Аькьилсса бусаларду

Аькьилсса бусаларду

Аькьилсса бусаларду

Пикри мабував

Ца чIумал хъунасса вали Ибрагьим ибн Адгьамлул ккавккун ур хъинну цала пикрирдавун агьсса, бакI бувгьусса инсан. Ибрагьимлул ганахь увкуну бур:

– БучIирив вихьхьун шанма суал булун

– Була, - рязи хьуну ур га.

– Ва дунияллий ци-бунугу шайссарив Аллагьнан ﷻ ччан къабивкIунма?

– Къашайссар.

– Аллагьнал ﷻ вин чивчумур, нясив бувмур баххана хьун бюхъайссарив?

– Къабюхъайссар. Ибрагьимлул шамулчингу цIувххуну бур:

– Вин ва дунияллий ялапар хьун итабавкьусса манзил ссал-бунугу чан буван бюхъайссарив?

– Къабюхъайссар, - жаваб дуллуну дур га адиминал.

– Яр туну ина ссал пикрирдай ура?! – учайва тIар Ибрагьим ибн Адгьамлул.

Щукру ва ссавур

Ца аькьлукарнал бувсун бур: «Ца чIумал Басра шагьрулувух най унува, ттун ккавккуна цавай аьжаивсса инсантал: хъунав хьусса, ккаккан оьккисса къужлущал най бия хъинну ккаккан ххуйсса душ. Ганащал ихтилат бувайсса чIумал ганил хъярч бувну, пиш куну, га рязи уванмур бувайва. Гай ца кIанай бавцIукун, на га душнихь цIувххуссия:

– Та къужа вин цури?

– Та ттул ласри, на танал щарссара! – увкуна ганил.

– Та тIааьн акъасса къужлущал яхъанай ина цукун яхI бувара? – цIуххав на махIаттал хьуну.

– Балики Аллагь Тааьланал танан на щарну нясив бувну бикIан танал щукру булланшиврул, ттунгу та ласну нясив увну икIан ттул ссавур ххал дуваншиврул. Вин къакIуллив щукру ва ссавур дувайми Алжаннул агьлуну шайшиву? На ттунна Аллагьнал ﷻ нясив бувсса кьадарданий рязину бикIан къааьркинссарав!? - увкуна душнил. Нагу гичча лавгра, учинмур къалявкъуну …

Имам Абу ХIанифа ва буржлув

Ца чIумал Имам Абу ХIанифа авчуну ур цанна арцу дулун буржлувсса инсанначIан, бурж тIалав бувансса пикрилий. Имамнан буржлувма цIараха къуллугъ бувайсса мажуси (огнепоклонник) ивкIун ур. Ганал къатлучIан ивукун, имамнал цала уссайсса кьяркьи марцI дуллай унува, танал къатлуйн чапалсса кIунтI багьну бур. Имамнал пикри бувну бур: чапалсса кIунтI гиккува кьабитарча, на цаманан зарал бувма хъанай ура, га дукьарчарив, чIирайсса душрулун зарал хьунссар». Яла Абу ХIанифанал къатлул нузайн кьутI куну бур. Нуз тIиртIуну дур ичIура щарссанил.

– Вила залуннахь буси Абу ХIанифа увкIун ушиву, - куну бур имамнал. Увккун ур буржлув. Арцу тIалав дуллансса ххай, ялтту-лултту буллан ивкIун ур, цIана арцу дакъарча, чансса ссавур дува, – тIий. Имамнал мунах вичIирагу къадирхьуну, къатлул чIирагу ккаккан бувну, ганийсса чапалшиву цукун марцI дувантIиссарив буси, куну бур. Буржлув имамнал тIайлашиврий, мунал дакIнил марцIшиврий махIаттал хьуну, увкуну бур: «ЧIира марцI бувансса куц бусаннин, на цал ва ттула дакI марцI дуван аьркинссар!», - куну шагьадат дуртун, Ислам кьамул дурну дур.

