“Жул мурад – Лаккуйгу, лакравугу Ислам цIакь давур”

“Жул мурад – Лаккуйгу, лакравугу Ислам цIакь давур”

“Жул мурад – Лаккуйгу, лакравугу Ислам цIакь давур”

Жула диндалул кьануннайн бувну, гьарца бусурмансса, каши дусса инсаннал оьрмулуву цал бунугу ХIаж ва Оьмра (чIивимур ХIаж) буван аьркинссар. ХIаж буван шайссар так шинай цал, Зуль-ХIижжа зурувусса Аьрафалул, Кьурбан-байрандалул гьантрай. Оьмра тIурча, ччимур чIумал бан ихтияр дуссар, хаснува Рамазан зуруй баву хъинссар. Имам Бухарил луттиравусса хIадисраву увкуну бур: «Оьмра хьунтIиссар бунагьру багъишла битаврил сававну». Цамур хIадисраву тIий бур: «Зу булувара куннил хъирив ку ХIаж ва Оьмра. Миннул бунагьру лиххан бувайссар, бивщусса пуршлил муси ва арцу марцI дувайсса кунна» (Тирмизи).

 

Уттигъанну Оьмрагу бувну мубараксса аьщарая зана хьунни кIива лакрал ХIажитурал группа. Цаннил каялувчину ия Мансур Хаваев, вамунил – МухIаммад Майранов. Макка-Мадиналул цайнма биян бувссар асардая буслай ур Арсланаьли Сулайманов.

 

Аьлил арс Арсланаьли Сулайманов лакрал миллатран кIулссар «Ислам Лаккуй» порталданул администратор хIисаврай. Ва цува Кьубатуссар. Ванал къуртал бувссар Дагъусттаннал педагогикалул университетрал информатикалул ва вычислительная техникалул факультет, ИВТ-лул профессионал педагогри. Зий ур «Лекарь» клиникалий программистну, аьмну IT-лул саняткарну зий 13 шин хьуну дур. Къуртал бувну бур Дагъусттаннал Исламрал университетрал маркIачIан чIумалсса курсру.

 

– Арсланаьлий, ина уттигъанну чIивимур хIажлия зана хьунна, буси вилва асардая, аьрххилия.

– Зун цинявннан кIулхьунссар МухIаммад Майранов, ва цIанакул Кьиблалул территориал округрай Муфтиятрал просвещениялул отделданул каялувчину ур. Жу диндалул масъалартталсса буллалисса WhatsApp группалуву буру, дуркIунни ттучIан ванаятусса сообщение, оьмралийн гьан ччай урав тIий цIухлахисса. Ва суалданун жаваб цукунсса дикIанссар, нагу чичав, цалсса каши дакъар тIий.

Цаппара хIаллава цIувххунни: «КьатIаллил билаятирттайн гьан ихтияр дуллалисса паспорт бурив», – куну. Ттул ччянива лавсъсса паспорт буссия, ттунмавагу дакIний бакъая таниннинсса буссарив, чичав гассят кулпатрачIан, паспорт чIумува бувкссавагу бакъарив ххал бува куну. Цаппара шинну лирчIун дия ттул тIайлабацIулун. «ХIадур хьу хIажлийн ачин», – кунни. ТIайламур бусан, вих хьунгума захIматну бия. Щарссанихь ва нитти-буттахьгу бусав, ххари хьунни гайгу, амма нава ялагу вих акъа ияв. Укун ххаришиврул дакI дурцIусса аьрххи хьуна. Жува, гьай-гьай, гьантлун ххюйла чаклий бацIару Кяъвалул чулийнмай бурувгун. Амма хьхьичIва-хьхьичI ттунма Кяъва ккаккайхту, буслай бусан къашайсса асарду бия.

