) иширттай аякьа дуллалима лавхьхьуссар ахиргу цайнма загьрусса кьацI увкуну ивчIансса шатлуй аякьа дуллалиманаха. Даинмунил иширттая панасса дунияллул иширттайн кIура авма лавхьхьуссар цух увкусса кьункьал ларсун нанисса кьаркьаллуйн ххявхсса ккаччиха».

«СалихIминнал тIабиаьт» тIисса луттирава

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Аькьлукартурал махъру

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIаб Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул увкуну бур: «Халкьуннал учай ххаллилсса махъру. Махъру ва тIуллу цасса инсанни талихIрайн уккантIисса. Махъру тIуллаха къалавхьхьума – аьй дуван лайкь хьумари».   Аьбдуллагь ибн Аьмрдухьхьун ца инсаннал буллуссар джигьадрал хIакъиравусса суал....


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.   (Дайдихьу хьхьичIмур номерданий)   Ружмарданул чак бувну камилну кьаст дуруна, Цалва-цалва агьлулухь хIалал бити увкуна. Къумамий тархъан бувну душманмий дакьил бувну, Цайва-цайва ялувсса хIакьру тIайла...


ДакIнивусса загьру

ХьхьичIазаманнай ца душ щар хьуну, ласнал къатлуву ласнал ниттищал яхъанай бивкIун бур, ганиха къуллугъ буллай. Амма ласнал ниттил мудан ганий аьй-бювкьурду дуллай, яхI буван къабюхълай бивкIун бур. ХIукму бувну бур ласнал ниттин загьру буллуну дирчIан дуван.   Душ лавгун бур базаллуву...


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...