Душ булун яла лайкьма

Хорасаннай ца аваданчувнал ивкIун ур Мубарак тIисса цIа дусса лагъ. Лагъ ивкIун ур багъманчину зуй. Ца кьини залуннал ганайн буюр бувну бур багърава ца суну ларсун ухьхьу куну. Ганал ларсун увкIсса суну дикъарсса, кьурчIисса ляркъуну дур. «Насуча, цамур нацIусса суну ласи!» - куну бур залуннал. Багъманчинал ларсун увкIсса кIилчинмур сунугу дикъарсса ляркъуну дур. Сси бивзсса аваданчувнал гьужум бувну бур: «Вища ахъулсса цумур мурхьирай дирсса дуссарив личIи дуван къашайрив?» - тIий. «Къашай!» - куну бур Мубаракнал. «Яр ина ваксса хIаллай багъманчину зий акъарав?» – махIаттал хьуну ур аваданчу. «На тачIав вил мурхьирдаясса ахъулсса къадукара, ина ттун ми дукан ихтияр къадуллунутIий. Мунияту ттун миннул тIин-тIааьн къакIулли», - увкуну бур лагънал. Багърал залуннал дакIнивун му иширал хъунмасса асар биян бувну бур.

Ганал бивкIун бур хъинну ккаккан ххуйсса душ. Га була тIий чIявусса арамтал бучIайсса бивкIун бур. Мубарак гукун марцIсса инсан ушиву кIул шайхту, душ щин булунтIиссарив ганащал маслихIат буван пикри хьуну бур. Мубаракнал увкуну бур: «ХьхьичIазаманнай аьраб бургайссия тухумрах, жугьутI бургайссар хъус-аваданшиврух, христиан бургайссар бакIрал ххуйшиврух, бусурман бургайссар инсаннал дин душиврух», - куну. Аваданчунан ххуй дирзун дур лагънал аькьлукаршиву. Лавгун шавай: «Жула душнин та багъманчинаяр лайкьсса лас ттун чIалай акъар!», - увкуну, цала душ Мубараклун щар буллуну бур.

«ТухIфатул-аьрус» тIисса луттирава

АЬЛИБАГ МАХIАММАДОВ

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Ссайгъат баву

Цаннал цаннан укра зад дулаву, ссайгъат баву ссуннатссар, Аллагьнал ﷻ ххуллий, Аллагь ﷻ рязи уван дуллай ухьурча. Му дулайнигу «на ва хъус вин укра дулав», – куну дулайманал учин аьркинссар. «Нагу кьамул дурссар», - куну, ласайманалгу учин аьркинссар. Мукун къакуну,...


ЖугьутIнал суаллу

Оьмар-асхIаб халифну усса чIумал муначIан ца жугьутI увкIун ур. Идавсил ﷺ мизитравунгу увххун, Абу Аюб аль-Ансаринал чIарав щяивкIсса Оьмар-асхIабнахгу урувгун ганал цIувххуну бур: «Инарав инсантурахь цIуххаву дувайма, амма вихьва щилчIав къацIуххайма, муъминтурал хъунама, амма вил хъунама...


КьюлтIмур кIул бан шайссарив?

ЦIанасса чIумал цаппара инсантал цукунсса бунугу балаллувун ягу захIматшивурттавун багьсса чIумал, аькьлу бухлавгсса кунма, му захIматшиврува ххассал хьуншиврул бикъавсса кIану къабитай: духтуртурачIан лагай, хIакимтурачIан бияй, битай лахъисса сапарду, жура-журасса дару-сававру ишла дуллан бикIай....


Кьурбандалул байран

Кьурбандалул кьини – Исламравусса яла агьаммур байран хъанахъиссар. Аьрабрай ванийн «Эд аль-АдхIа» учайссар. Му хъанахъиссар Зуль-ХIижжа зурул 10-мур кьини. Мунил хъиривсса шанма гьанттагу байрандалул гьантрину ккаллиссар, миннуйн «ташрикьрал» гьантри...


Шанугу - неъмат

Шанашаву – Аллагьу Тааьланал жунма буллусса хъунмасса неъмат хъанай бур. Шанашисса чIумал инсаннал чурх ва къюкI дигьа лаглай дур, инсан игьалаглай ур. Гьарца затираву кунна, шанан утту ишавривугу дуссар цилла адабру:   1) ХъатIан чак бувну махъ аьркин бакъасса гъалгъарду къабуллай,...