Мяйва гьантта буварду Мадиналив, Маккалив – ххюва. Цалчин ттунма тамаша бивзмур, бири-биривний чулий багьсса инсантал, МахIач-къалалив, масалдаран, тукун чулий къабагьантIиссар, чапалшиву дунутIий. ХIат-хIисав дакъасса инсантал бунува, гьарзат пар-пар тIий дия, шюшлай, лазилакьи дуллайгу бия. Ша бучIай уссал чIаннугума марцIну дикIайва.

ЧIявусса билаятирттаясса инсантал бия, гьарминнал цалла культура, цалла занакьулушинна. МухIаммадлул жуй бакIрайра къадагъа дирхьуна, цайминнал хIурмат буну къуццу тIун аьркинссару, ссавур дан багьсса кIантту бухьурчагу ссавур дурну куну. Амма щилчIав цучIав ссибизан увсса, щийнчIав цучIав дяъван багьсса иш къавхьуна, МухIаммадлул жуя цIагума дуруна, ххуйсса группа буру куну. Оьрмулул бугьараминнан, гьай-гьай, бигьану бакъая. Ххютулугума 40 градус кIиришиврул дия. Оьрмулул бугьарами бюхъавай патирдануву бикIайва, лапра кIиришиву дуний, жу, жагьилми хIарачатрай бивкIру бюхъайссаксса мизитраву лахъи лаган. Мадиналия Маккалив ххюра ссятрайсса ххуллу бия, нанисса инсанталгу хъинну чIявусса бия. Ттун тай мукун чIяву бизлай бияхха, Рамазан зуруй хIаж буллалими нех дирхьуну бачайссар тIий бия, ци иш бикIайривав тIий ивкIра.

ХIатта, агьалинал ккучундалул мугьалттул куна, инсангума ласайсса ишру шайсса буслай бия тIаваф дуллалийни. ЦIана паракьатну лухIи чарий ка дишингу, тIаваф дувангу бюхълай бия. Ва иширая нигь дакъая. Нигь дия къашай хьун. ТIаваф дуллалийни гьухъа итлай ияв, яла кондиционердал гьава бякъин буллай бия, аьвкъу-гъили къавхьуния тIий ивкIра. Группалул каялувчитал хъуниминнал ялув буруккинттарай бия, тай инжит къахьун. МухIаммад Майранов хъинну аякьалийсса хъунама ия, мудан маслихIатру буллай ия, хаснува жухь, бугьараминнай дакIцIуцIаву дуну бикIияра тIий ия. Амма мунал увагу къаучирчагу, циняв бугьараминнаха хIурматрай бия, миннан ххишалану захIматну бушиву бувчIлай. Зам-зам щин, масалдаран, микIларчIсса дия, Ватандалий дяркъусса щин хIачIлай аьдат хьуманангу тийх дяркъусса щин хIачIарча, ци хьунссарив къакIуллихха, хъинну мюнпатсса маслихIатру буллай ия, гьарманал ялув авцIуну ия. Хасну ттун ттунма, цалчин оьмралийн увкIсса инсаннан хъинну бусрав хьунни, аякьалий ттухьва бувсмургу, лахьхьин бувмургу.

 

 

 

 

 

– Цими инсан уссия зул группалуву, лакрал группарду цаймигу бияв?

– Рекордран ккаллимур группа Майрановлулсса бия, 70 инсан ия. Бигьашиву дикIаншиврул, ванал чIивисса подгруппардайх бавчIуну бия, кумагчи хIисаврайсса цама каялувчигу ия. Жул группалуву лакрал 12 инсан ия. Вайкссава бухьунссия ЦIуминалийсса имам Мансур Хаваевлулмур группалувугу.

 

– Буси инава Исламравун цукун увкIссарав, оьрчIнийва кьулгьу-кьуръан лахьлай уссияв?

– На чак буллан ивкIссара 20 шинаву, ссурахъил лахьхьин бувуна. На та ппурттуву студент ура, нюжмар чаклийн буккайва архIал дуклакими. Нагу уккайссияв, амма мизитравун къалагайссияв. Кьинирдал ца кьини пикри бував: циняв чаклийн бачай мизитравун. Навама чун наниссарив къакIулну ура. Къаххуйра учав ттухьва нава. Авчура чак буллан лахьлай.

