ХIакьсса ччаву

ХIакьсса ччаву

ХIакьсса ччаву

Ва дуниял лярхъуния шинмай инсантал бур ччаву цири, му цукунсса дикIайссар, дурагу дикIайссарив тIисса суалланунсса жавабрах луглай. Муния чIявусса чичлангу, буслангу бюхъанссар, амма жунма чIалай бур дакIнихтунусса ччаву дикIайшиву, масала нитти-буттал ва оьрчIал дянив, уссурваврал ва ссурваврал дянив.

 

Аммарив бусурманчувнан яла агьаммур ччаву хъанахъиссар жува циняв ва щалва аьлам ляхъан бувсса Аллагь ТааьланачIансса ччаву. Аллагьнан ﷻ жува – Цалва махлукьат ххирассару, ниттин цила оьрчIнияр гужну. Аллагьнал ﷻ Цалва лагъартуннал буллалисса бунагьирттачIагу хъуннасса ссавур дуллалиссар. Инсаннал бунагь бувсса чIумал ганал ялувсса магъи дикIайссар тIар: «Я Аллагь, була ттухьхьун изну ва бунагькарсса лагънал ялун лекьан, ва Вийн мютIину акъашиву ттуща бюхIан бюхълай бакъар!», - тIий. Аьрщарал учайсса бур: «Я Аллагь! Була ттухьхьун изну хъя-хъя куну ва бунагь буллалисса лагъ ттувуна оькьан». Аммарив Аллагьу Тааьланал учайсса бур: «Къадулунна на зухьхьун мукунсса ихтияр. Гайннал уттигу тавба дан бюхъайссар. Гай зу ляхъан бувссания, зу мукун къатIунтIиссияв», – куну. Мунияту, жуна Аллагь ﷻ цуксса ххирану ухьурчагу, Аллагьнал ﷻ жучIаннасса ччаврил чIарав му хъинну чIириссар.

Расулуллагьнал ﷺ жухьва бувсун бур Аллагьнахасса ﷻ ва Идавсихасса ﷺ ччаву имандалул гьану бушиву. Ца асхIабнал цIувххуссар: «Я Расулуллагь, иман ссайн учайссар», - куну. Идавсил ﷺ увкуссар: «Иман – Аллагьнахасса ва Идавсихасса ччавури, гьарца цамур ччавунияр ларайсса» (Бухари, Муслим). Цамур хIадисраву увкуну бур: «Зул иман камил къахьунтIиссар Аллагь ва МухIаммад Идавс цимурцаннуяр ххира къавхьуссаксса» (Бухари, Муслим).

ДакI хъанахъиссар инсаннал ччаврил минану. Мунил Заллугу – так ца Аллагьри ﷻ. Мунияту, дакIниву дикIан аьркинссар Аллагьу ТааьланачIансса хIакьсса ччаву. Аммарив цацIана му даражалин иян инсаннаща къашайссар. Муниву кумагну хьун бюхъайссар Аллагьнан ﷻ ххирами ххирану бушиву: валийтал, устазтал, аьлимтал. Гайннахсса ччаврийхчIин инсан ияйссар МухIаммад Идавс ﷺ хIакьну ххира хьусса даражалийн, Идавсихасса ﷻ ччаврийхчIин – Аллагь ﷻ ххира хьусса даражалин. Жунна мукунсса ччаву дулуннав тIий дуаь давангу хъама битан къабучIиссар. МухIаммад Идавсил ﷺ учайсса бивкIссар: «Я Аллагь! Була ттун Вила ва Инава ххираминнал ччаву лайкь хьунсса ччаву ва аьмал».

ХIадисраву увкуну бур: «Аллагьнан ﷻ Цала лагъартуннавасса ца-унугу ххира хьувкун, Жабраил малаикнайн оьвкуну, учайссар: «Ттун пулансса лагъ ххира хьунни, винагу га ххирану ити!» – куну. Яла Жабраиллул учайссар ссавруннал агьулданухь: «ХIакьну Аллагьнан ﷻ пулансса инсан ххира хьунни, мунияту зунгу га ххира хьун аьркинссар!». Яла га лагънан хIурмат бикIайссар ва дунияллийва».

 

Муслимат Раджабова

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


АхIмакьманал лишан

ХьхьичIазаманнай ца аькьлукар най ивкIун ур цала иширттай Бухаралив. Ганан ххуллул гьалмахчуну бакIрайн агьну ур хъинну маз чIявусса адимина. Ганал аькьлукарнахьхьун чIявусса суаллу буллай, жаваб дулуннин къаавцIуну, цала ва цайминнал оьрмурдавасса ишругу буслай, ивкIун ур.   Акьлукар...


Вила тагьар кIул дува

Гьарцама бусурманчунан агьамсса зад бур цаятува Аллагь ﷻ рязи хьунмур буллалаву. Заннал рязишиву дияйссар жуйвасса буржру биттур буллай, бунагьмуния арх буцлай, хъинбаларду гьарза буллай. Циняв чакру, зумарду, цадакьартту щаллу булларчагу, бакIравун суал буххай: Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса ттула тагьар...


Шинал дайдихьу

Бусурманнал календарьданул (гьижралул) цIусса шин дайдишайссар МухIаррам зуруя. Ванил ца агьамшивугу – инсаннал цала оьрмулул, тIуллал, давурттал хIисав дувайсса чIун хъанахъиссар. Оьмар-асхIабнал увкуссар: «Зула оьрмулул хIисав зува ласияра, зуятура хIисав ласуннин (дунияллия...


Буллугъшиврул душмантал

Аваданшиву ягу мискиншиву ца дуциндалий кIул дуван, царай цинцилттай дишин шайсса задру дакъар. Ца инсаннал мискиншиврун ккалли дувансса тагьар цаманан аваданшивуну чIалан дикIай. Мукунма, цаннан аваданшивуну чIалачIимур, цаманал мискиншивуну хIисав дуван бюхъай.   ДакIниву хIакьсса иман...


Имам Гъазалил насихIатру

Исламрал тарихраву ца яла машгьурма аьлимчу ивкIссар имам МухIаммад Абу ХIамид аль-Гъазали. Ганан ХIужжатуль-Ислам – «Исламрал ХIучча» тIисса ялунцIа дирзун диркIссар. Имамнал луттирду азарда шинал мутталий бусурманнал умматран чаннайн буккансса чаннацIукуну хъанай бур. Шикку...