Аькьилсса бусаларду

Аькьилсса бусаларду

Аькьилсса бусаларду

Пикри мабував

Ца чIумал хъунасса вали Ибрагьим ибн Адгьамлул ккавккун ур хъинну цала пикрирдавун агьсса, бакI бувгьусса инсан. Ибрагьимлул ганахь увкуну бур:

– БучIирив вихьхьун шанма суал булун

– Була, - рязи хьуну ур га.

– Ва дунияллий ци-бунугу шайссарив Аллагьнан ﷻ ччан къабивкIунма?

– Къашайссар.

– Аллагьнал ﷻ вин чивчумур, нясив бувмур баххана хьун бюхъайссарив?

– Къабюхъайссар. Ибрагьимлул шамулчингу цIувххуну бур:

– Вин ва дунияллий ялапар хьун итабавкьусса манзил ссал-бунугу чан буван бюхъайссарив?

– Къабюхъайссар, - жаваб дуллуну дур га адиминал.

– Яр туну ина ссал пикрирдай ура?! – учайва тIар Ибрагьим ибн Адгьамлул.

Щукру ва ссавур

Ца аькьлукарнал бувсун бур: «Ца чIумал Басра шагьрулувух най унува, ттун ккавккуна цавай аьжаивсса инсантал: хъунав хьусса, ккаккан оьккисса къужлущал най бия хъинну ккаккан ххуйсса душ. Ганащал ихтилат бувайсса чIумал ганил хъярч бувну, пиш куну, га рязи уванмур бувайва. Гай ца кIанай бавцIукун, на га душнихь цIувххуссия:

– Та къужа вин цури?

– Та ттул ласри, на танал щарссара! – увкуна ганил.

– Та тIааьн акъасса къужлущал яхъанай ина цукун яхI бувара? – цIуххав на махIаттал хьуну.

– Балики Аллагь Тааьланал танан на щарну нясив бувну бикIан танал щукру булланшиврул, ттунгу та ласну нясив увну икIан ттул ссавур ххал дуваншиврул. Вин къакIуллив щукру ва ссавур дувайми Алжаннул агьлуну шайшиву? На ттунна Аллагьнал ﷻ нясив бувсса кьадарданий рязину бикIан къааьркинссарав!? - увкуна душнил. Нагу гичча лавгра, учинмур къалявкъуну …

Имам Абу ХIанифа ва буржлув

Ца чIумал Имам Абу ХIанифа авчуну ур цанна арцу дулун буржлувсса инсанначIан, бурж тIалав бувансса пикрилий. Имамнан буржлувма цIараха къуллугъ бувайсса мажуси (огнепоклонник) ивкIун ур. Ганал къатлучIан ивукун, имамнал цала уссайсса кьяркьи марцI дуллай унува, танал къатлуйн чапалсса кIунтI багьну бур. Имамнал пикри бувну бур: чапалсса кIунтI гиккува кьабитарча, на цаманан зарал бувма хъанай ура, га дукьарчарив, чIирайсса душрулун зарал хьунссар». Яла Абу ХIанифанал къатлул нузайн кьутI куну бур. Нуз тIиртIуну дур ичIура щарссанил.

– Вила залуннахь буси Абу ХIанифа увкIун ушиву, - куну бур имамнал. Увккун ур буржлув. Арцу тIалав дуллансса ххай, ялтту-лултту буллан ивкIун ур, цIана арцу дакъарча, чансса ссавур дува, – тIий. Имамнал мунах вичIирагу къадирхьуну, къатлул чIирагу ккаккан бувну, ганийсса чапалшиву цукун марцI дувантIиссарив буси, куну бур. Буржлув имамнал тIайлашиврий, мунал дакIнил марцIшиврий махIаттал хьуну, увкуну бур: «ЧIира марцI бувансса куц бусаннин, на цал ва ттула дакI марцI дуван аьркинссар!», - куну шагьадат дуртун, Ислам кьамул дурну дур.

