ЗанначIансса ххуллурду

ЗанначIансса ххуллурду

Ца чIумал Багъдадлив ца аьлимчунал мутааьлимтал ганачIату ливхъун, щейх Джунайд аль-БагъдадичIан лавгун бур. Гайннал муаьлимнан му иш хъинну ххуй къабивзун, тIарикьат дуллалиминная (суфийтурая) оьккину гъалгъа тIун ивкIун ур.

 

Джунайдлул ца мурид гьан увну ур га аьлимчунайн оьвчин. УчIайхту, щейхнал цIувххуну бур: «Ттул уссу, Аллагь ﷻ ххирасса лагъ ххира хьуманащал (Заннащал) хьунаакьиншиврул ачинсса кIива ххуллу бур: ца – зувира шинал лахъишиврийсса, вамур – шинал мутталийсса. Цумурди язи бугьан аьркинсса?»

«КутIамур ва мурадрайн ччяни иян уваймур бугьан аьркинссар!», - увкуну бур аьлимчунал.

«Ина тIайлара», – рязи хьуну ур Джунайд.

Аьлимчунал ххи бувну бур: «Аммарив жулмур ххуллу АллагьначIан гъанссар зулмурнияр».

«КъатIайлассар», – увкуну бур Джунайдлул. «Аллагь ﷻ кIицI лагаврил (тIарикьатрал, зикрилул) ххуллу АллагьначIан ﷻ гъанссар, Заннал буюр бувмур лахьхьаврил ххуллунияр. Цанчирча, буюр бувмур – инсантуращал бавхIумурди, зикри – Аллагьнащал ﷻ бавхIумурди».

«Мунил хIучча ккаккан бува!» - тIалав бувну бур аьлимчунал.

Джунайдлул ца муриднайн амру бувну бур:

«Ва чару тай суфийтурал ккурандалувун палцI бува!» - куну.

Чару багьайхту, гай циняв «Ля́ иля́гьа илля-Лла́гь», «Я Алла́гь!» – тIун бивкIун бур.

Яла Джунайдлул гава мурид гьан увну ур фикьгьи (исламрал юриспруденция) лахьлахьиминнал ккурандалувун чару бутан. Цайхва чару бивщуманах сситтуйну бурувгун: «Ина ци дуллалиссара, мукун къабучIиссар, хIарамссар!» - тIий гьалак бувккун бур.

Му иш ккавккукун, аьлимчунал тавбагу дурну, щейх Джунайдлул маъзуннал мурид хьуну ур.

Ва хавар бувсун бур имам Шяъранил луттираву. Ванил мяънагу шариаьтрал элму лахьхьаврил кьимат лагь баву бакъар, ялунгу, гьарцаманал буржри цанма чара бакъасса элму-кIулши лахьхьин: иман (аькьида), диндалул хIукмурду, хIалал-хIараммур. Мунияр махъ рувхIанийсса камилшивруйн кIункIу хьун, миккунсса ххуллу бугьан, щейхнал увкумур буллан аьркинссар.

Мунил хIакъираву Гъази-Гъумучиял щейх Жамалуттиннул чивчуну бур: «КIулну икIу, муриднан (тIарикьатрал ххуллийманан) яла агьаммур – цала аькьида тIайла давури, жула Заннаясса ва идавстураясса элму лахьлай, лайкьмур ва лайкь бакъамур кIул буллай.

Яла муриднал лахьхьин аьркинссар Кьуръандалул цайва ялув бувмур ва чанма-чанну кIулну бикIан аьркинмур. Муния махъ вардиш ласун аьркинссар бусурманнал шариаьтрал фаризасса бутIри: чаклин иссаврил, гъуслу баврил, таяммумрал, нажас марцI даврил адавру ва кьинилун ххюйлва байсса чаклил, зума дугьаврил ва цаймигу эбадатирттал рукнурду.

Вай дакъасса цайми элмурду лахьлан аьркин бакъассар, цала дакI ва рухI марцI къадурссаксса. ХьхьичIва-хьхьичI мунан аьркинмур – цала нафс мурдалсса тIабиаьтрал ясиршиврува ххассал бувну, дакIнил «дагьани» цIай-цIай тIутIи дуван, Зал чIалан, дунияллий хъанахъимунил мяъна дурчIин, элмурдавун куртI хьун дахчилачисса пардав дакIнива дукьан дуван.

Мунан аьркинссар цала дакI марцI дуван диялдакъашивурттая: дакIхъуншивруя, сситтуя, хIусутIшивруя ва м. ц., яла цинярда шартIирдащал цIуницIа тавбагу дурну, Заннайн эбадат даврихун, зикрилухун агьан, щейхнал цанма лахьхьин бувсса куццуй».

 

 

МухIаммад ХIажиев

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


ТIайла буккан ва хьуна бакьин

Аллагьнал ﷻ халкь ляхъан бувну бур, цайва бивхьусса амрурду биттур буллай, дакIурдивусса мурадирттайн билланшиврул. Аллагьнал ﷻ амрурдугу так дин-чаклийну къуртал къашайссар, ми амрурдал вивлавсун буссар инсаннал щалва оьрму. Оьрмулул мутталий инсаннан чIявуну аьрххи-ссапарданийн уккан багьай....


Нюжмар кьини дурну къахъинмур

Бусурмансса халкьуннал дур арулва гьантлий цал тикрал шайсса байран – нюжмар кьини. Му кьини бувсса хъинбалалух, эбадатрах цамур чIумалнияр гьарзасса чири шайссар. Муниятур нюжмар-кьини хъинбала-хъиншивуртту дуллай гьан дуван хIарачат буллан бикIайсса.   Му кьини дувайсса эбадатирттава...


Суал-жаваб

ХIан даххайсса тучандалуву бухгалтерну зун бучIиссарив? Мукунсса тучаннаву ва цаймигу хIанттия хайр ласласисса идарарттаву бухгалтерну ягу цайми къуллугъирттай зун ихтияр дакъассар, хIарамссар. Мунинсса далилнугу хъанахъиссар хIанттиха зузисса инсантурал ацIва журалий Идавсил ﷺ нааьна дурсса, имам...


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...


Идавс ﷺ увсса къатта

Маккалул Бану Гьашим тIисса махIлалий буссар гьарцама бусурманчунал дакIниву ляличIисса кIану бугьлагьисса къатта. ХIакьину шикку библиотека бур, аммарив ца заманай ва кIанай бивкIссар щала дунияллул тарихрайн асар биян бувсса инсан – МухIаммад Идавс ﷺ ниттил увсса къатри. Идавсил ﷺ тухум...