“МютIисса халкь буккаврийн умуд бур...”

“МютIисса халкь буккаврийн умуд бур...”

“МютIисса халкь буккаврийн умуд бур...”

ЧIявуну жунма сси бизай чIивисса иширайн, жуйнма щил-бунугу тIааьн бакъасса махъ учирчагума, щалва оьрмулул мутталий мунан зарал цукун буван хъинавав тIий, кьисас ласун ччай личIару. Мукуннив икIан аьркинсса хIакьсса бусурманчу, Идавсил ﷺ ххуллу бувгьуну нанима?

 

МухIаммад Идавсин ﷺ идавсшиву дуллуну цалчинсса урчIра шинал мутталий мунаща бювхъуссар Исламравун кIункIу буван так чан-кьансса инсантал. Вайми Маккалул агьлу хьхьичIрасса диндалийва ливчIун, МухIаммадлун ﷺ ва мунал асхIабтуран цащава шайссаксса зараллу буллай бивкIссар.

Му захIматсса чIумал Идавсил ﷺ хIукму бувссар чIаравсса ТIаиф тIисса шагьрулул халкьуннайн Исламравун оьвчин гьан. Тиккусса халкьуннал цува ххуйну кьамул уванссара тIисса умуд бивкIссар, цанчирча, га шагьрулийсса Бану Сакьиф тIисса кьабилалул ва Идавсил ﷺ ниттил тухумрал гъаншиву диркIунтIий.

Цаппара хIаллава МухIаммад Идавс ﷺ ТIаифлив увкIун, тикку каялувшиву дуллалисса тухумрал шама бакIчинащал хьуна авкьуну, Ислам кьамул дувара увкуссар. Амма, аьрабнал дянив хъамал ххуйну кьамул бувайсса аьдат дунугу, мунихгу къабурувгун, гайннал Идавс ﷺ кьамул къаувссар. Бусласимуних вичIирагу къадирхьуну, шагьрулува уккан уллан бивкIссар.

Яла Расулуллагьнан ﷺ пикри хьуссар шагьрулувусса инсантуращал гъалгъа буван, гайннахь хIакьсса диндалия бусан. Амма гайнналгу Идавсих ﷺ вичIи къадирхьуссар. Ганияр махъ га шагьрулий ацIаврил мяъна дакъашиву бувчIуну, МухIаммад Идавс ﷺ ТIаифрая махъунай авчуссар. Амма сагъну-саламатну шагьрулува уккан къавхьуссар. Шагьрулул халкьуннал ганал хъирив гьан бувссар оьрчIру ва бакIрал сагъ бакъасса инсантал, Идавс ﷺ кьякьлухун ихьлай, чартту бишлай зарал буванширул. Идавсил ﷺ чурх оьттул най бивкIссар. Мукун язугъсса тагьарданий Расулуллагь ﷺ увкссар ТIаиф шагьрулува.

Гичча мадара арх хьувкун, Идавсил ﷺ дуаь дурссар, я Аллагь, ттун кумаг бува, куну. Аллагьнал ﷻ гацIана Жабраил малаик гьан увссар кумаг буван. Малаикнал увкуссар: «Аллагьнан ﷻ гьарзад кIулссар, вай халкьуннал вин бувмургу чIалачIиссар. Мунияту Заннал ﷻ вичIан гьан увунни зунттал малаик, ччимур вил буюр биттур бан хIадурсса», - куну. Вай махъругу куну, Жабраиллул Идавсил ﷺ хьхьичI ацIан увссар зунттал малаик. Малаикнал увкуссар: «На вил амру биттур буван хIадурну ура. Вин ччан бикIарча, ва шагьрулул тийсса ва шийсса кIива зунтту цаннийх ца бищун бувну, щалва шагьру ккуччу банна. Ягу винма ччисса цамур танмихI тIалав бува!», - куну.

Амма уздансса, ххаллилсса, хIалимсса Идавсил ﷺ увкуссар так ганал бакъа учин къабюхъайсса махъру: «Вай халкьуннал Ислам кьамул къадуварчагу, вайннал наслулува Заннайн мютIисса, Ислам дургьусса халкь буккаврийн умуд бур».

Жунма кIулсса куццуй, цаппара хIаллава кIай махъру тIайла бавцIуссар. Гьижралул 10-мур шинал ТIаиф шагьру бусурманнал канихьхьун бувкIун, гиккусса циняв халкьуннал Ислам кьамул дурссар.

 

МахIач Нуруллаев

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Суал-жаваб

ХIан даххайсса тучандалуву бухгалтерну зун бучIиссарив? Мукунсса тучаннаву ва цаймигу хIанттия хайр ласласисса идарарттаву бухгалтерну ягу цайми къуллугъирттай зун ихтияр дакъассар, хIарамссар. Мунинсса далилнугу хъанахъиссар хIанттиха зузисса инсантурал ацIва журалий Идавсил ﷺ нааьна дурсса, имам...


Дуккаву бигьа хьуншиврул

Дайдирхьунни цIусса дуккаврил шин. Жунма кIулсса куццуй, Аллагьнал ﷻ цIа кIицI ларгун, Занная кумаг чIа увкуну дуллалисса давриву лябуккугу, барачатшивугу дикIайшиву. Дуккаву ккалли дуван бучIир ца яла захIматмур даврин. Мунин бувну, ва макьалалуву цачIун дурну дуссар дук-лакисса чIумал дурккуну...


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.   (Дайдихьу хьхьичIмур номерданий)   Ружмарданул чак бувну камилну кьаст дуруна, Цалва-цалва агьлулухь хIалал бити увкуна. Къумамий тархъан бувну душманмий дакьил бувну, Цайва-цайва ялувсса хIакьру тIайла...


Аькьлукартурал махъру

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIаб Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул увкуну бур: «Халкьуннал учай ххаллилсса махъру. Махъру ва тIуллу цасса инсанни талихIрайн уккантIисса. Махъру тIуллаха къалавхьхьума – аьй дуван лайкь хьумари».   Аьбдуллагь ибн Аьмрдухьхьун ца инсаннал буллуссар джигьадрал хIакъиравусса суал....


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...