Мукьва балаллуща буруччаву...

Дунияллийсса оьрму бур Аллагьнал жунма неъматру ягу захIматшиву дуллуну гьарца инсаннал хIал, ссавур, щукру ххал ккаккайсса манзил. Мунияту, захIматшивурдая, бала-апатIирттая мюхчан бавугу Заннахь чIа учин аьркинссар. Ва ишираву жунма мисал ккаккан бувну бур МухIаммад Идавсил e. Цала тагьар цукунсса дунугу, Идавс ﷺ чIявуну Аллагьнайн ﷻ лаизайсса ивкIссар, хаснува чакливу.
Абу Гьурайрал бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкумур: «Чакливу ташагьуд (аттахIийяту) дуккайхту Аллагьнахь ﷻ чIа учияра мукьра задрая буруччаву. Яла Идавсил ﷺ дурккуну дур укунсса дуаь: «Аллагьумма, инни аоьзу бика мин аьзаби жагьаннама ва мин аьзабилкьабри ва мин фитнатилмахIйа вал-мамати ва мин шарри фитнатил-масихIид-дажжал».
«Я Аллагь, на Вихь чIа тIий ура мурахасшиву дужжагьрал аьзаврая, гьаттавусса аьзаврая, оьрмулул ва бивкIулул питнардая ва Дажжаллул питналия» (Муслим). Ва хIадисрава мяълум хъанай бур мукьра задрая ххассал шаву чIа тIий Заннахь миннат буллан аьркиншиву. Бунагькартуран ва иман дакъаминнан дужжагьраву бувантIисса танмихIрая бувсун бур Кьуръандалуву (мяъна): «…Иман дакъаминнан хIадур дурсса, чартту ва инсантал ччучлачисса Дужжагьрал цIарая нигьа бувсун бикIи…» («аль-Бакьара» суралул 24-мур аят)
Гьаттавусса аьзаврал хIакъираву Расулуллагьнал ﷺ увкуссар: «Аллагьнахь ﷻ миннат бувара гьаттал аьзаврая буруччаву, мяйжаннугу гьаттаву аьзав дулайшиву тIайлассарча». (ТIабарани). Гьав дикIайссар инсаннан ягу Алжаннул багъну ягу дужжагьрал хъунтIану. СалихIманал гьав гьарта шайссар, бунагькарналмур къума хьуну, чIувин увайссар. Чапурминнан гьаттавусса аьзав даинссар, бусурмансса бунагькарналмур чIун ларгун махъ къуртал шайссар. Цала бакIрайн дагьсса захIматшивуртту сававну инсан Заннал чичрулия рязи акъа, аьрзардай ухьурча, мури оьрмулул питналухьхьун иривма.
М а х ъ в а - м а х ъ с с а ссихIирачIа иман ядуван къабювхъума, щяйтIаннун ччимур бувма иривссар бивкIулул питналухьхьун. Ва дунияллия тамунивун инсан цукунсса хIал-тагьарданий лавгрив, мунийнур ахиратлувусса мунал кьадар хIасул хьунтIисса. ХIадисраву увкуну бур: «БивкIулучIа махъва-махъсса махъру «Ла илагьа иллаЛлагь» увкума уххантIиссар алжаннавун». (Тирмизи, ХIаким). Дунияллий яла гужмур питна хьунтIиссар Дажжал уккайхту. Муния ччянива идавстурал баян бувссар. Укунсса хIадис бур: «Цала умматиннахь Дажжалул питналия къабувсъсса идавс цавагу къаивкIссар». (ал-Бухари)
Дажжаллул ккаккан дуллалисса караматирттал хIайран бувсса халкь мунал хъирив бачинтIиссар. Мунияту МухIаммад Идавсил ﷺ жуйра дюъ дирхьуну дур: «Дажжал увксса хавар бавма мунаяту лихъуча. Валлагьи, ДажжалначIан бусурмансса инсан учIантIиссар, амма ганал шанма ссихIир ккаккан бувну цала хъирив ачин увантIиссар». (АхIмад, Абудавуд, ХIаким). Бачияра ва дуаь чIяруну тикрал дулланнуча, жува дунияллийгу ахиратравугу мюхчанну личIаншиврул.
