Рабиуль-авваль барз

Рабиуль-авваль барз

Рабиуль-авваль барз

Рабиуль-авваль – бусурманнал календарьданул шамулчинмур барзри. Ва ккаллиссар яла агьаммий зурдардивасса цану. Жунма кIулсса куццуй, Рабиуль-авваль барз барачат хьуссар Аллагьнал ﷻ махъа-махъсса Илчи ﷺ, жуна ххирасса МухIаммад Идавс ﷺ дунияллийн уккаврийну. Идавс ﷺ халкьуннан рахIмуну, цIимину гьан увссар.

Ва ляличIисса, мубараксса барзри. Рабиуль-авваль зуруй Идавс дунияллийн уккаву бакъасса, цаймигу ххаллилсса ишру хьуссар: Гьижра (Идавс ﷺ Маккалия Мадиналив изаву), Мадиналул зуманив аль-Кьуба мизит баву, бусурманнал тарихраву цалчинмур нюжмар-чак баву ва м.ц.

Жула ххирасса Идавс ﷺ увссар Маккалив, Кяъбалия арх бакъасса кIанттайсса къатлуву, Рабиуль-Авваль зурул 12-мур кьини. (571-ку шинал апрельданул 22-нний). Аьрабнал му шинайн «пилданул шин» учайсса бивкIссар, цанчирча му шинал Йеменнал паччахI Абрагьат увкIссар Маккалийн ххяххан, пиллу хIаласса аьралгу бувцуну.

МухIаммад идавс ﷺ Исмяил идавсил ﷺ наслулияссар. Мунал ﷺ тухум наниссар ХIашимлуя, Кьурайш тайпалува. Идавсил ﷺ буттан цIа диркIссар Абдуллагь ибн АьбдулмутIаллиб. Му дунияллия лавгссар Идавс ﷺ уван кIива-шанма барз ливчIсса чIумал. Идавсил ﷺ ниттин цIа – Аминат бинт Вагьб.

Бусалардайн бувну, МухIаммад ﷺ дунияллийн уккаврил чIярусса аьламатсса лишанну диркIссар. Аминатлун макIра баян бувссар ганил арс бюхттулсса инсан, Аллагьнал Расул ﷺ хьунтIишиву, ва мунан цIагу МухIаммад дизан аьркиншиву. МухIаммад тIисса цIанил мяънагу «цIа дуван лайкьма» тIиссар. Аминатлул оьрчI бавугу хъинну бигьану ларгссар, цайми хъаннин шайсса жапашиву къархьуссар.

Ибну ХIиббаннуя жучIанма бивну бур ХIалиматлул – чIивисса МухIаммадлун ﷺ ккукку буллусса хъамитайпалул – Аминатлуя цинма бавмур: «Мяйжаннугу, ва ттул арс ляличIисса ур. Ва лякьлувусса чIумал ттун цукунчIавсса кIушиву къархьуна. Ва ттун хъинну бигьасса ия. Ттун ванаяр мубараксса оьрчI къаккавкссар. Арс увкун, ттувату дурккуна чанна лавхъсса цIукуха лархьхьусса нур. Мунил чанна лахъан дуруна гьарзад, сайки Басраливсса варантту чIалан бивкIуна. Дунияллийн увккукунгу, цайми оьрчIру куна утту къаивхьунача, щяв каругу лаян дурну, ссавруннайн бакI гьаз дуруна».

Идавсил ﷺ кулпатрал Аьишатлул бусаврийн бувну, МухIаммад ﷺ увсса чIумал Маккалив ивкIун ур маша буван увкIсса жугьутIнал савдажар. Идавс ﷺ дунияллийн увксса чIумал мунан хIисав хьуну бур ссавний ттининнин къабивкIсса цIуку бувкшиву. Савдажарнан кIулну бивкIун бур ссавний цIуку буккаву душиву цIусса идавс дунияллийн уккаврил лишан. Му лавгун кьурайштурачIан, цIувххуну бур кьунну арс щин уври, куну. Бувсун бур Аьбдуллагьлул ва Аминатлул кулпатраву увунни, куну. Микку жугьутIнал баян бувну бур га оьрчI махъа-махъсса идавс хьунтIиссар, куну. «Мунал бурхIай дуссар идавсшиврул аьш – чIарарду ххярхсса ттангъа (гьулу)» – увкуну бур савдажарнал. Яла миннат бувну бур га оьрчI ккаккан цува уцияра, куну. Увцукун, Аминатлул ккаккан увну ур цила дахьа увсса оьрчI. Ганал ттиликIрайсса идавсшиврул лишан хIисав хьусса савдажарнал увкуну бур: «Хъа буллай ура, ва оьрчIал идавсшиву багьана хьуну, аьрабнал даража, кьимат, хIурмат гьаз хьунтIиссар. Да Кьурайштал! Ххаришиву дувара! Аллагьнайн ﷻ хъа, зул гужрая ва кьуватрая баянтIиссар машрикьлия магъриблив бияннин!». (аль-ХIаким).

Цайми билаятирттайгу Му-хIаммад ﷺ увсса хьхьуну тамашасса аьламатру загьир хьуссар. Парснал 1400 шинай лещан къадиртун икрам буллай бивкIсса цIу лерщуссар, миннал ханнал къалалуву 14 ттарцI леркьссар, мунал тах хъюлчу-кIутIу хьуссар.

