ЗанначIансса ххуллурду

ЗанначIансса ххуллурду

Ца чIумал Багъдадлив ца аьлимчунал мутааьлимтал ганачIату ливхъун, щейх Джунайд аль-БагъдадичIан лавгун бур. Гайннал муаьлимнан му иш хъинну ххуй къабивзун, тIарикьат дуллалиминная (суфийтурая) оьккину гъалгъа тIун ивкIун ур.

 

Джунайдлул ца мурид гьан увну ур га аьлимчунайн оьвчин. УчIайхту, щейхнал цIувххуну бур: «Ттул уссу, Аллагь ﷻ ххирасса лагъ ххира хьуманащал (Заннащал) хьунаакьиншиврул ачинсса кIива ххуллу бур: ца – зувира шинал лахъишиврийсса, вамур – шинал мутталийсса. Цумурди язи бугьан аьркинсса?»

«КутIамур ва мурадрайн ччяни иян уваймур бугьан аьркинссар!», - увкуну бур аьлимчунал.

«Ина тIайлара», – рязи хьуну ур Джунайд.

Аьлимчунал ххи бувну бур: «Аммарив жулмур ххуллу АллагьначIан гъанссар зулмурнияр».

«КъатIайлассар», – увкуну бур Джунайдлул. «Аллагь ﷻ кIицI лагаврил (тIарикьатрал, зикрилул) ххуллу АллагьначIан ﷻ гъанссар, Заннал буюр бувмур лахьхьаврил ххуллунияр. Цанчирча, буюр бувмур – инсантуращал бавхIумурди, зикри – Аллагьнащал ﷻ бавхIумурди».

«Мунил хIучча ккаккан бува!» - тIалав бувну бур аьлимчунал.

Джунайдлул ца муриднайн амру бувну бур:

«Ва чару тай суфийтурал ккурандалувун палцI бува!» - куну.

Чару багьайхту, гай циняв «Ля́ иля́гьа илля-Лла́гь», «Я Алла́гь!» – тIун бивкIун бур.

Яла Джунайдлул гава мурид гьан увну ур фикьгьи (исламрал юриспруденция) лахьлахьиминнал ккурандалувун чару бутан. Цайхва чару бивщуманах сситтуйну бурувгун: «Ина ци дуллалиссара, мукун къабучIиссар, хIарамссар!» - тIий гьалак бувккун бур.

Му иш ккавккукун, аьлимчунал тавбагу дурну, щейх Джунайдлул маъзуннал мурид хьуну ур.

Ва хавар бувсун бур имам Шяъранил луттираву. Ванил мяънагу шариаьтрал элму лахьхьаврил кьимат лагь баву бакъар, ялунгу, гьарцаманал буржри цанма чара бакъасса элму-кIулши лахьхьин: иман (аькьида), диндалул хIукмурду, хIалал-хIараммур. Мунияр махъ рувхIанийсса камилшивруйн кIункIу хьун, миккунсса ххуллу бугьан, щейхнал увкумур буллан аьркинссар.

Мунил хIакъираву Гъази-Гъумучиял щейх Жамалуттиннул чивчуну бур: «КIулну икIу, муриднан (тIарикьатрал ххуллийманан) яла агьаммур – цала аькьида тIайла давури, жула Заннаясса ва идавстураясса элму лахьлай, лайкьмур ва лайкь бакъамур кIул буллай.

Яла муриднал лахьхьин аьркинссар Кьуръандалул цайва ялув бувмур ва чанма-чанну кIулну бикIан аьркинмур. Муния махъ вардиш ласун аьркинссар бусурманнал шариаьтрал фаризасса бутIри: чаклин иссаврил, гъуслу баврил, таяммумрал, нажас марцI даврил адавру ва кьинилун ххюйлва байсса чаклил, зума дугьаврил ва цаймигу эбадатирттал рукнурду.

Вай дакъасса цайми элмурду лахьлан аьркин бакъассар, цала дакI ва рухI марцI къадурссаксса. ХьхьичIва-хьхьичI мунан аьркинмур – цала нафс мурдалсса тIабиаьтрал ясиршиврува ххассал бувну, дакIнил «дагьани» цIай-цIай тIутIи дуван, Зал чIалан, дунияллий хъанахъимунил мяъна дурчIин, элмурдавун куртI хьун дахчилачисса пардав дакIнива дукьан дуван.

Мунан аьркинссар цала дакI марцI дуван диялдакъашивурттая: дакIхъуншивруя, сситтуя, хIусутIшивруя ва м. ц., яла цинярда шартIирдащал цIуницIа тавбагу дурну, Заннайн эбадат даврихун, зикрилухун агьан, щейхнал цанма лахьхьин бувсса куццуй».

 

 

МухIаммад ХIажиев

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


Лажинлякъул лишан

Инсаннахьхьун ядуван дуллусса задрайн «аманат» учайссар. Ва бур аьрабрава лакку мазравунгу цайми бусурман миллатирттал мазурдивунгу бувкIсса махъ.   Аманат тIисса махъ аьрабрая таржума бувайссар «буллусса махъ бугьаву, дакI тIайлашиву, вихшала» тIисса мяънардай....


Суал-жаваб

БучIиссарив жаназалул чак буван хьхьичI жаназа дакъанура. Жул шяравусса мизитраву мукунсса чак бувай гьарца нюжмар кьини. Мунин шариаьтраву цукунсса хIучча буссар? Имам Аль-Бухарил ва Муслимлул хIадисирттал луттирдавусса хIадисраву бувсун бур Эфиопиянал паччахI Наджаши ивкIусса хавар баяйхту...


Лакрал миллатрал мажлис

Март зурул 18-нний Дагъусттаннал Муфтиятрал сипталийну МахIачкъалаливсса «Европа» тIисса залдануву хьунни чIявусса лак гьурттусса зумаритавал мажлис – ифтIар. Зал щапI куну бувцIуну бия, аьдатрайн бувну, мажлис байбивхьуна Мубараксса Кьуръандалул аятирттая, ккалаккиману ия...


ЗанначIан гьаз дурсса кару

Цала дянивсса икьралдайн, кIулминнайн, соцсетирдайн чул бишлай аьдат хьусса халкьуннал дянив жунна чIявуну хъама дитай ца агьамсса низам: халкьуннайн букканнин цал Аллагьнайн ﷻ лабизан, дуаь дуван.   Ва укунмасса маслихIат бакъарча, бусурманчунал гьанусса мухIлухIин хъанахъиссар,...


Напсилул хасиятру

Напсилул хасиятруЦала напсилух вичIи дирхьуну, оьбаларду буллан махъаллил акъасса инсаннан хасъсса хасиятру дур къуллугърах къанихшиву ва мудан цува цайминнаяр лавайну икIан ччишиву. Мукунсса инсаннан, мудан хьхьичIун личлай, цайми инсантал цала буюрду биттур буллали буллай, цахва мюхтаж буллан...