Диндалул тIалавшиннарду мюрш бивкIун биттур даву (вараъ)

Диндалул тIалавшиннарду мюрш бивкIун биттур даву (вараъ)

КIулну бикIияра, диндалул тIалавшиннарду биттур давривусса мюрш бикIаву дуссар щак (шубгьа) бумуния арх буцавриву. Диндалуву щак бумур – хIалалссарив, хIарамссарив мяълумну къакIулмур, мяъна щаллуну къадурчIумурди.

 

Диндалуву мюрш бикIан аьркиншиврул агьамшиву дурчIин дурну дур щейх Абуль-ХIасаннул мукъурттиву: «Вила дакI дуручча дунияллул хъусличIан кIункIу тIутIаврия, хъами ххирашивруя, гьавасран ччимур баврия. Вай иширттаву винма Заннал нясив бувсса кьисматрай гьашиву дува. Винма кьисмат Зал рязисса ххуллийх бучIарча, щукру бува. Заннан сси бизансса ххуллийх бучIарча, ссавур дурну муния арх уцу». Заннахсса ччаву – циняв неъматру цил лагма гьанагьисса къучалагъач (ось) куннассар. Ми буруччайсса къалагу – мукьра хасиятри: хIакьсса вараъ, салихIсса ният, дакIмарцIшиву ва диндалул элмулущалсса дусшиву. Амма вай мукьрагу хасият виву камил къахьунтIиссар, ина салихIсса диндалул уссищал ягу инава тIайла уллалисса щейхнащал дахIаву къадарча.

ЛичIлулну, ялагу цал личIлулну икIу халкьуннаща цукунсса-дунугу хъус ласаврия, так аьямну шариаьтрал ихтияр дуллумур дакъа. ЛичIлулну, ялагу цал личIлулну икIу кьадитурал хIарамну тIалав дувайсса хъуслийн ка тIитIаврия. Иблислул нажасмургу чIюлу дувайссар ялтту муси дурккун, загьрулийн качар бичайссар. Качар бивчусса загьру букавугу, мусину чIалачIисса дакIоьзансса нажас язи дугьавугу – цичIав къабувчIлачIисса ахIмакьнал тIулли.

ХIакьну, дунияллул хъус – ссанчIав дакъассар. Дунияллувумунил хъунмур бутIа бухлавгссар, ливчIмургу зия хьуссар, ливссар. Аллагьу Тааьланал увкуну бур (мяъна): «Абадлиймур оьрму хъинссар, дайлитIу дакъассар» («аль-Аъля» тIисса суралул 17-мур аят). Ганил манзил даинссар, ахир дакъассар.

Ца щейхнал муриднал буржирай арцу ларсун диркIун дур. Усттазнал ганахь увкуну бур: «Ттул арс, тIарикьатрал агьлу ца мукъуйн бувкIун тасттикь бувссар инсаншиву, чувшиву ва къучагъшиву чара бакъасса шартIруну ккаллишиврий, инава Аллагьу Тааьланал ххуллий ухьурча. Аммарив ина язи дургьунни кьюкьалашиву, хьхьарашиву ва яхI бакъашиву. Вин къабувчIунни чувшиврул даража. Ина дурунни кьадаршивручIан уцайсса тIул. Та инсаннаща арцу ласун нач цукун къархьур? Вин къакIуллив на ссайгъатран дуркIмунивагума так чIирисса, къаласун начсса зад дакъа къаласайшиву, ссайгъат кьамул баву шариаьтрал ххуйчулий ккаккан бувну бунугу. Му чIумалгу, ттунна дуллумур на лахъара, ци-дунугу ссайгъатран ттула чулухагу дуллуну. Ина хIаялул пардав рирттунни, ина лавмартсса инсанная нач къадурунни.

Ттул арс, ттун ччива зунттавусса ав куна, халкьуннал канихьмунийн тамахI къабивхьуну яхъанан. Ттун къачча кьяца куна, халкьуннал канихьсса, Заннал хьхьичI цукунчIавсса кьимат бакъасса дунияллул хъуслийн хъап тIун».

