Диндалул тIалавшиннарду мюрш бивкIун биттур даву (вараъ)

Диндалул тIалавшиннарду мюрш бивкIун биттур даву (вараъ)

КIулну бикIияра, диндалул тIалавшиннарду биттур давривусса мюрш бикIаву дуссар щак (шубгьа) бумуния арх буцавриву. Диндалуву щак бумур – хIалалссарив, хIарамссарив мяълумну къакIулмур, мяъна щаллуну къадурчIумурди.

 

Диндалуву мюрш бикIан аьркиншиврул агьамшиву дурчIин дурну дур щейх Абуль-ХIасаннул мукъурттиву: «Вила дакI дуручча дунияллул хъусличIан кIункIу тIутIаврия, хъами ххирашивруя, гьавасран ччимур баврия. Вай иширттаву винма Заннал нясив бувсса кьисматрай гьашиву дува. Винма кьисмат Зал рязисса ххуллийх бучIарча, щукру бува. Заннан сси бизансса ххуллийх бучIарча, ссавур дурну муния арх уцу». Заннахсса ччаву – циняв неъматру цил лагма гьанагьисса къучалагъач (ось) куннассар. Ми буруччайсса къалагу – мукьра хасиятри: хIакьсса вараъ, салихIсса ният, дакIмарцIшиву ва диндалул элмулущалсса дусшиву. Амма вай мукьрагу хасият виву камил къахьунтIиссар, ина салихIсса диндалул уссищал ягу инава тIайла уллалисса щейхнащал дахIаву къадарча.

ЛичIлулну, ялагу цал личIлулну икIу халкьуннаща цукунсса-дунугу хъус ласаврия, так аьямну шариаьтрал ихтияр дуллумур дакъа. ЛичIлулну, ялагу цал личIлулну икIу кьадитурал хIарамну тIалав дувайсса хъуслийн ка тIитIаврия. Иблислул нажасмургу чIюлу дувайссар ялтту муси дурккун, загьрулийн качар бичайссар. Качар бивчусса загьру букавугу, мусину чIалачIисса дакIоьзансса нажас язи дугьавугу – цичIав къабувчIлачIисса ахIмакьнал тIулли.

ХIакьну, дунияллул хъус – ссанчIав дакъассар. Дунияллувумунил хъунмур бутIа бухлавгссар, ливчIмургу зия хьуссар, ливссар. Аллагьу Тааьланал увкуну бур (мяъна): «Абадлиймур оьрму хъинссар, дайлитIу дакъассар» («аль-Аъля» тIисса суралул 17-мур аят). Ганил манзил даинссар, ахир дакъассар.

Ца щейхнал муриднал буржирай арцу ларсун диркIун дур. Усттазнал ганахь увкуну бур: «Ттул арс, тIарикьатрал агьлу ца мукъуйн бувкIун тасттикь бувссар инсаншиву, чувшиву ва къучагъшиву чара бакъасса шартIруну ккаллишиврий, инава Аллагьу Тааьланал ххуллий ухьурча. Аммарив ина язи дургьунни кьюкьалашиву, хьхьарашиву ва яхI бакъашиву. Вин къабувчIунни чувшиврул даража. Ина дурунни кьадаршивручIан уцайсса тIул. Та инсаннаща арцу ласун нач цукун къархьур? Вин къакIуллив на ссайгъатран дуркIмунивагума так чIирисса, къаласун начсса зад дакъа къаласайшиву, ссайгъат кьамул баву шариаьтрал ххуйчулий ккаккан бувну бунугу. Му чIумалгу, ттунна дуллумур на лахъара, ци-дунугу ссайгъатран ттула чулухагу дуллуну. Ина хIаялул пардав рирттунни, ина лавмартсса инсанная нач къадурунни.

Ттул арс, ттун ччива зунттавусса ав куна, халкьуннал канихьмунийн тамахI къабивхьуну яхъанан. Ттун къачча кьяца куна, халкьуннал канихьсса, Заннал хьхьичI цукунчIавсса кьимат бакъасса дунияллул хъуслийн хъап тIун».

