Гъаралуннил хIикмат

Гъаралуннил хIикмат

Гъарал – Аллагь Тааьланал жунма буллусса неъмат бур. Му жунмасса хъунмасса рахIматри. Дунияллийсса халкьуннал, жанавартрал, уртту-тIутIал оьрмулуву гъаралуннил хъунмасса кIану бугьлагьиссар. Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «…ХIисав ласияра Аллагьнал ﷻ цIимилийну гъаралуннил кьаркьсса аьрщи уттара дуллалисса куц…» (сура Ар-Рум, 50 аят).

Гьарца гъарал кIунтI аьрщарайн лавсун ца-ца малаик учIайссар. Муниятур гъарал кIунтIру багьну нанисса чIумал куннийн ку тачIав къащайсса. «Мукьаддиматуль-хIазрамият» тIисса луттираву чивчуну бур цIусса шинал цалчинсса гъарал лачIлан диркIукун ганил щинай чурхгу шювшуну, чаклингу ивссуну хъинссар куну. Чурх шюшин сант дакъахьурча, укунна чаклин иссавурагу дурну хъинссар тIар. Къув-аьс, цIупар тIисса чIумалгу Аллагьнал ﷻ кIицI ларгун хъинссар, амма цIупарданух ургаву къахъинссар.

Имам Маликлул «Муваттаъ» тIисса хIадисирттал луттираву увкуну бур: «Къуваьс, цIупар тIисса чIумал Идавсил ﷺ ихтилатгу бацIан бувну, укунсса дуаь дуккайва: «СубхIана ман юсаббихIур-раъду бихIамдигьи валь-малаикату мин хифатигьи». Ялагу гъарал лачIличIисса чIумал «Аллагьумма сайибан гьаниан ва сайибан нафиаьн» увкуну хъинссар. Гъарал ларчIун махъ «МутIирна бифазлиллагьи ва рахIматигьи» учайссар. Гужсса, зарал биян бюхъайсса гъаралунния нигь духьурча, ва дуаь дуккайссар: «Аллагьумма хIавалина ва ла аьлайна». ХIадисраву увкуну бур: «КIира чIумал Аллагьнал ﷻ дуаь чара бакъа кьамул дувайссар: чаклин азан тIисса чIумал ва гъарал лачIлалисса чIумал» (Жамиул-ахIадис, №11324).

Жунма кIулсса куццуй, щинал ялун Кьуръандалул аятру буккирча, га щин дарувну шайссар. Ца чIумал МухIаммад Идавсил ﷺ цIувххуссар цалва асхIабтурахь: «Бусавив зухьва ца дару, ттунма Жабраил малаикнал лахьхьин бувсса? Му дару кIулманан цамур дарурай аьркиншиву къадикIантIиссар. Гъарал щинал ялув арулцIалилва буккайссар сура «АльФатихIа» (АльхIам), «Фалакь», «Нас», арулцIалла салават, арулцIалва «СубхIаналлагь». Яла гай щин арулва гьантлий кIюрххил ва гьанттайннай хIачIайссар», - куну.

РАШИД НУРМУХIАММАДОВ

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


АхIмакьманал лишан

ХьхьичIазаманнай ца аькьлукар най ивкIун ур цала иширттай Бухаралив. Ганан ххуллул гьалмахчуну бакIрайн агьну ур хъинну маз чIявусса адимина. Ганал аькьлукарнахьхьун чIявусса суаллу буллай, жаваб дулуннин къаавцIуну, цала ва цайминнал оьрмурдавасса ишругу буслай, ивкIун ур.   Акьлукар...


Идавсин ﷺ ххирамий

Жуна кIулну ухьурча лахъисса оьрму бувтсса, чанну къашавай хъанай ивкIсса, хъус-маэшат гьарзасса, цанма ччисса куццуй ялапар хъанай ивкIсса инсан, жува бикIару мунай дакI мяш хъанай. Амма мукунсса инсаннал тIуллу, аьмаллу ххуйсса бивкIун бакъахьурча, му бувтсса оьрмулия цукунчIавсса хайр...


Суал-жаваб

Жува кIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьтраву дуккару «КьунутI» («Магьдина») тIисса дуаь. Жяматращал чак буллай унува имамнал му къадуккирча ци буван аьркинссар? Имамнал кIюрххил чакливу «КьунутI» къадуккирча, мунал хъирив чак буллалиманахь ихтияр дуссар цаллалу...


Шанма хIакь

Идавсил ﷺ хьхьичIунсса асхIабтал Салман аль-Фариси ва Абу Ад-Дарда цIакьсса дустал бивкIун бур. Гайннал дянив дусшиву, уссушиву дацIан дурну диркIссар МухIаммад Идавсил ﷺ.   Ца кьини Салман увкIун ур Абу Ад-ДардачIан хъамалу. Ганан хIисав хьуну бур хъинну мискинсса къуш ва цихара къулагъас...


Буллугъшиврул душмантал

Аваданшиву ягу мискиншиву ца дуциндалий кIул дуван, царай цинцилттай дишин шайсса задру дакъар. Ца инсаннал мискиншиврун ккалли дувансса тагьар цаманан аваданшивуну чIалан дикIай. Мукунма, цаннан аваданшивуну чIалачIимур, цаманал мискиншивуну хIисав дуван бюхъай.   ДакIниву хIакьсса иман...