“МютIисса халкь буккаврийн умуд бур...”

“МютIисса халкь буккаврийн умуд бур...”

“МютIисса халкь буккаврийн умуд бур...”

ЧIявуну жунма сси бизай чIивисса иширайн, жуйнма щил-бунугу тIааьн бакъасса махъ учирчагума, щалва оьрмулул мутталий мунан зарал цукун буван хъинавав тIий, кьисас ласун ччай личIару. Мукуннив икIан аьркинсса хIакьсса бусурманчу, Идавсил ﷺ ххуллу бувгьуну нанима?

 

МухIаммад Идавсин ﷺ идавсшиву дуллуну цалчинсса урчIра шинал мутталий мунаща бювхъуссар Исламравун кIункIу буван так чан-кьансса инсантал. Вайми Маккалул агьлу хьхьичIрасса диндалийва ливчIун, МухIаммадлун ﷺ ва мунал асхIабтуран цащава шайссаксса зараллу буллай бивкIссар.

Му захIматсса чIумал Идавсил ﷺ хIукму бувссар чIаравсса ТIаиф тIисса шагьрулул халкьуннайн Исламравун оьвчин гьан. Тиккусса халкьуннал цува ххуйну кьамул уванссара тIисса умуд бивкIссар, цанчирча, га шагьрулийсса Бану Сакьиф тIисса кьабилалул ва Идавсил ﷺ ниттил тухумрал гъаншиву диркIунтIий.

Цаппара хIаллава МухIаммад Идавс ﷺ ТIаифлив увкIун, тикку каялувшиву дуллалисса тухумрал шама бакIчинащал хьуна авкьуну, Ислам кьамул дувара увкуссар. Амма, аьрабнал дянив хъамал ххуйну кьамул бувайсса аьдат дунугу, мунихгу къабурувгун, гайннал Идавс ﷺ кьамул къаувссар. Бусласимуних вичIирагу къадирхьуну, шагьрулува уккан уллан бивкIссар.

Яла Расулуллагьнан ﷺ пикри хьуссар шагьрулувусса инсантуращал гъалгъа буван, гайннахь хIакьсса диндалия бусан. Амма гайнналгу Идавсих ﷺ вичIи къадирхьуссар. Ганияр махъ га шагьрулий ацIаврил мяъна дакъашиву бувчIуну, МухIаммад Идавс ﷺ ТIаифрая махъунай авчуссар. Амма сагъну-саламатну шагьрулува уккан къавхьуссар. Шагьрулул халкьуннал ганал хъирив гьан бувссар оьрчIру ва бакIрал сагъ бакъасса инсантал, Идавс ﷺ кьякьлухун ихьлай, чартту бишлай зарал буванширул. Идавсил ﷺ чурх оьттул най бивкIссар. Мукун язугъсса тагьарданий Расулуллагь ﷺ увкссар ТIаиф шагьрулува.

Гичча мадара арх хьувкун, Идавсил ﷺ дуаь дурссар, я Аллагь, ттун кумаг бува, куну. Аллагьнал ﷻ гацIана Жабраил малаик гьан увссар кумаг буван. Малаикнал увкуссар: «Аллагьнан ﷻ гьарзад кIулссар, вай халкьуннал вин бувмургу чIалачIиссар. Мунияту Заннал ﷻ вичIан гьан увунни зунттал малаик, ччимур вил буюр биттур бан хIадурсса», - куну. Вай махъругу куну, Жабраиллул Идавсил ﷺ хьхьичI ацIан увссар зунттал малаик. Малаикнал увкуссар: «На вил амру биттур буван хIадурну ура. Вин ччан бикIарча, ва шагьрулул тийсса ва шийсса кIива зунтту цаннийх ца бищун бувну, щалва шагьру ккуччу банна. Ягу винма ччисса цамур танмихI тIалав бува!», - куну.

Амма уздансса, ххаллилсса, хIалимсса Идавсил ﷺ увкуссар так ганал бакъа учин къабюхъайсса махъру: «Вай халкьуннал Ислам кьамул къадуварчагу, вайннал наслулува Заннайн мютIисса, Ислам дургьусса халкь буккаврийн умуд бур».

Жунма кIулсса куццуй, цаппара хIаллава кIай махъру тIайла бавцIуссар. Гьижралул 10-мур шинал ТIаиф шагьру бусурманнал канихьхьун бувкIун, гиккусса циняв халкьуннал Ислам кьамул дурссар.

 

МахIач Нуруллаев

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Мавлудрал барз

Рабиуль-авваль – бусурманнал календарьданул шамулчинмур барзри. Ва ккаллиссар яла агьаммий зурдардивасса цану. Жунма кIулсса куццуй, Рабиуль-авваль барз барачат хьуссар Аллагьнал ﷻ махъа-махъсса Илчи ﷺ, жуна ххирасса МухIаммад Идавс ﷺ дунияллийн уккаврийну. Идавс ﷺ халкьуннан рахIмуну,...


25-ва тикрал бува

Маэшат гьарта хьуншиврул ишла бувайсса багьантту цIухлалими чан къашай. Миннувату яла агьаммур, гьанумур цила чIумал ххювагу чак бавури, циняр шартIру, рукнурду, адабругу щаллу дурну, хъирив дуккайсса азкардугу дурккуну.   Мукунма, маэшат гьарза хьуншиврул хъинссар зухIа-чак баву, шанан утту...


Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

НицIавкIратусса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул «Сабат» ва «Мактубат» тIисса луттирдаву кIицI ларгун дур Сайид Абу Оьбайда бин Сайид Нуруддин аль-ХIусайни аль-Гъумуки ад-Дагъистани тIисса цIа. Шичча мяйжан хъанай бур Абу Оьбайда Гъумучатусса, МухIаммад Идавсил ﷺ душнил...


Къатлуву барачат

Бур ца-цавай къатри, личIину авадансса ва хъуслил бувцIусса бакъахьурчагу, гиву бигьану ссихI ласун шайсса, дакI дигьа лагайсса. Гивун буххайхту кIул шай: шиву рахIатшиву, барачат, гъелишиву дур. Мукунма, хьунабакьай цаймигу – ххирасса хъус-кьайлул бувцIусса, марцIшиврул пар-пар тIисса, амма...


ТалихI ссаву буссар?

Циняв муния гъалгъа тIун бикIай, циняв муничIан кIункIу тIий бур, амма инсаннахь инава луглагимур бувчIин бува учирча, балжисса жаваб дулунма нажагьгу къалякъай.   Пикри бувара, инсан ур ца ххирасса ххазиналух луглай, амма му чув лабивтун буссарив, цукунсса буссарив къакIулну. Му хьхьичIунай...