ТIайлашивруву – так хъиншиву

ТIайлашивруву – так хъиншиву

 

Жулва ялун бивну бур агьалинаву тIайлашиву, узданшиву, ххаллилшиву ккалли даву чан хьусса, чувшиврухсса къулагъас дакъасса замана. Цанма чан-кьансса хайр бияншиврул инсаннал бигьанма щялмахъ бусай, буллусса махъ къабугьай, дурсса вихшалларан хиянатшиву дувай. Аммарив мукунсса тIул цаманал цала чулухуннай дурсса чIумал, мунан сси бизай, гьужум бувсса, рирщусса, бивсса кIанттурдугу шай.

 

ТIайлашиву, узданшиву дусса халкьуннаву вихшала гьарзассар, кунная куннал элму-кIулши бигьану ласайссар, кIулмур бусайссар, буллусса мукъуйн ва дурсса икьралданин чул бищайссар. Мунияту хъинну агьамссар гьарцаманал хьхьичIра-хьхьичI тIайлашиву цаятура цалла тIалав даву, яла цала чулухуннай цайминнаясса аьдилшивруйнгу хьул бишаву.

МухIаммад Идавс ﷺ ивкIссар аьдилшиврул, тIайлашиврул эбрат ласун бучIиминнава яла лайкьману. Аллагьнал ﷻ идавсшиву дулуннинва ганал тIайлашиврул цIа машгьурну диркIссар, мунияту «аль-Ами́н» (вихшала дишин лайкьма) кусса ялун цIагу дирзун диркIссар.

ДакIнивусса аьдилшиву ва тIайлашиву – Заннал Цала лагънан буллусса ца неъматри. Мукунсса хасият думанан аьркин бакъассар дунияллул неъматирттава цала канища дуркмуния пашман хъанан. Идавсил ﷺ увкуну бур: «Виву мукьра хасият духьурча: гъалгъалуву тIайлашиву, вихшала биттур даву, хъинсса хасият ва дукра чIярусса къадукаву – вин аьркин бакъассар дунияллул неъматирттава вила канища итххявхмуния пикрирду буллан». (АхIмад, ТIабарани)

 

Бусала

Васила бин аль-Аскьа  тIисса асхIабнан хIисав хьуну бур ца инсаннал цаманан 300 диргьамран варани бавххушиву. Ганал цал къулагъас къадурну, яла цирив дакIнин багьсса куна варани лавсманал хъирив левчуну ур: «АцIу да, ина му варани биххан ягу буртти занан ласав?» «Нава буртти занан ласав!», - куну бур ганал. Василал  увкуну бур: «Мунил ччаннай щаву дур, мунища хъунмасса хIаллай занан къахьунтIиссар», - куну. Та инсанналгу варани зана бивтун, арцу махъуннай ларсун дур. Баххул куну бур Василахь : «Вил жан цIуллу дивуй, ина ттул маша зия циван бував?!» «Жу Идавсил ﷺ хьхьичI хъа бувссия гьарца ишираву, гьарцаманал чулинмай дакI марцIну, аьдилну бикIан», - увкуну бур асхIабнал, - «Ттун Идавсия ﷺ бавуна укунсса махъру: "КъабучIиссар зад даххан, ганивусса диялдакъашивуртту кьюлтI дурну. Ми диялдакъашивуртту кIулманахьгу ихтияр дакъассар кьацI бавщуну ацIан"», - куну (Аль-ХIаким)

 

Ибрагьим Мусаев

 

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


ТIайла буккан ва хьуна бакьин

Аллагьнал ﷻ халкь ляхъан бувну бур, цайва бивхьусса амрурду биттур буллай, дакIурдивусса мурадирттайн билланшиврул. Аллагьнал ﷻ амрурдугу так дин-чаклийну къуртал къашайссар, ми амрурдал вивлавсун буссар инсаннал щалва оьрму. Оьрмулул мутталий инсаннан чIявуну аьрххи-ссапарданийн уккан багьай....


Идавс ﷺ увсса къатта

Маккалул Бану Гьашим тIисса махIлалий буссар гьарцама бусурманчунал дакIниву ляличIисса кIану бугьлагьисса къатта. ХIакьину шикку библиотека бур, аммарив ца заманай ва кIанай бивкIссар щала дунияллул тарихрайн асар биян бувсса инсан – МухIаммад Идавс ﷺ ниттил увсса къатри. Идавсил ﷺ тухум...


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.   (Дайдихьу хьхьичIмур номерданий)   Ружмарданул чак бувну камилну кьаст дуруна, Цалва-цалва агьлулухь хIалал бити увкуна. Къумамий тархъан бувну душманмий дакьил бувну, Цайва-цайва ялувсса хIакьру тIайла...


Заннайн мютIисса кулпат

Кулпатрал оьрмулуву хъунмасса кIану бугьлагьиссар ласнал ва щарссанил дянивсса дакьаврил (гармониялул). Мунил хъунмур биялагу хъаннихьри. Ва макьалалуву бусанну цаппара маслихIатру, кулпат дакьаврил хIалданийн бучIан баву бигьа дуллалисса, цанчирча, мукунсса кулпатраву паракьатшиву, рахIатшиву ва...