Виричушиву ва чумартшиву

Виричушиву ва чумартшиву

Виричушиву ва чумартшиву

Дайдихьу хьхьичIми номердай

 

Идавсил ﷺ асхIаб ХIузайфа аль-Аьдавил бувсун бур: «ЯрмукрачIасса гъазаватрал кьини на уссияв ттула ссурахъих луглай, ттухьрасса чансса щин ганан дулуншиврул. ГаначIан ивукун на цIуххав: «На вин щин ларсун увкIра. ХIачIаннав?» Ссурахъил бакIрал ишара дуруна. Амма му чIумал ттун бавуна мякьлил ивкIлакIиманал угь тIисса чIу. Ссурахъил бакI дурну щин танан дула куна. Га ия Гьишам бин Аьс. «ХIачIаннав щин?» – цIувххуссия на. Ганал бакIрал ишара дуруна, амма ялагу цаманал угь тIисса чIу бавукун, танан дула увкуна. На таманачIан ияннин, ивкIуну лявкъуна. Яла на анаварну ГьишамлучIан зана ивкIссияв, амма ганалгу рухI дуллуну дия. Микку на кIура авра ттула ссурахъичIан, гагу дунияллия лавгун ия». Укунссар бикIайсса цала нафсираяр цайми хьхьичIун буккан бувайминнал багьу-бизу. Укунсса кьурван баврил даража лахъссар хъус цадакьалун дулаврияр.

 

«Ат-Такмила» тIисса луттираву чивчуну бур: «Ца аятраву бувсун бур Абу ТIалхIал дурсса чувшивруя. ИдавсичIан ﷺ ца инсан увкIун ур, амма га хъамалу увансса дукра къадиркIун дур. Идавсил ﷺ цIувххуну бур асхIабтурахь: «Ва инсан хъамалу уван щища хьунссар, Аллагьнал ﷻ цай цIими бишиннав?!». Абу ТIалхIа лавай ивзун, увцуну хъамаличугу, шавай лавгун ур. «Идавсил ﷺ хъамаличунан лайкьсса хIурмат бува», – увкуну бур Абу ТIалхIал цала щарссанихь. Дукра дукан щябивкIсса оьрчIругу шанан утту бишин бувну, чирахъгу левщун, хъамаличунал хьхьичI дукра дирхьуну дур. Заллухъругу ганащал щябивкIун бур, цалагу канаки мишан дурну, амма гайннан цала дукансса зад къадиркIун дур, думур хъамаличунал хьхьичI дирхьуну. Мунияр махъри ликкан бувсса кIицI лавгсса Кьуръандалул аят. ХьхьичIвасса салихIинтураву ххину диркIссар чанмуний гьашиву даву, дакIурдил рязишиву ва барачатшиву.

Бусала бур, ца паччахIнал цала вазирнахь увкуну бур: «Аьлимтурал хIалгу, дакIругу ххуйссар суфийтуралминнуяр». Вазир рязи къавхьуну, кIива иширайну гай ххал банну увкуссар. Ганал гьан увссар ца инсан азардахъул диргьамругу дуллуну мадрасалувун. Ганал увкуссар гиккусса аьлимтурахь: «ПаччахIнал на гьан увунна вай арцу зувату яла ххаллилманан дулун. Цумари му?» Цаннал увкуссар: «Нара ххалилма!», гаманал увкуссар: «Ина акъара, нара!», шамулчинманал куссар: «Зу къатIайлассару, нара яла лайкьма!» Вазирнал гьан увманал увкуссар: «Ттуща бюхълай бакъар зувату яла ххаллилма кIул уван!», – щинчIав арцу къадуллуну зана ивкIссар. Бувсъссар паччахIнахь ва вазирнахь мадрасалуву хьумуния. Яла вазирнал гай арцу гьан дурссар суфийтал цачIун шайсса кIанайн, амма гайннал цанналагу гьан дурмур кьамул къадурссар, «Ва ттуяр лайкьссар, та ттуяр ххаллилссар!» – тIий.

Яла вазирнал нукарнахьхьун тургу дуллуну суфийтурачIан гьан увссар, гайннал бакIчинал бакI дутансса буюр бувунни уча куну. Микку ца суфийнал увкуссар: «Нара хъунама!», цаманал увкуссар: «Му акъарча, нара!». Ялагу цаннал увкуссар: «Нара бакIчи!». Укунсса жавабру дуллуссар гьарцаманал, цала диндалул уссурвал ххассал баншиврул жан дулун хIадурну. Нукар зана ивкIун бувсъссар суфийтурал бакIчи кIул уван къабювхъушиву. Гьан увссар нукар мадрасалувун, гиккусса аьлимтурава цавагу мукIру къавхьуссар цува бакIчи ушиврий. Мунияр махъ паччахI вазирнащал рязи хьуссар, тIарикьатрал инсантурал даража лахъшиву кьамул бувссар.

Вин чIалачIиссар цIанасса муридтурал къуццу та заманнал муридтурал кунмасса бакъашиву. Бюхттулсса щейх Абу Язид Бастамил увкуссар: «Балх тIисса кIанттавасса ца жагьил ттуяр ххув хьуна – ганал цIувххуна: «Зул загьидшиврул дазу чу дуссар?». На учав: «Дукансса дукра лякъирча, жу га дукар; дакъахьурча, ссавур дувару». Ганал увкуна: «Жул билаятрайсса ккаччалгу мукун бувай. Жу тIурча, дуканмур дакъасса чIумал Аллагьнайн ﷻ щукру бувару, дусса чIумал цайминнан дулару».

 

«СалихIминнал тIабиаьт» тIисса луттирава

 

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Хъинсса хасият – диндалул аслу

Хъинсса хасият думанан муния хайр бияйссар дунияллий ва ахиратраву, муния бувсун бур хIадисраву. Ца чIумал Аьббаслул Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Я Расулуллагь, вий аякьа дуллай ивкIунтIий АбутIалиблун ахиратраву мюнпат биянтIиссарив?» «БиянтIиссар, ттуй аякьа къадурссания, га...


Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса...


Неъматрал кьимат

Ца билаятрай къурагъсса шин хьуну, щин чан хьуну диркIун дур. Гиккусса ца мискинсса адиминан пикри хьуну бур, щин дукканхьуви тIий, аьрщараву къуй дуккан. Дуклай чансса куртI шайхту лявкъуну бур ссаллив бувцIусса хъунмасса буттукьа.   Га тIивтIусса адимина хIайран хьуну ливчIун ур гиву думур...


Шанна бигьасса эбадат

МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттаву увкуну бур:   «Циняв бусурманнал бунагьру багъишла битаннав тIий дуаь дурманан буссар гьарца бусурманчунахсса чири»   «Кьуръандалувасса ца хIарп дурккуманан хъинбала чичинтIиссар. Гьарца хъинбалалул чиригу ацIлийнуссар. «Алиф,...


8 агьамсса калима

Вай мукъурттия байбишайссар ва къуртал шайссар инсаннал оьрму. Вайннул агьамшивугу хъинну хъуннассар. Вай калимартту бусурманнал гьарца кьини зумух ласай, цавайннал чIяруну, вайминнал чанну.   Шагьадат أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ...