Сафар барз

Сафар барз

Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса мурчал ссихI» куну. Ванийну бувчIлай бур аьрабнаву ва ссутнил барз бивкIшиву.

Ва зурул дуссар цаймигу цIарду бусурманнал заманнай дирзсса – «сафар аль-музаффар», «сафар аль-хайр». Вайннул мяъна – тIайлабацIусса, ххуйсса барз тIиссар. Укунсса цIарду дирзун диркIссар га чIумал сафар зурущал дархIусса оьккисса лишанну хъама ритан дуваншиврул. Халкьуннал сафар барз оьбаларду, цIуцIавуртту, нааьнарду ва цаймигу бала-мусибатру ликкайсса барзну ккалли бувай. Ва зуруй душ була учин, магьар бишин, сапар бахIин къабучIиссар тIун бикIай.

Цаппараннал цIанагу ва зурун мукунсса лишанну дуллай, ва цала агьамсса ишру цайми зурдардий буван махъун бутлан бикIай. Амма ва зурул хъиншивуртту ва хъуншиву цайми зурдардияр чансса дакъассар. Сафар зуруй дурсса эбадат – чакру, дуаьрду ва цаймигу хъинбаларду Заннал кьамул дувайссар цамур чIумал кунма. МухIаммад Идавсил ﷺ жунна диндалул мяъна лахьхьин дурссар ва оьккисса лишанну батIул дурссар, хаснува сафар зурущал дархIуми. БувчIин бувссар цайнура цирда барча бакъасса чIунну, кьинирду, барзру къабикIайшиву. Инсаннал бувайсса аьмалли бикIайсса хъинсса ягу оьсса. Аллагьнайн ﷻ мютIийну, хъинмур буллай гьан дурсса чIун барачатссар, оьбала-бунагь буллай гьан дурмуниву барча бакъассар. Кьуръандалуву увкуну буссар: «Инсаннайн бала къаликкайссар так Аллагьнал ﷻ чичрулийну бакъа…» («Тагъабун» суралул 11-мур аят). ДакIниву иман думанан ва аят гьа хьун аьркинссар жура-журасса лишаннайн, ссихIирчитурайн ва бувчIултрайн вих къахъананшиврул.

МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисраву увкуну бур: «Исламраву бакъассар кIану оьсса лишаннан (ташаум), хьумургу хъиншиврунни увкуну, ххуйсса мяъна дулун аьркинссар (тафаул)» (аль-Бухари). Цамур хIадисраву тIий бур: «Исламраву кIану бакъассар оьккисса мяъна дулаврин, лелуххантращал, къашайшалтращал ва сафар зурущал дархIусса лишаннан» (аль-Бухари). Ялагу Идавсил ﷺ увкуссар: «Хъанахъисса иширттавугу, сафар зурувугу, чIемуллал чIурдавугу оьсса лишанну къадикIайссар» (Муслим). Шинавусса зурдардия МухIаммад Идавсил ﷺ укунсса махъру увкуссар: «Циняв барзру Аллагьналли I, миннувусса циняв кьинирдугу Аллагьналли I». Цамур хIадисраву Идавсил ﷺ батIул бувну бур сафар зуруй ххуллийн уккан къабучIиссар тIутIаву: «Оьмра (чIивимур хIаж) буван ччимур чIумал бучIиссар» (альБухари).

Сафар зуруй ххуллийн буккан къабучIисса бивкIссания, оьмра бувангу ихтияр къадулунссия. Зурул дайдихьулий укунсса дуаь дуккаван бучIиссар: «Аллагьумма фаррихIна би-духули-с-сафари ва-хтим лана би-ль-хайри ва-ззафар». Мяъна: «Я Аллагь, сафар зурувун буххаврийну жу ххари бува, ва барз хъиншиврийну ва ххувшаврийну къуртал хьун нясив бува». Аллагьнал ﷻ жува хIакьсса диндалул ххуллий цIакь буваннав, Исламрайн къаршисса бяйкьавурттая буруччиннав!

ИБРАГЬИМ АЬЛИЕВ

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Оьрмулуву яла агьаммур

Жунма гьарцаннан кIулну бикIан аьркинссар жува ва дунияллийн циван бувкссарув. ЧIявусса инсантал, хаснува философтал, бикIай луглай оьрмулул мурадрах, амма инсаннал аькьлулул ссуссукьушиврул цIаний, цала дакIнин ччимур оьрмулул мурад бухьунссар тIисса хIукмулийн бучIай.   Миннахь цIуххирча,...


ДакIурдийн сси бутаймур

Дунияллул, оьрмулул иширттахух, давурттахух лавгсса жунма чIявучин хIисав къашай Аллагьная ﷻ арх буллаллисса, жула дакIру вивату канакисса хасиятру. Мукунминнувасса ххюнния шикку чичинну.   Дукра чIяру даву Лякьазарашиву – инсаннал биялалул заэвшивур. Лякьа дурччусса чIумал дакI...


Идавсин ﷺ ххирамий

Жуна кIулну ухьурча лахъисса оьрму бувтсса, чанну къашавай хъанай ивкIсса, хъус-маэшат гьарзасса, цанма ччисса куццуй ялапар хъанай ивкIсса инсан, жува бикIару мунай дакI мяш хъанай. Амма мукунсса инсаннал тIуллу, аьмаллу ххуйсса бивкIун бакъахьурча, му бувтсса оьрмулия цукунчIавсса хайр...


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...


ХIурмат бушиву – Заннайн мютIишивур

Аллагьнайн ﷻ икрам-эбадат дуваву къуртал къашайссар так ца чак баврийну, зума дугьаврийну, Кьуръан буккаврийну ягу зикрирду буллалаврийну. Аллагьнайн ﷻ эбадат дуваву – му хъанахъиссар инсаннал оьрмулуву буллалисса, хъанахъисса цимурца ишру Аллагьнайн мютIину баву. Дукра дукаву бикIу,...