Инсаншивруясса ва чувшивруясса бусалардава
Инсаншивруясса ва чувшивруясса бусалардава
СалихIинтурая жучIанма бивну бур бюхттулсса, эбратрансса бусаларду. Гайннувасса цаппара шикку чичинну.
- ИвкIун ур Хатам тIисса аьлимчу. Ганан «аль-Асам» – «къюкIма» тIисса ялунцIа дуллуну диркIссар. Мунин багьанану хьуссар укунсса иш. ХатамлучIан ца хъамитайпа бувкIссар диндалул масъала цIуххин. Суал буллалисса чIумал ганища цакуну гьава ливчуну, хъинну начливун багьссар. Микку Хатамлул увкуссар: «Ина ци чав? Лахъну гъалгъа тIутIу», - цанма ххуйну чIу къабаяй мишан дурну. Хъамитайпа ххари хьуну, пикри бувссар: «Ванан цичIав къабавхьунссар», - куну. Мунияр махъри ганайн Хатам аль-Асам тIун бивкIсса.
- Зуннун аль-Мисрил бувсун бур: «Ца чIумал на халифначIан танмихI кьукьин увцунав, бяйкьусса ххуллийн наниману ккалли увну. Ххуллий ттун ккавккуна щин дахху. Ганай дия чалма ва Мисриллал карщи, каниву ххирасса чинилул кIичIу бия. На цIуххав: «Ва паччахIнан щин дулайсса инсаннив?» «Акъар, укунмасса халкьуннан дулаймари», - дуллуна жаваб. Яла на ганал канива ларсун щин хIачIав. Ттущаласса инсаннахь учав: «Дула ванан ца динар». Щиндаххул арцу къаларсуна: «Ина ясир ура, вияту арцу ласаву уздансса тIулну къахьунссар», - куну».
- Зуннун аль-Мисрил ялагу укунсса хавар бувсун бур: «АхIмад ибн Сагьл тIисса машачинаща на лавсъссия кIяласса янналул касак. Ганал ттуяту так ганил цила багьа лавсуна, цанмасса хайр ххи къабувну. На цIуххав: «Ина ххишала къаласуннав?» Ганал увкуна: «Ва янналул багьлуя тIурча, на вияту арцу ласав так ина цайминнал аьй рищаврия мурахас уваншиврул (укра ласлай ура къаучиншиврул)».
- Ялагу Зуннун аль-Мисрил бувсун бур, ца инсан дустурал хьхьичI цала чувшивруя пахру буллай ивкIшиву. Гай най бивкIун бур Нишапурдая Наса тIисса шяравун. Ца инсаннал гай хъамалу бувцуну бур. Дукра дукайхту залуннал ичIува душ бувккун бур хъамалуннал кару шюшин щин дутIинсса гунгунтущал. «ЯхI бусса адиминан къалайкьссар хъамитайпа щин дутIлатIи баву!», – куну, кару къашюршуну дур Нишапурдаясса адиминал.
- Зуннун аль-Мисрил бувсун бур Маккалив ца хIажи шану лавгун, чантI учайхту цала киса бавцусса ххан бивкIун бур. Ганан бакIрайн агьну ур Жяъфар ас-Садикь. Ганал бавцусса ххай, авара гьаз бувну бур: «Ина ласав ттул киса?» - тIий. «Ганиву ци дуссия?» - цIувххуну бур Жяъфардул. «Азарда мусил динар дуссия!» - куну бур адиминал. Жяъфардул га шавай увцуну, дуллуну дур азарда динар. Гагу рязину махъунай лавгун ур. Цаппара хIаллава лявкъуну бур бакъа хьусса киса. Га лавгун ЖяъфардучIан, арцугу зана дурну багъишла ити учин. Амма Жяъфардул га тIайла увккун ур: «Дуллумур на махъуннай къаласара», - куну.
- Имам аш-Шяъранил увкуссар: «КIулшияра, Аллагьнан ﷻ ххирасса лагътурал (валитурал) чувшиву ашкара шайссар шафааьтраву. Гайннахьхьун шафааьт бувансса ихтияр дулурча, цалчин ххассал бантIиссар цайва зулмурду бувми, чапуршиврий аьй дурми, хъинбаларду ккаккиялун бувунни тIий бивкIми ва цаймигу бакъурду бивхьуми. Мукун байссагу, цанма зарал бувма хIайп къатIуншиврул, цанма дунияллий кIулну къабивкIсса даражалийсса Аллагьнал ﷻ валитал ахиратраву ккаккайхту. Му куццуй, аьй рищултрал дакIру паракьат хьунтIиссар, валитураясса нигь яла гьантIиссар».