Жумяъ-мизитраву бавунни, маркIачIан чIумал мизитрачIа дин лахьхьин дуллалисса курсру бушиву. Ми курсирдайнгу занай ивкIра. ОьрчIний Бабаюртуллал райондалий Львовскалийсса къутандалийн гьан увайвав на, Кьубиял къутан дикIайва, ниттил ниттил на кIанттул имамначIангума гьан увайвав Кьуръан лахьхьин, Исламрал кIулшивуртту ласун. Мунияту, чIаважагьилнал оьрмулуву гьану бивзссар учирчагу тIайлассар, яла ми шанна шинайсса курсирдай кIулшивуртту куртIгу, цIакьгу дурну увкра Исламрал ххуллийн. ХIакьинусса кьинигу къакIулмур лахьлайна ура, ттуятува мюнпат хьуния тIий, шаймур буллай ура уссурвавращал.

– «Ислам Лаккуй» портал хIасул шаврил тарихраягу буси.

– Ттул уссар хъинсса дус. Бурширичув. Зун цинявннан му кIулну икIантIиссар, МухIаммад Ссаламов. ЦIана Луганскалий имамну уссар. Та ппурттуву ва Дагъусттаннал Муфтиятрал просвещениялул отделданул хъунаману зий икIайва. На «Лекарь» клиникалий программистну зий ура, шикку зуннин «Энергосбытрай» зий икIайссияв. МухIаммадлун кIулссия на программистну зий ушиву. Ванал бувсуна, Исламрал портал дуван дакIний ушиву, лакрал шяраваллал тарихрая, хьхьичIунсса инсантурая бусласисса, оьрус мазрайсса ва лакку мазрайсса видео-аудио контент ишла дуллай, кутIасса макьалартту чичлай. Ттун гъира багьуна ва давриха зун, лакраву Ислам машгьур дуллан. Ца укунсса иширалгу кабакьу бувуна. На щар дуцлацисса ппурттуву баян бувссия хIан дакъасса хъатIи бувантIишиву. ИчIувацириннан, мачча-гъаннан кьамулну бакъая мукунсса зат таний.

Чак буван мизитравун заназисса инсаннахгума бявкъуну буруглагисса чIун дия. ХIатта, экстремистнан ккаллигума уллалисса. На пикрирдай ивкIра, циванни яруссаннал мавлудру дурну щар дуцайсса, лак вай иширттая архсса? На хъиндайдихьу дурссия мавлуд дурну щар дуцаврийну. Яла жу агьалинан мюнпатрансса материаллах луглай, таржума дуллай, дихьлай байбивхьуру. Порталданул канонический редакторгу цува МахIаммадри, жул циняв имамтал Муфтиятращал уртакьну зий буссар, порталданийсса информация хIакьссар, ялув бавцIуну буссар. Жул сайт хIакьину машгьурну дур социал сетирдай, Instagram, Facebook, Youtube – каналлай (Аьрасатнаву къадагъасса), мукунма Одноклассники, ВКонтакте, Telegram каналлай. Бур жул цаппара WhatsApp группардугу. Жу ччя-ччяни жулва имамтурал вяъзардал видеортту дишару. Лакку маз лахьхьин буллалисса онлайн-дарсругу. Лакку мазрайсса назмурдугу. Шиккува кIицI лаганна, лакку маз лакран къаххирану бур, къаккалай бур, къавичIидихьлай бур лакку мазраймуних тIисса хаварду ттунма кьамулну бакъашиву. На, масалдаран, ПатIимат Рамазановал назмулия видеоклип дурну дишара, ца кьинилул мутталий кIиазарунниха ливчусса инсантурал вичIидишай. Мукунма цайми автортурахгу. Хъуннасса къулагъас дур лакку мазрал дарсирдахгу. ЦIанакул жагьилтал ниттил маз къакIулшиврия ламусну бур, чантI увкуну хъирив буклай бур.

