Гъаралуннил хIикмат

Гъаралуннил хIикмат

Гъарал – Аллагь Тааьланал жунма буллусса неъмат бур. Му жунмасса хъунмасса рахIматри. Дунияллийсса халкьуннал, жанавартрал, уртту-тIутIал оьрмулуву гъаралуннил хъунмасса кIану бугьлагьиссар. Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «…ХIисав ласияра Аллагьнал ﷻ цIимилийну гъаралуннил кьаркьсса аьрщи уттара дуллалисса куц…» (сура Ар-Рум, 50 аят).

Гьарца гъарал кIунтI аьрщарайн лавсун ца-ца малаик учIайссар. Муниятур гъарал кIунтIру багьну нанисса чIумал куннийн ку тачIав къащайсса. «Мукьаддиматуль-хIазрамият» тIисса луттираву чивчуну бур цIусса шинал цалчинсса гъарал лачIлан диркIукун ганил щинай чурхгу шювшуну, чаклингу ивссуну хъинссар куну. Чурх шюшин сант дакъахьурча, укунна чаклин иссавурагу дурну хъинссар тIар. Къув-аьс, цIупар тIисса чIумалгу Аллагьнал ﷻ кIицI ларгун хъинссар, амма цIупарданух ургаву къахъинссар.

Имам Маликлул «Муваттаъ» тIисса хIадисирттал луттираву увкуну бур: «Къуваьс, цIупар тIисса чIумал Идавсил ﷺ ихтилатгу бацIан бувну, укунсса дуаь дуккайва: «СубхIана ман юсаббихIур-раъду бихIамдигьи валь-малаикату мин хифатигьи». Ялагу гъарал лачIличIисса чIумал «Аллагьумма сайибан гьаниан ва сайибан нафиаьн» увкуну хъинссар. Гъарал ларчIун махъ «МутIирна бифазлиллагьи ва рахIматигьи» учайссар. Гужсса, зарал биян бюхъайсса гъаралунния нигь духьурча, ва дуаь дуккайссар: «Аллагьумма хIавалина ва ла аьлайна». ХIадисраву увкуну бур: «КIира чIумал Аллагьнал ﷻ дуаь чара бакъа кьамул дувайссар: чаклин азан тIисса чIумал ва гъарал лачIлалисса чIумал» (Жамиул-ахIадис, №11324).

Жунма кIулсса куццуй, щинал ялун Кьуръандалул аятру буккирча, га щин дарувну шайссар. Ца чIумал МухIаммад Идавсил ﷺ цIувххуссар цалва асхIабтурахь: «Бусавив зухьва ца дару, ттунма Жабраил малаикнал лахьхьин бувсса? Му дару кIулманан цамур дарурай аьркиншиву къадикIантIиссар. Гъарал щинал ялув арулцIалилва буккайссар сура «АльФатихIа» (АльхIам), «Фалакь», «Нас», арулцIалла салават, арулцIалва «СубхIаналлагь». Яла гай щин арулва гьантлий кIюрххил ва гьанттайннай хIачIайссар», - куну.

РАШИД НУРМУХIАММАДОВ

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


ХIурмат бушиву – Заннайн мютIишивур

Аллагьнайн ﷻ икрам-эбадат дуваву къуртал къашайссар так ца чак баврийну, зума дугьаврийну, Кьуръан буккаврийну ягу зикрирду буллалаврийну. Аллагьнайн ﷻ эбадат дуваву – му хъанахъиссар инсаннал оьрмулуву буллалисса, хъанахъисса цимурца ишру Аллагьнайн мютIину баву. Дукра дукаву бикIу,...


Суал-жаваб

Жува кIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьтраву дуккару «КьунутI» («Магьдина») тIисса дуаь. Жяматращал чак буллай унува имамнал му къадуккирча ци буван аьркинссар? Имамнал кIюрххил чакливу «КьунутI» къадуккирча, мунал хъирив чак буллалиманахь ихтияр дуссар цаллалу...


Шинал дайдихьу

Бусурманнал календарьданул (гьижралул) цIусса шин дайдишайссар МухIаррам зуруя. Ванил ца агьамшивугу – инсаннал цала оьрмулул, тIуллал, давурттал хIисав дувайсса чIун хъанахъиссар. Оьмар-асхIабнал увкуссар: «Зула оьрмулул хIисав зува ласияра, зуятура хIисав ласуннин (дунияллия...


Вила тагьар кIул дува

Гьарцама бусурманчунан агьамсса зад бур цаятува Аллагь ﷻ рязи хьунмур буллалаву. Заннал рязишиву дияйссар жуйвасса буржру биттур буллай, бунагьмуния арх буцлай, хъинбаларду гьарза буллай. Циняв чакру, зумарду, цадакьартту щаллу булларчагу, бакIравун суал буххай: Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса ттула тагьар...


АхIмакьманал лишан

ХьхьичIазаманнай ца аькьлукар най ивкIун ур цала иширттай Бухаралив. Ганан ххуллул гьалмахчуну бакIрайн агьну ур хъинну маз чIявусса адимина. Ганал аькьлукарнахьхьун чIявусса суаллу буллай, жаваб дулуннин къаавцIуну, цала ва цайминнал оьрмурдавасса ишругу буслай, ивкIун ур.   Акьлукар...