Аькьилсса бусаларду

Аькьилсса бусаларду

Аькьилсса бусаларду

Пикри мабував

Ца чIумал хъунасса вали Ибрагьим ибн Адгьамлул ккавккун ур хъинну цала пикрирдавун агьсса, бакI бувгьусса инсан. Ибрагьимлул ганахь увкуну бур:

– БучIирив вихьхьун шанма суал булун

– Була, - рязи хьуну ур га.

– Ва дунияллий ци-бунугу шайссарив Аллагьнан ﷻ ччан къабивкIунма?

– Къашайссар.

– Аллагьнал ﷻ вин чивчумур, нясив бувмур баххана хьун бюхъайссарив?

– Къабюхъайссар. Ибрагьимлул шамулчингу цIувххуну бур:

– Вин ва дунияллий ялапар хьун итабавкьусса манзил ссал-бунугу чан буван бюхъайссарив?

– Къабюхъайссар, - жаваб дуллуну дур га адиминал.

– Яр туну ина ссал пикрирдай ура?! – учайва тIар Ибрагьим ибн Адгьамлул.

Щукру ва ссавур

Ца аькьлукарнал бувсун бур: «Ца чIумал Басра шагьрулувух най унува, ттун ккавккуна цавай аьжаивсса инсантал: хъунав хьусса, ккаккан оьккисса къужлущал най бия хъинну ккаккан ххуйсса душ. Ганащал ихтилат бувайсса чIумал ганил хъярч бувну, пиш куну, га рязи уванмур бувайва. Гай ца кIанай бавцIукун, на га душнихь цIувххуссия:

– Та къужа вин цури?

– Та ттул ласри, на танал щарссара! – увкуна ганил.

– Та тIааьн акъасса къужлущал яхъанай ина цукун яхI бувара? – цIуххав на махIаттал хьуну.

– Балики Аллагь Тааьланал танан на щарну нясив бувну бикIан танал щукру булланшиврул, ттунгу та ласну нясив увну икIан ттул ссавур ххал дуваншиврул. Вин къакIуллив щукру ва ссавур дувайми Алжаннул агьлуну шайшиву? На ттунна Аллагьнал ﷻ нясив бувсса кьадарданий рязину бикIан къааьркинссарав!? - увкуна душнил. Нагу гичча лавгра, учинмур къалявкъуну …

Имам Абу ХIанифа ва буржлув

Ца чIумал Имам Абу ХIанифа авчуну ур цанна арцу дулун буржлувсса инсанначIан, бурж тIалав бувансса пикрилий. Имамнан буржлувма цIараха къуллугъ бувайсса мажуси (огнепоклонник) ивкIун ур. Ганал къатлучIан ивукун, имамнал цала уссайсса кьяркьи марцI дуллай унува, танал къатлуйн чапалсса кIунтI багьну бур. Имамнал пикри бувну бур: чапалсса кIунтI гиккува кьабитарча, на цаманан зарал бувма хъанай ура, га дукьарчарив, чIирайсса душрулун зарал хьунссар». Яла Абу ХIанифанал къатлул нузайн кьутI куну бур. Нуз тIиртIуну дур ичIура щарссанил.

– Вила залуннахь буси Абу ХIанифа увкIун ушиву, - куну бур имамнал. Увккун ур буржлув. Арцу тIалав дуллансса ххай, ялтту-лултту буллан ивкIун ур, цIана арцу дакъарча, чансса ссавур дува, – тIий. Имамнал мунах вичIирагу къадирхьуну, къатлул чIирагу ккаккан бувну, ганийсса чапалшиву цукун марцI дувантIиссарив буси, куну бур. Буржлув имамнал тIайлашиврий, мунал дакIнил марцIшиврий махIаттал хьуну, увкуну бур: «ЧIира марцI бувансса куц бусаннин, на цал ва ттула дакI марцI дуван аьркинссар!», - куну шагьадат дуртун, Ислам кьамул дурну дур.