Ванал ялагу укунсса махъру увкуну бур: «СалихIинтурал, Аллагьнал ﷻ валитурал шафааьт къабайбивхьуссар ва дунияллий цащала бавкьуну, цайнма вихну бивкIминная. Цанчирча, хъинбала бувма паракьатну уссар, цала бувмур кIулну. Ганан цала бувсса хъинбала гьассар. Хъинбалалулли Заннал хьхьичI ганаха шафааьт бантIисса.
КIулшияра, гьалмахтурал диялдакъашивуртту кIучI даву – бурхьнилсса тIулли, хаснува, гай кIул хьусса душмантал ххари хьуншиву мяълумхьурча.
Абу Аьли ад-Дакъакьлул увкуссар: «Камилсса чувшиву ва виричушиву диркIссар так МухIаммад Идавсиву. Циняв идавстал Кьиямасса кьини цаласса буллантIиссар: «Ттул нафс, ттул нафс!», - тIий. МухIаммад Идавс цала умматиннал пикрилий икIантIиссар: «Ттул уммат, ттул уммат!» - тIий.
КIулшияра, тархъаншиврул сий лахъссар тIайлашивруяр, чувшивугу вай кIинниярдагу ххирассар.
Инсаншиву – чувшиврул къярттар. Виричуналгу загьидналгу дянивсса личIишиву цири учирча, загьиднал цаятура лирчIмур цайминнан дулайссар, виричунал цаннарагу диялну дакъамур дулайссар. Аллагьналгу ﷻ увкуну бур (мяъна): «Гайннал цайми цаярва хьхьичIун буккан бувайссар, цивппа кьянатсса тагьарданий бунува».
13-мур бутIа
Тархъаншиву
КIулшияра, хIакьсса тархъаншиву дуссар инсантурал лагъну къаикIавриву, Аллагьнал ﷻ ляхъан дурмунива щилчIав вий каялувшиву къадавриву. Тархъаншиврул лишан – Заннал ляхъан дурсса махлукьатрал дянив личIишиву къадавур.
Ялагу учин бучIир, тархъаншиву – дунияллул неъматругу кьабивтун, Аллагьнайн ﷻ эбадат даврил ххуллу язи бугьавур.
Ялагу кIулшияра, тархъаншиврул мяъна – Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса лагъшиву (оьбудият) камилсса душивур. Джунайдлухь цIувххуссар мискинсса, ахъулссаннул хъувалий лирчIмур дакъа дакъасса инсанная. Ганал увкуссар: «Мукатаб (арцу дулурча тархъан уван икьрал дурсса лагъ) личIайссар лагъну, ца диргьам дулун лирчIун духьурчагу». ХIусайн ибн Мансурдул увкуссар. Тархъаншиву ччима хIакьну Аллагьнайн ﷻ мютIишиврул даражалийн иян аьркинссар. Мукунсса тархъаншиву нажагьгу къадикIайссар».
КIулшияра, тархъаншиврул хъунмур бутIа буссар муридтураха къуллугъ бавриву. Яхья ибн Муаьзлул увкуссар: «Дунияллул оьрмулух тамахI бивхьуминнаха къуллугъ буллай бикIайссар лагътал ва къазахътал. Абадлийсса (ахиратрал) оьрмулийн кIункIу тIими – тархъансса ва салихIсса инсанталли». Аллагьу Тааьланал Давуд идавсихь увкуссар: «Так Ттул цIаний эбадат дуллалима ккаккарча, ганал къуллугъчи хьу». Идавсилгу увкуссар: «Миллатрал бакIчи – миллатрал къуллугъчири».
Тархъаншивруясса махъру
Тархъаншивруя тамансса ххаллилсса махъру увкуну бур. Бур гайннувух укунссагу:
- СалихIинтуравасса цаннал увкуссар: «Ттул нафсирал ттиликI дуртуна дунияллул оьрмулийн, яла ттун чаругу, мусигу ца даражалий дарцIуна».
- Ад-Дакъакьлул увкуссар: «Оьрмулуву дунияллул неъматирттая тархъанма, ахиратравугу (бунагьирттая) тархъанну икIантIиссар».
- Ибрагьим ибн Адгьамлул увкуссар: «Уздансса инсаннал дакI дуккайссар ва дунияллува, му цува ванива укканнин (ивчIаннин)».
- Ванала увкуну бур: «ДакI аьчухсса, тархъансса, вичIи дишин кIулсса, ихтилат чансса инсаннащал дакъа дусшиву мадувара»
«СалихIминнал тIабиаьт» тIисса луттирава