Ибрагьим ибн Адгьамлул увкуну бур: «Винна аьркинмур лякъи шариаьтрал ихтияр дуллусса ххуллий, яла вин къабагьантIиссар дяхтта суннатсса зумарду дугьлан ва хьхьурду эбадатрай уттара дуллан».

ХIакьсса вараъ буманащагу, Аллагьнал ﷻ нясив бувсса неъматирттая лазат ласлангу шайссар. Вараърал мяъна – так хIараммуния ва шубгьа бумуния личIлулну бикIавури. Аьлимтурал увкуну бур: «Муриднал иш – хIараммуния ва щак бумуния арх уцавури, мунил аслугу – дукралул ялув ацIавриву буссар. ХIалалсса дукра дукайманан бунагь буван ччан бикIарчагу – къахьунтIиссар. Мукунма, хIараммур канакиманаща Аллагьнайн ﷻ эбадат дуллан къашайссар».

Шиккува учин, хIалалмур кьадитаву вараъ бушивуну къаккаллиссар. ХIадисраву увкуну бур: «Ца инсаннал нудру бувну бур бургъилу авцIуну щала кьини зума дугьланна тIисса. МухIаммад Идавсил ﷺ ганайн буюр бувну бур, ххютулу щяивкIун цала зума щаллу дува увкуну». Идавсил ﷺ амру бувну бур эбадатну ккаллимур щаллу дува, эбадатравун къадуххаймур кьадити куну. Вараъ буручлачима хIалалмуния арх хъанай, марцIну ва урувччуну личIайсса ивкIссания! Юх, мукунсса инсан бунагькарди, шариаьтравун гиву дакъамур духхан дуллай унутIий. Цаннил даража цамунияр лахъсса ххай аьйкьлай ур, – кIиннилвагу хIакьиравусса шариаьтрал хIукму цассар.

Идавсин ﷺ ххирая тIар ницIай дурсса нацIушиву. ДикI дукайсса диркIссар, хаснува къусаликкураямур. Ганан щинавун чассаг ва кишмиш тIутIи бивчусса хIачIия дувайсса диркIссар, миск (аьтри) ишла дувайсса диркIссар.

 

«СалихIминнал тIабиаьт» тIисса луттирава

 

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Неъматрал кьимат

Ца билаятрай къурагъсса шин хьуну, щин чан хьуну диркIун дур. Гиккусса ца мискинсса адиминан пикри хьуну бур, щин дукканхьуви тIий, аьрщараву къуй дуккан. Дуклай чансса куртI шайхту лявкъуну бур ссаллив бувцIусса хъунмасса буттукьа.   Га тIивтIусса адимина хIайран хьуну ливчIун ур гиву думур...


Чак зия буваймур

Кьасттирай чаклил рукну, шартI кьадитарча чак зия шайссар. Ягу кьасттирай ххишала рукнурду дуварча: сужда-рукуъ куннасса, зия шайссар.   Кьуръан, зикри, дуаь дакъасса цамур гъалгъа кьасттирай барча зия шайссар. Кьасттирай хъян ивкIун, аьтIун ивкIун, цIуру-кIуру бувну, уф-агь увкуну, кIира...


Шанна бигьасса эбадат

МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттаву увкуну бур:   «Циняв бусурманнал бунагьру багъишла битаннав тIий дуаь дурманан буссар гьарца бусурманчунахсса чири»   «Кьуръандалувасса ца хIарп дурккуманан хъинбала чичинтIиссар. Гьарца хъинбалалул чиригу ацIлийнуссар. «Алиф,...


Арулва махъ

Хъунасса аьлимчу, дурккучу Абу-Лайслул увкуссар: «Цума инсаннал лавхьхьурив арулва махъ, му инсан икIантIиссар Аллагьналгу ﷻ малаиктуралгу хьхьичI даража лавайну, ва Аллагьнал ﷻ мунал бунагьру багъишла битантIиссар, гай бунагьру хьхьиривусса хьаманияр чIявусса бухьурчагума.   Вай...


Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса...