ХIакьсса ччаву

ХIакьсса ччаву

ХIакьсса ччаву

Ва дуниял лярхъуния шинмай инсантал бур ччаву цири, му цукунсса дикIайссар, дурагу дикIайссарив тIисса суалланунсса жавабрах луглай. Муния чIявусса чичлангу, буслангу бюхъанссар, амма жунма чIалай бур дакIнихтунусса ччаву дикIайшиву, масала нитти-буттал ва оьрчIал дянив, уссурваврал ва ссурваврал дянив.

 

Аммарив бусурманчувнан яла агьаммур ччаву хъанахъиссар жува циняв ва щалва аьлам ляхъан бувсса Аллагь ТааьланачIансса ччаву. Аллагьнан ﷻ жува – Цалва махлукьат ххирассару, ниттин цила оьрчIнияр гужну. Аллагьнал ﷻ Цалва лагъартуннал буллалисса бунагьирттачIагу хъуннасса ссавур дуллалиссар. Инсаннал бунагь бувсса чIумал ганал ялувсса магъи дикIайссар тIар: «Я Аллагь, була ттухьхьун изну ва бунагькарсса лагънал ялун лекьан, ва Вийн мютIину акъашиву ттуща бюхIан бюхълай бакъар!», - тIий. Аьрщарал учайсса бур: «Я Аллагь! Була ттухьхьун изну хъя-хъя куну ва бунагь буллалисса лагъ ттувуна оькьан». Аммарив Аллагьу Тааьланал учайсса бур: «Къадулунна на зухьхьун мукунсса ихтияр. Гайннал уттигу тавба дан бюхъайссар. Гай зу ляхъан бувссания, зу мукун къатIунтIиссияв», – куну. Мунияту, жуна Аллагь ﷻ цуксса ххирану ухьурчагу, Аллагьнал ﷻ жучIаннасса ччаврил чIарав му хъинну чIириссар.

Расулуллагьнал ﷺ жухьва бувсун бур Аллагьнахасса ﷻ ва Идавсихасса ﷺ ччаву имандалул гьану бушиву. Ца асхIабнал цIувххуссар: «Я Расулуллагь, иман ссайн учайссар», - куну. Идавсил ﷺ увкуссар: «Иман – Аллагьнахасса ва Идавсихасса ччавури, гьарца цамур ччавунияр ларайсса» (Бухари, Муслим). Цамур хIадисраву увкуну бур: «Зул иман камил къахьунтIиссар Аллагь ва МухIаммад Идавс цимурцаннуяр ххира къавхьуссаксса» (Бухари, Муслим).

ДакI хъанахъиссар инсаннал ччаврил минану. Мунил Заллугу – так ца Аллагьри ﷻ. Мунияту, дакIниву дикIан аьркинссар Аллагьу ТааьланачIансса хIакьсса ччаву. Аммарив цацIана му даражалин иян инсаннаща къашайссар. Муниву кумагну хьун бюхъайссар Аллагьнан ﷻ ххирами ххирану бушиву: валийтал, устазтал, аьлимтал. Гайннахсса ччаврийхчIин инсан ияйссар МухIаммад Идавс ﷺ хIакьну ххира хьусса даражалийн, Идавсихасса ﷻ ччаврийхчIин – Аллагь ﷻ ххира хьусса даражалин. Жунна мукунсса ччаву дулуннав тIий дуаь давангу хъама битан къабучIиссар. МухIаммад Идавсил ﷺ учайсса бивкIссар: «Я Аллагь! Була ттун Вила ва Инава ххираминнал ччаву лайкь хьунсса ччаву ва аьмал».

ХIадисраву увкуну бур: «Аллагьнан ﷻ Цала лагъартуннавасса ца-унугу ххира хьувкун, Жабраил малаикнайн оьвкуну, учайссар: «Ттун пулансса лагъ ххира хьунни, винагу га ххирану ити!» – куну. Яла Жабраиллул учайссар ссавруннал агьулданухь: «ХIакьну Аллагьнан ﷻ пулансса инсан ххира хьунни, мунияту зунгу га ххира хьун аьркинссар!». Яла га лагънан хIурмат бикIайссар ва дунияллийва».

 

Муслимат Раджабова

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


ЗанначIан гьаз дурсса кару

Цала дянивсса икьралдайн, кIулминнайн, соцсетирдайн чул бишлай аьдат хьусса халкьуннал дянив жунна чIявуну хъама дитай ца агьамсса низам: халкьуннайн букканнин цал Аллагьнайн ﷻ лабизан, дуаь дуван.   Ва укунмасса маслихIат бакъарча, бусурманчунал гьанусса мухIлухIин хъанахъиссар,...


ХIабибнал ﷺ дуниял кьадитаврил бусала

Ца хавар бусанда, вичIи дишара Кьуръан-хIадис бувсун къабувчIайминнан, Аьжам шеъри бувну ХIабиб ﷺ кIицI анда Цал шафааьт жунма бияйрив ккаккан. Муъжизатру буслай гъалгъа буварча, КIивагу иттату макь экьи лагай, Цув кIицI лагаврийну ихтилат барча, Вай кьянкьасса дакIру кIукIлу хьун...


Таваккулданиясса мусил махъру

    Таваккулданул мяъна дурчIин дуллалисса калимартту:   Идавсил ﷺ увкуссар: «Халкьуннаву яла гужма хьун ччиманал Аллагьнайн ﷻ таваккул бутича». ЯхIъя ибн Муа́ьзлухь цIувххуссар: «Инсан таваккул бутайману та ккаллиссар?» «Цала Заллуну Аллагь ﷻ...


Лажинлякъул лишан

Инсаннахьхьун ядуван дуллусса задрайн «аманат» учайссар. Ва бур аьрабрава лакку мазравунгу цайми бусурман миллатирттал мазурдивунгу бувкIсса махъ.   Аманат тIисса махъ аьрабрая таржума бувайссар «буллусса махъ бугьаву, дакI тIайлашиву, вихшала» тIисса мяънардай....


ЧIун ва иман

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIабтал бавтIсса кIанттавату ппив къашайва тIар сура «аль-Аьср» къабувккуну. Ва бур Кьуръандалул ца яла кутIамур сура, цинугу шанма аят бусса. Ванил цалчинмур аятраву Заннал увкуну бур (мяъна): «Хъа буллай ура ахттакьун чIумуйн».   Аллагьу...