Хъиривппа-хъиривсса махъру

Хъиривппа-хъиривсса махъру

Идавсил ﷺ хIадисраву увкуну бур: «Инсаннал бивкIу мунал оьрмулуха лавхьхьуну бикIантIиссар». Ва хIадисрал мяънагу – инсан ухьурча цала оьрму бутлай ссалчIав пикри бакъа, Аллагь ﷻ хъама ивтун, мува куццуй оьрмулува гьангу бюхъайссар; Аллагьнайн ﷻ мютIисса, эбадатрай даим хъанахъисса инсанналмур ахир ххуйсса шайссар.

 

Ца мизитрал имамнал укунсса хавар бувсуна. Цув имамну зузисса мизитравун гьарца чаклийн учIайсса ивкIун ур ца хъунав хьусса адимина. Цала оьрмулух ва къашайшиврух къаурувгун, хьхьичIсса ххуттаву авцIуну чак бувайсса бивкIун бур.

Имам буслай ур: «Ца кьини чак бувну дахьва «салам» булайхту, чаклил хъиривсса азкар-дуаьртту дуккиннинвагу къаавцIуну, му къужа ттучIан гъан хьуну увкуна: «ХIурмат бусса имам, ттухь Исламравасса ци-бунугу буси, на цайминнангу лахьхьин буллан ччай урача». На гьанавиххи хьуну, утти ванахь цири бусайсса тIий уссияв. Му чIумал Аллагьнал ﷻ цIимилийну ттун дакIнин багьуна укунсса хIадис: «Буссар кIива махъ, Аллагьнан ﷻ ххирасса, зумух ласун бигьасса, Мизан-цинцилттай кIусса: «СубхIаналлагьи ва бихIамдигьи, субхIаналлагьил аьзим». Къужлул вай махъру ялагу кIила-шамилва тикрал бува увкуна. Яла «Гьар, утти ттун му хIадис дакIний ливчIунни», – куну ивзун авчуна. Чак бувну махъ мизитравусса халкь ганачIан гъан хъанай, цIуллу-сагъшиву цIухлай бия. Гьарцаннахь жавабран къужлул учайва: «Вин кIуллив МухIаммад Идавсил ﷺ увкушиву: «Буссар кIива махъ, Аллагьнан ﷻ ххирасса, зумух ласун бигьасса, Мизан-цинцилттай кIусса: «СубхIаналлагьи ва бихIамдигьи, субхIаналлагьил-аьзим».

Му куццуй, цана хьуна авкьуманахь къужлул му хIадис бусайва. Шавай зана хьувкун, мунал цала кулпатрал агьулданухьгу му бувсун бия. ЦачIанма хъамал бучIайхтугу мунал учайсса бивкIун бур: «Буссар кIива махъ, Аллагьнан ﷻ ххирасса, зумух ласун бигьасса, Мизан-цинцилттай кIусса: «СубхIаналлагьи ва бихIамдигьи, субхIаналлагьил-аьзим».

Идавсил ﷺ увкуссар: «Хъинмунил ххуллийн халкь тIайла бувайма, хъинмур бувайма кунассар». Ва къужлул дакIнивунгу га хIадисрал гужсса асар биян бувну бивкIун бур.

Ца чIумал му къужа хъинну къашавай хьуну, шанийн агьну ивкIун ур. Гъанминнал оьвкуну бур духтурнайн, увцуну ур азарханалийн. Микку цайна цува учIан увну ур. Къужлул яругу тIивтIуну, духтурнайн оьвкуну бур: «Да, ацIу вихьва ца хIадис бусаннача, МухIаммад Идавсил ﷻ увкуссар: «Буссар кIива махъ, Аллагьнан ﷻ ххирасса, зумух ласун бигьасса, Мизан-цинцилттай кIусса: «СубхIаналлагьи ва бихIамдигьи, субхIаналлагьил-аьзим». Ва хIа-дисгу бувсун, къужлул яру лавкьуну бур, мунияр махъ мунал рухI дуллуну дур. Мунал махъва-махъ увкумур хьуну бур Аллагьнаха ﷻ цIа дуллалисса махъру.

Ва хавар жунмасса насихIатри. Ванил жунма бувчIин буллалиссар оьрмулуву ци ххирану бурув, муниха лархьхьусса ахиргу дикIантIишиву. Жула ахир – Кьиямасса кьини Аллагьнал ﷻ хьхьичI бацIан бувантIисса тагьарди.

Мунияту, пикри буван аьркинни, хIадурну бурув жува ва панасса дунияллул хъиншивурттах абадлийсса ахиратрал неъматру баххана буван.

 

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


ДакIнивусса загьру

ХьхьичIазаманнай ца душ щар хьуну, ласнал къатлуву ласнал ниттищал яхъанай бивкIун бур, ганиха къуллугъ буллай. Амма ласнал ниттил мудан ганий аьй-бювкьурду дуллай, яхI буван къабюхълай бивкIун бур. ХIукму бувну бур ласнал ниттин загьру буллуну дирчIан дуван.   Душ лавгун бур базаллуву...


Нюжмар кьини дурну къахъинмур

Бусурмансса халкьуннал дур арулва гьантлий цал тикрал шайсса байран – нюжмар кьини. Му кьини бувсса хъинбалалух, эбадатрах цамур чIумалнияр гьарзасса чири шайссар. Муниятур нюжмар-кьини хъинбала-хъиншивуртту дуллай гьан дуван хIарачат буллан бикIайсса.   Му кьини дувайсса эбадатирттава...


Идавс ﷺ увсса къатта

Маккалул Бану Гьашим тIисса махIлалий буссар гьарцама бусурманчунал дакIниву ляличIисса кIану бугьлагьисса къатта. ХIакьину шикку библиотека бур, аммарив ца заманай ва кIанай бивкIссар щала дунияллул тарихрайн асар биян бувсса инсан – МухIаммад Идавс ﷺ ниттил увсса къатри. Идавсил ﷺ тухум...


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.   (Дайдихьу хьхьичIмур номерданий)   Ружмарданул чак бувну камилну кьаст дуруна, Цалва-цалва агьлулухь хIалал бити увкуна. Къумамий тархъан бувну душманмий дакьил бувну, Цайва-цайва ялувсса хIакьру тIайла...