Инсаннал лагма чIярусса тамашасса аьламатру дур: гьарца кIюрххил гьаз шайсса баргъ, аьрщи дуччин дуллалисса гъараллу, кьининих канакисса дуки-хIачия ва цаймигу. Амма жува миннул ялув пикри къабувару, цайнура цирда дусса кунна чIалан дикIай. Вай гьарзад жучIанмасса Аллагьнал ﷻцIими бушиву хIисав къашай.

Амма вай неъматру так Заннал цIимилул чIивисса бутIари. Дуссар цикссагу рувхIанийсса неъматругу – жува миннухгу къулагъас-кьимат къабувару. Аллагьнал ﷻ жунма буллусса хъунмур неъмат – марцIсса диндалущал жучIана Цала язи увгьусса Идавс ﷺ тIайла уккавури. Аллагьнал ﷺ увкуну бур (мяъна): «На гьан ував МухIаммад Идавс ﷺ щала аьламран рахIму-цIими куна». (сура Аль-Анбияъ, 107-мур аят).

Вай мукъурттил тасттикь буллай бур Исламрал гьану – халкьунначIансса цIими бушиву ва Идавсгу ﷺ гьан увшиву ххаришиврущал, барачатращал.

Цамур аятраву увкуну бур: «ЗучIан увкIссар зула дяниватусса Идавс ﷺ. Зул хIасрат мунан захIматссар. Му гъирарай уссар зу тIайла бацIан буван. Цувагу цIими бусса, дакI цIуцIисса уссар» (сура «Ат-Тавба», 128-мур аят). МухIаммад Идавсил ﷺ щала оьрмулул мутталий вай махъру тасттикь бувссар.

Рабиуль-авваль барз бусурманнал гьан бувай шадлугъру, тяхъашиву, мавлудру дуллай, буллусса неъматирттахлу щукрулий, Идавсил ﷺ тIул-тIабиаьтрая, аьмал-хасиятрая буслай. Цайва зулму буллай бивкIминнайгу Идавсил ﷺ цIими бувайсса бивкIссар. Минная кьисас ласунсса кIанттай, хIакьсса ххуллийн тIайла бацIаннав, гайннал аьвамшиву Аллагьнал ﷻ багъишла дитаннав куну, дуаь дувайсса диркIссар. Расулуллагьнал ﷺ увкуссар: «Инсантурай рахIму бувайманай Заннал рахIму бувантIиссар» (Абу Давуд).

Идавсил ﷺ тачIав хъаннийн ка гьаз къадурссар, заэвминнай ва мискинминнай аякьа дувайсса диркIссар. ХIадисраву увкуну бур: «На зуй къадагъа дихьлай ура кIия заэвсса инсаннал ихтиярду къума дуван: ятиннал ва хъамитайпалул» (АхIмад).

МухIаммад Идавсил ﷺ оьрмулул тарихрал, аькьилсса хIадисирттал хIакьинусса кьинигу инсантал хIайран буллай бур.

Бусурман халкьуннал аьдат хьуну дур Рабиуль-авваль барз мавлудру дуллай гьан бувайсса. Мавлуд учайссар МухIаммад идавс ﷺ дунияллийн уккаврия ххаришиву дуван буллалисса мажлисрайн.

Ва барз – жула дакIру Идавсихсса ﷺ ччаврил дуцIин дувансса мажал бур. Аллагьнал ﷻкабакьиннав марцIсса ниятирттащал Идавсил ﷺ ххуллу бувгьуну бачин.

Аьли Мусаев

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Аькьлукарнал насихIатру

Ттизаманнул Сириянал диндалул аьлимчу АхIмад Шарифлул бувсун бур укунсса бусала.   Ца инсаннал цIувххуну бур аькьлукарнахь: «Инсантураву яла махIатталмур цумур хасиятри?» Аькьлукарнал жаваб дуллуну дур: Инсантуран оьрчIшиву бизар хьуну, анаварну хъуни хьун ччан бикIай, амма...


Идавстурал касмурду

Жула диндалин бувну, зузаву му так арцу лякъаву къаккаллиссар, Аллагьнайн ﷻ эбадат даврийнгу кIура даяйссар. ХIарамсса даву дурну ляркъусса хъусгу хIарамссар, мунил жула цинярда эбадатругу зия дувайссар. Жула хъус хIалалсса чIумал Заннал барачатгу бишайссар.   ХIалалсса касму ва пиша бушиву...


Цаппара хъуни бунагьру

Нитти-буттан аькьува дулаву Нитти-буттан зарал буван, къаччан бикIан буван я мазрайну, я канийну цукунчIав къабучIиссар. ХIатта, ми чапурну буну, цува бусурманну ухьурчагу, миннай рахIму-цIими, хIурмат буван, хъун буван, хъинмала буван, ябуван оьрчIай ялувссар. Нитти-буттан аькьува дулайсса...


Аллагьнал ﷻ рязишиву

Аллагь цаятува рязи хьуну къаччисса бусурманчу акъахьунссар, цанчирча инсаннал талихI мунивур бусса. Мунияту жува хIарачат бувару хъинсса тIуллу, хъинбаларду буллан. Шикку кIицI лаганну Аллагь Тааьланан ххирасса 10 аьмал.   Оьмур лиххан байсса хъинбала. Идавсил ﷺ увкуну бур:...


Заннал неъмат

Гьарца кьини инсан хьуна акьлай ур микробирттащал. Гайннуву чансса бакъар цIуцIавуртту, азарду сукку дувайссагу. Мукунсса микроорганизмардащал талан Аллагь Тааьланал ляхъан дурну, инсаннал чурххаву дирхьуну дур иммунитет.   Ттизаманнул хъиривлаявурттайн бувну, дунияллийсса халкьуннава...