Душ булун яла лайкьма

Хорасаннай ца аваданчувнал ивкIун ур Мубарак тIисса цIа дусса лагъ. Лагъ ивкIун ур багъманчину зуй. Ца кьини залуннал ганайн буюр бувну бур багърава ца суну ларсун ухьхьу куну. Ганал ларсун увкIсса суну дикъарсса, кьурчIисса ляркъуну дур. «Насуча, цамур нацIусса суну ласи!» - куну бур залуннал. Багъманчинал ларсун увкIсса кIилчинмур сунугу дикъарсса ляркъуну дур. Сси бивзсса аваданчувнал гьужум бувну бур: «Вища ахъулсса цумур мурхьирай дирсса дуссарив личIи дуван къашайрив?» - тIий. «Къашай!» - куну бур Мубаракнал. «Яр ина ваксса хIаллай багъманчину зий акъарав?» – махIаттал хьуну ур аваданчу. «На тачIав вил мурхьирдаясса ахъулсса къадукара, ина ттун ми дукан ихтияр къадуллунутIий. Мунияту ттун миннул тIин-тIааьн къакIулли», - увкуну бур лагънал. Багърал залуннал дакIнивун му иширал хъунмасса асар биян бувну бур.

Ганал бивкIун бур хъинну ккаккан ххуйсса душ. Га була тIий чIявусса арамтал бучIайсса бивкIун бур. Мубарак гукун марцIсса инсан ушиву кIул шайхту, душ щин булунтIиссарив ганащал маслихIат буван пикри хьуну бур. Мубаракнал увкуну бур: «ХьхьичIазаманнай аьраб бургайссия тухумрах, жугьутI бургайссар хъус-аваданшиврух, христиан бургайссар бакIрал ххуйшиврух, бусурман бургайссар инсаннал дин душиврух», - куну. Аваданчунан ххуй дирзун дур лагънал аькьлукаршиву. Лавгун шавай: «Жула душнин та багъманчинаяр лайкьсса лас ттун чIалай акъар!», - увкуну, цала душ Мубараклун щар буллуну бур.

«ТухIфатул-аьрус» тIисса луттирава

АЬЛИБАГ МАХIАММАДОВ

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Къатлуву барачат

Бур ца-цавай къатри, личIину авадансса ва хъуслил бувцIусса бакъахьурчагу, гиву бигьану ссихI ласун шайсса, дакI дигьа лагайсса. Гивун буххайхту кIул шай: шиву рахIатшиву, барачат, гъелишиву дур. Мукунма, хьунабакьай цаймигу – ххирасса хъус-кьайлул бувцIусса, марцIшиврул пар-пар тIисса, амма...


25-ва тикрал бува

Маэшат гьарта хьуншиврул ишла бувайсса багьантту цIухлалими чан къашай. Миннувату яла агьаммур, гьанумур цила чIумал ххювагу чак бавури, циняр шартIру, рукнурду, адабругу щаллу дурну, хъирив дуккайсса азкардугу дурккуну.   Мукунма, маэшат гьарза хьуншиврул хъинссар зухIа-чак баву, шанан утту...


ТалихI ссаву буссар?

Циняв муния гъалгъа тIун бикIай, циняв муничIан кIункIу тIий бур, амма инсаннахь инава луглагимур бувчIин бува учирча, балжисса жаваб дулунма нажагьгу къалякъай.   Пикри бувара, инсан ур ца ххирасса ххазиналух луглай, амма му чув лабивтун буссарив, цукунсса буссарив къакIулну. Му хьхьичIунай...


Мавлудрал барз

Рабиуль-авваль – бусурманнал календарьданул шамулчинмур барзри. Ва ккаллиссар яла агьаммий зурдардивасса цану. Жунма кIулсса куццуй, Рабиуль-авваль барз барачат хьуссар Аллагьнал ﷻ махъа-махъсса Илчи ﷺ, жуна ххирасса МухIаммад Идавс ﷺ дунияллийн уккаврийну. Идавс ﷺ халкьуннан рахIмуну,...


Аькьлукар ва халиф

Халиф Гьарун Рашидлул заманнай ивкIун ур Багьлюль тIисса салихIсса аькьлукар. Халиф чIун-чIумуй ганащал хьунаавкьуну ихтилат бувайсса бивкIун бур. Гьаруннул хъярч бувсса чIумалгу Багьлюллул хъинну аькьилсса жавабру дулайсса диркIун дур.   Ца кьини халифнал Багьлюль цачIана учIан увну,...