Ибрагьим ибн Адгьамлул увкуну бур: «Винна аьркинмур лякъи шариаьтрал ихтияр дуллусса ххуллий, яла вин къабагьантIиссар дяхтта суннатсса зумарду дугьлан ва хьхьурду эбадатрай уттара дуллан».

ХIакьсса вараъ буманащагу, Аллагьнал ﷻ нясив бувсса неъматирттая лазат ласлангу шайссар. Вараърал мяъна – так хIараммуния ва шубгьа бумуния личIлулну бикIавури. Аьлимтурал увкуну бур: «Муриднал иш – хIараммуния ва щак бумуния арх уцавури, мунил аслугу – дукралул ялув ацIавриву буссар. ХIалалсса дукра дукайманан бунагь буван ччан бикIарчагу – къахьунтIиссар. Мукунма, хIараммур канакиманаща Аллагьнайн ﷻ эбадат дуллан къашайссар».

Шиккува учин, хIалалмур кьадитаву вараъ бушивуну къаккаллиссар. ХIадисраву увкуну бур: «Ца инсаннал нудру бувну бур бургъилу авцIуну щала кьини зума дугьланна тIисса. МухIаммад Идавсил ﷺ ганайн буюр бувну бур, ххютулу щяивкIун цала зума щаллу дува увкуну». Идавсил ﷺ амру бувну бур эбадатну ккаллимур щаллу дува, эбадатравун къадуххаймур кьадити куну. Вараъ буручлачима хIалалмуния арх хъанай, марцIну ва урувччуну личIайсса ивкIссания! Юх, мукунсса инсан бунагькарди, шариаьтравун гиву дакъамур духхан дуллай унутIий. Цаннил даража цамунияр лахъсса ххай аьйкьлай ур, – кIиннилвагу хIакьиравусса шариаьтрал хIукму цассар.

Идавсин ﷺ ххирая тIар ницIай дурсса нацIушиву. ДикI дукайсса диркIссар, хаснува къусаликкураямур. Ганан щинавун чассаг ва кишмиш тIутIи бивчусса хIачIия дувайсса диркIссар, миск (аьтри) ишла дувайсса диркIссар.

 

«СалихIминнал тIабиаьт» тIисса луттирава

 

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Суал-жаваб

ХIан даххайсса тучандалуву бухгалтерну зун бучIиссарив? Мукунсса тучаннаву ва цаймигу хIанттия хайр ласласисса идарарттаву бухгалтерну ягу цайми къуллугъирттай зун ихтияр дакъассар, хIарамссар. Мунинсса далилнугу хъанахъиссар хIанттиха зузисса инсантурал ацIва журалий Идавсил ﷺ нааьна дурсса, имам...


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.   (Дайдихьу хьхьичIмур номерданий)   Ружмарданул чак бувну камилну кьаст дуруна, Цалва-цалва агьлулухь хIалал бити увкуна. Къумамий тархъан бувну душманмий дакьил бувну, Цайва-цайва ялувсса хIакьру тIайла...


Рабиуль-Авваль зурул мажлис

Рабиуль-Авваль зуруй МухIаммад Идавс ﷺ хъун уллай мавлудру дувайсса аьдат дур бусурманнал дянив. Мукунсса мажлис хьунни августрал 24-нний Гъази-Гъумук. Ванил сиптачиталну бувккунни Лакрал райондалул имам ХIабиб Баталов ва райондалул администрация.   Мажлис бувуна паркраву, байбивхьуна...


Аькьлукартурал махъру

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIаб Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул увкуну бур: «Халкьуннал учай ххаллилсса махъру. Махъру ва тIуллу цасса инсанни талихIрайн уккантIисса. Махъру тIуллаха къалавхьхьума – аьй дуван лайкь хьумари».   Аьбдуллагь ибн Аьмрдухьхьун ца инсаннал буллуссар джигьадрал хIакъиравусса суал....


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...