ХIакьсса ччаву

ХIакьсса ччаву

ХIакьсса ччаву

Ва дуниял лярхъуния шинмай инсантал бур ччаву цири, му цукунсса дикIайссар, дурагу дикIайссарив тIисса суалланунсса жавабрах луглай. Муния чIявусса чичлангу, буслангу бюхъанссар, амма жунма чIалай бур дакIнихтунусса ччаву дикIайшиву, масала нитти-буттал ва оьрчIал дянив, уссурваврал ва ссурваврал дянив.

 

Аммарив бусурманчувнан яла агьаммур ччаву хъанахъиссар жува циняв ва щалва аьлам ляхъан бувсса Аллагь ТааьланачIансса ччаву. Аллагьнан ﷻ жува – Цалва махлукьат ххирассару, ниттин цила оьрчIнияр гужну. Аллагьнал ﷻ Цалва лагъартуннал буллалисса бунагьирттачIагу хъуннасса ссавур дуллалиссар. Инсаннал бунагь бувсса чIумал ганал ялувсса магъи дикIайссар тIар: «Я Аллагь, була ттухьхьун изну ва бунагькарсса лагънал ялун лекьан, ва Вийн мютIину акъашиву ттуща бюхIан бюхълай бакъар!», - тIий. Аьрщарал учайсса бур: «Я Аллагь! Була ттухьхьун изну хъя-хъя куну ва бунагь буллалисса лагъ ттувуна оькьан». Аммарив Аллагьу Тааьланал учайсса бур: «Къадулунна на зухьхьун мукунсса ихтияр. Гайннал уттигу тавба дан бюхъайссар. Гай зу ляхъан бувссания, зу мукун къатIунтIиссияв», – куну. Мунияту, жуна Аллагь ﷻ цуксса ххирану ухьурчагу, Аллагьнал ﷻ жучIаннасса ччаврил чIарав му хъинну чIириссар.

Расулуллагьнал ﷺ жухьва бувсун бур Аллагьнахасса ﷻ ва Идавсихасса ﷺ ччаву имандалул гьану бушиву. Ца асхIабнал цIувххуссар: «Я Расулуллагь, иман ссайн учайссар», - куну. Идавсил ﷺ увкуссар: «Иман – Аллагьнахасса ﷻ ва Идавсихасса ﷺ ччавури, гьарца цамур ччавунияр ларайсса» (Бухари, Муслим). Цамур хIадисраву увкуну бур: «Зул иман камил къахьунтIиссар Аллагь ﷻ ва МухIаммад Идавс ﷺ цимурцаннуяр ххира къавхьуссаксса» (Бухари, Муслим).

ДакI хъанахъиссар инсаннал ччаврил минану. Мунил Заллугу – так ца Аллагьри ﷻ. Мунияту, дакIниву дикIан аьркинссар Аллагьу ТааьланачIансса хIакьсса ччаву. Аммарив цацIана му даражалин иян инсаннаща къашайссар. Муниву кумагну хьун бюхъайссар Аллагьнан ﷻ ххирами ххирану бушиву: валийтал, устазтал, аьлимтал. Гайннахсса ччаврийхчIин инсан ияйссар МухIаммад Идавс ﷺ хIакьну ххира хьусса даражалийн, Идавсихасса ﷻ ччаврийхчIин – Аллагь ﷻ ххира хьусса даражалин. Жунна мукунсса ччаву дулуннав тIий дуаь давангу хъама битан къабучIиссар. МухIаммад Идавсил ﷺ учайсса бивкIссар: «Я Аллагь! Була ттун Вила ва Инава ххираминнал ччаву лайкь хьунсса ччаву ва аьмал».

ХIадисраву увкуну бур: «Аллагьнан ﷻ Цала лагъартуннавасса ца-унугу ххира хьувкун, Жабраил малаикнайн оьвкуну, учайссар: «Ттун пулансса лагъ ххира хьунни, винагу га ххирану ити!» – куну. Яла Жабраиллул учайссар ссавруннал агьулданухь: «ХIакьну Аллагьнан ﷻ пулансса инсан ххира хьунни, мунияту зунгу га ххира хьун аьркинссар!». Яла га лагънан хIурмат бикIайссар ва дунияллийва».

 

Муслимат Раджабова

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


ТIайла буккан ва хьуна бакьин

Аллагьнал ﷻ халкь ляхъан бувну бур, цайва бивхьусса амрурду биттур буллай, дакIурдивусса мурадирттайн билланшиврул. Аллагьнал ﷻ амрурдугу так дин-чаклийну къуртал къашайссар, ми амрурдал вивлавсун буссар инсаннал щалва оьрму. Оьрмулул мутталий инсаннан чIявуну аьрххи-ссапарданийн уккан багьай....


Идавс ﷺ увсса къатта

Маккалул Бану Гьашим тIисса махIлалий буссар гьарцама бусурманчунал дакIниву ляличIисса кIану бугьлагьисса къатта. ХIакьину шикку библиотека бур, аммарив ца заманай ва кIанай бивкIссар щала дунияллул тарихрайн асар биян бувсса инсан – МухIаммад Идавс ﷺ ниттил увсса къатри. Идавсил ﷺ тухум...


Суал-жаваб

ХIан даххайсса тучандалуву бухгалтерну зун бучIиссарив? Мукунсса тучаннаву ва цаймигу хIанттия хайр ласласисса идарарттаву бухгалтерну ягу цайми къуллугъирттай зун ихтияр дакъассар, хIарамссар. Мунинсса далилнугу хъанахъиссар хIанттиха зузисса инсантурал ацIва журалий Идавсил ﷺ нааьна дурсса, имам...


Заннайн мютIисса кулпат

Кулпатрал оьрмулуву хъунмасса кIану бугьлагьиссар ласнал ва щарссанил дянивсса дакьаврил (гармониялул). Мунил хъунмур биялагу хъаннихьри. Ва макьалалуву бусанну цаппара маслихIатру, кулпат дакьаврил хIалданийн бучIан баву бигьа дуллалисса, цанчирча, мукунсса кулпатраву паракьатшиву, рахIатшиву ва...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...