Душ булун яла лайкьма

Хорасаннай ца аваданчувнал ивкIун ур Мубарак тIисса цIа дусса лагъ. Лагъ ивкIун ур багъманчину зуй. Ца кьини залуннал ганайн буюр бувну бур багърава ца суну ларсун ухьхьу куну. Ганал ларсун увкIсса суну дикъарсса, кьурчIисса ляркъуну дур. «Насуча, цамур нацIусса суну ласи!» - куну бур залуннал. Багъманчинал ларсун увкIсса кIилчинмур сунугу дикъарсса ляркъуну дур. Сси бивзсса аваданчувнал гьужум бувну бур: «Вища ахъулсса цумур мурхьирай дирсса дуссарив личIи дуван къашайрив?» - тIий. «Къашай!» - куну бур Мубаракнал. «Яр ина ваксса хIаллай багъманчину зий акъарав?» – махIаттал хьуну ур аваданчу. «На тачIав вил мурхьирдаясса ахъулсса къадукара, ина ттун ми дукан ихтияр къадуллунутIий. Мунияту ттун миннул тIин-тIааьн къакIулли», - увкуну бур лагънал. Багърал залуннал дакIнивун му иширал хъунмасса асар биян бувну бур.

Ганал бивкIун бур хъинну ккаккан ххуйсса душ. Га була тIий чIявусса арамтал бучIайсса бивкIун бур. Мубарак гукун марцIсса инсан ушиву кIул шайхту, душ щин булунтIиссарив ганащал маслихIат буван пикри хьуну бур. Мубаракнал увкуну бур: «ХьхьичIазаманнай аьраб бургайссия тухумрах, жугьутI бургайссар хъус-аваданшиврух, христиан бургайссар бакIрал ххуйшиврух, бусурман бургайссар инсаннал дин душиврух», - куну. Аваданчунан ххуй дирзун дур лагънал аькьлукаршиву. Лавгун шавай: «Жула душнин та багъманчинаяр лайкьсса лас ттун чIалай акъар!», - увкуну, цала душ Мубараклун щар буллуну бур.

«ТухIфатул-аьрус» тIисса луттирава

АЬЛИБАГ МАХIАММАДОВ

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Нюжмар кьини дурну къахъинмур

Бусурмансса халкьуннал дур арулва гьантлий цал тикрал шайсса байран – нюжмар кьини. Му кьини бувсса хъинбалалух, эбадатрах цамур чIумалнияр гьарзасса чири шайссар. Муниятур нюжмар-кьини хъинбала-хъиншивуртту дуллай гьан дуван хIарачат буллан бикIайсса.   Му кьини дувайсса эбадатирттава...


ТIайла буккан ва хьуна бакьин

Аллагьнал ﷻ халкь ляхъан бувну бур, цайва бивхьусса амрурду биттур буллай, дакIурдивусса мурадирттайн билланшиврул. Аллагьнал ﷻ амрурдугу так дин-чаклийну къуртал къашайссар, ми амрурдал вивлавсун буссар инсаннал щалва оьрму. Оьрмулул мутталий инсаннан чIявуну аьрххи-ссапарданийн уккан багьай....


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...


Суал-жаваб

ХIан даххайсса тучандалуву бухгалтерну зун бучIиссарив? Мукунсса тучаннаву ва цаймигу хIанттия хайр ласласисса идарарттаву бухгалтерну ягу цайми къуллугъирттай зун ихтияр дакъассар, хIарамссар. Мунинсса далилнугу хъанахъиссар хIанттиха зузисса инсантурал ацIва журалий Идавсил ﷺ нааьна дурсса, имам...


ДакIнивусса загьру

ХьхьичIазаманнай ца душ щар хьуну, ласнал къатлуву ласнал ниттищал яхъанай бивкIун бур, ганиха къуллугъ буллай. Амма ласнал ниттил мудан ганий аьй-бювкьурду дуллай, яхI буван къабюхълай бивкIун бур. ХIукму бувну бур ласнал ниттин загьру буллуну дирчIан дуван.   Душ лавгун бур базаллуву...