 

– Порталданул даврихлу зун хIакь буссарив?

– Бакъассар. Жу жура дуллалимуния мюнпат хьуннав тIийру зузисса. Гьанумур мурад – Лаккуйгу, лакравугу Ислам цIакь дуваву мурадрайсса давурттур. Амма жу хIарачат бувару, гьарца чулуха лакрал оьрму ккаккан буван: лавгзаманнул тарихгу, хIакьинусса кьинилул бущигу. Так диндалувун кьувтIуну бакъассар сайт, буссар тарих, рувхIаний литература, зунттавуминнал оьрму, ниттил мазрайсса дуаьрду.

 

– Ина ци учинна хъами лухIи яннардугу лахлай, никьабирттаву заназаврил хIакъираву?

– Му суалданухьхьун тIайласса жаваб дулун на динчи акъара, лухIисса рангирал хIакъиравугу, ччимур рангирал хиджабру лахлай бур, гьарцаннал цала иш бур. Культура, лаххия жура-журасса дур Аьрабусттаннайгу, жучIарагу. Никьабирттал хIакъиравурив Муфтийнал увкунни: «Никьабирттая махъаллил хьуну хъина, амма къадагъа дуллай, тагьар оьлуккин дуллансса чарабакъашиву дакъар», – куну.

 

Ихтилат чивчуссар ПатIимат Рамазановал

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


Аьдатрайсса Исламрал ххуллур цанмагу, чингу мюнпатмур

Цалчинмур ЦIувкIратусса ХIажикьурбаннул ва Лайлил душ Эльмира (Ххадижат) Нуруттинова республикалий машгьурну бур Исламрал журналист ва динийсса жяматийсса ишккакку хIисаврай. Исламрал хъаннил мероприятияртту дачин дувангу чIярумур чIумал ванийн вихшала дувай. Дагъусттаннал Муфтиятрал просвещениялул...


Аллагьнайн ﷻ таваккул бутаву

Таваккулданул мяъна КIулну бикIияра, таваккул – му паракьатшиву дакъасса гьалакшивур ва гьалакшиву дакъанурасса паракьатшивур. Мунил мяънагу – ина буллугъшиврухгу, мискиншиврухгу ца куццуй уругавур. Щаллуну Аллагьнайн ﷻ вихшала диша, вила оьрму Заннайн тапшур бува щак къаувкуну, му...


ЩяйтIан бахIаймур

Бюхттулсса Аллагь тIий ур (мяъна): «Я Идавс, Кьуръан буклай айишиннин чIа уча Аллагьнахь, инава щяйтIаннуя уручча куну: «Аьузу би-Ллагьи мина-шшайтIани-р-раджим» увкуну, цилгу мяъна хъанахъисса – «на Аллагьнахь ﷻ чIа тIий ура щяйтIаннул оьсса тIуллая уручча тIий нава,...


Зумаритавал кьини

Аллагь Тааьланал Зумаритавал кьини даврин савав – ахиратлул кьини дакIнин дагьаншиврулли. Мунингу учайссар Эдрал кьини, куну. Гьарца Эдрал кьини дуркIукун, дунияллий халкь кув ххарину, кув пашманну, кув ххуйсса канай, ххуйсса ларххун, кув оьккисса канай, оьккисса ларххун, кув бахьтта, кув...


Ккурандалул юбилей

Уттигъанну МахIачкъала-ливсса «Центр» тIисса ресторандалуву «Лакрансса диндалул кумаг» группалул 5 шинал юбилей кIицI лаглагисса мероприятие хьунни. Ва группа хасну лакрал миллатрансса хъиншиврул, хъинбалдарал ххуллийсса давуртту дуллан хIасул бувну бур ЧиркIайннал...