ИБРАГЬИМ АХIМАДОВ
АВАДАНШИВРУЛ САВАВРУ
Дунияллул неъматру, хъус-хъиншиву лякъинсса гъира – му хъанай дур инсаннал хасиятрал тIабиаьтравусса лишан. Муниву цичIав оьккиссагу бакъар, хIалалсса ххуллий ляхълай ва хIарамсса кIанттайн харж дуллай акъахьурча. Ялунгума, Кьуръандалуву кIицI лавгун бур маэшат гьартагьарза бувайсса куц-кьяйдарду.
Бусанну гайннувасса цаппараннуя:
1. ДакIнихтуну тавба даву, бувсса бунагьирттая пашман шаву.
Тавба дуллалима бунагьирттая марцI шайссар. Тавба сававну мунайн тамансса неъматру ликкайссар – дунияллийсса оьрмулуву ва ахиратлул къатлуву. Кьуръандалуву бувсун бур Аллагьнал ﷻ багъишла битайшиву дакIнихтуну тавба дурну ЗанначIан кIура бавми, миннан ссаврунная буллугъсса гъараллу лачIун дувантIишиву, дулунтIишиву хъус ва оьрму чIюлу буллалисса оьрчIру, багъру ва нехру. («НухI» суралул 10-12 аятру).
2. Аллагьная ﷻ нигьа бувсун бикIаву.
Заннаясса нигь – му Аллагь ﷻ тачIав хъама къаитавури. Аллагь ﷻ мудан дакIнивума нигьа усайссар бунагьсса тIул даврия. Занная нигь душиву – ахиратлул оьрмулунсса яла хъинмур луртанни увкуну бур. Мукунсса нигь шайссар дунияллул маэшат гьарза шаврил сававну. «ДакIниву Аллагьная ﷻ нигь думанан гьарца захIматшиврува уккансса ххуллу тIитIинтIиссар, хьул бакъасса чулуха хъусмаэшатгу булунтIиссар» («ТIалакь» суралул 2-3 аятирттал мяъна).
3. Заннайн щукру баву.
Лагънал щукру чIявуну буллалиссаксса гьарза шайссар мунансса неъматру. Му Заннал хъунмасса цIимири. Мунил хIакъираву Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «Заннал баян бувссар: “Зу щукрулий бикIарча, На зун хъиннува чIявусса неъматру булунна. Щукру къабулларча – Ттул танмихI цIакьссар”» («Ибрагьим» суралул 7-му аят).
4. Хъинбалларал ххуллийсса харжлугъ.
Хъинмунил ххуллий арцу, хъус харж даврил кIункIу дувайссар барачатшиву. Муниятури учайсса цадакьалул хъус чан къадувайссарча, чIяру дувайссар, куну. «Заннан ччан бикIарча Цала лагътурал маэшат гьарза бувайссар, ччан бикIарча чан бувайссар. ТIайлашиврул ва хъинбалларал ххуллий зу харж дурмур зана дикIантIиссар…», – увкуну бур «Сабаъ» суралул 39-му аятраву.
5. Кулпат баву
Кулпат бавугу шайссар хъус-маэшат гьарза шаврил сававну. Магьар бивхьуну ца кулпатну хьусса адиминан ва хъамитайпалун Заннал булайссар неъматру. «Ан-Нур» суралул 32- мур аятраву увкуну бур (мяъна): «Зуна баврия ва му мурдалсса тIулданучIан гъан шаврия мюхчанну бикIан инсантуран кумаг бувара. Щарсса къадурцусса арамтал ва щар къавхьусса хъами магьар бивхьуну цачIун булувара. Мискиншиврул цIаний кулпат баврия махъунмай махъанарди. ХIакьну, цала ас-ламус буруччин ччиманан Аллагьнал ﷻ дулунтIиссар хъус-хъиншиву».
ЖАМАЛ МАХIАММАДОВ