Ниттил хъиривсса нину

Ниттил хъиривсса нину

Га уздансса хъамитайпа бавцIуссар МухIаммад Идавсин ﷺ ниттин кIанай. Идавсгу ﷺ оьрмулухун ганийн барчаллагьрай, хIурматрай ивкIссар. Га дунияллия лавгукун, бивкIу буччаврилсса Идавсил ﷺ цала бувссар. Ганин цIа диркIссар Асадлул душ ФатIима (ФатIима бинт Асад).

 

Ятинну ливчIсса чIивисса МухIаммад ﷺ буттал буттачIа яхъанай ивкIссар. Гагу дунияллия лавгукун, оьрчI увцуссар буттауссил Абу ТIалиблул. Ганащал архIал МухIаммадлуй ﷺ аякьа дуллай бивкIссар кулпатгу – ФатIима бин Асад.

ФатIима бивкIун бур Асад ибн Гьашим ибн Аьбдул-Манафлул душ. Ганил ва МухIаммад Идавсил ﷺ тухумру най бур Гьашимлуя. ФатIимал цилагу ряхва оьрчI бивкIссар: Аьли, ТIалиб, Аькьил, Жяъфар, Уммугьани, Жумана.

ФатIиман МухIаммад ﷺ цила арс куна ххирану ивкIссар, цаламинная тачIав личIи къауллай, аякьалувун лавсун хъуна увссар, яла аякьа аьркинсса оьрмулувусса чIумал.

Мубараксса оьрчIал аьжаившиву Абу ТIалиблул къатлуву чIяруну хIисав шайсса диркIссар. Масала, МухIаммад ﷺ архIал акъа супралух щябивкIсса оьрчIру циксса канарчагу къабуччайсса бивкIссар. Амма га супралух ухьурча, чансса дукрагу диял шайсса диркIссар. Мунияту, дукра канай байбишиннин Абу ТIалиблул учайсса бивкIссар: «БацIияра ттул арс (МухIаммад ﷺ) учIаннин!», - куну. Ца чIумал Абу ТIалиблул къатлувун накIлил кIичIу лавсун бувкIссар. Ганива цалчин МухIаммадлул ﷺ нахIала бувссар, хъирив гайминналгу. Му куццуй, щалва кулпат накIлил бувччуссар. Абу ТIалиблул уссил арснайн кIиссагу тIивтIуну увкуссар: «Ина щак бакъа барачатсса инсан ура!».

МухIаммадлул ﷺ аьмал-тIабиаьт кIулну, га хъуна шайхту ФатIимал цила арс Аьли ганайн щак бакъа тапшур увссар. ЧIивиний цува яувсса буттауссил арс тарбия аву Идавсил ﷺ цайнна ларсъссар. Идавсшиву дайдишайхту цалчин Ислам кьамул дурсса оьрчIгу Аьли хьуссар. Га, цала бутта куна, мудан Идавсил ﷺ чIарав ивкIссар, цащава бюхъайсса кумаг буллай.

Идавс ﷺ халкьуннайн диндалувун зана бикIан оьвчаву дуллай айивхьукун, цалчинминнавух ФатIималгу Ислам кьамул дурссар. Ниттил хъирив оьрчIругу бусурман хьуссар. Ганин багьссар цайми цалчинсса бусурманнащал архIал чIярусса захIматшивуртту ккухIин.

Гьижралул ацIулчинсса шинал дунияллия накьлу хьуссар Идавсил ﷺ буттауссу, ФатIимал лас Абу ТIалиб. Мунияр махъ ФатIима цайми асхIабтуращал Мадиналив бивзун, «мугьаджир» тIисса ххаллилсса цIанин лайкь хьуссар.

ФатIимал ва МухIаммад Идавсил ﷺ кулпатру хъиннува гъан хьуссар Аьлил буцайхту Идавсил ﷺ душ ФатIима.

Асадлул душ ФатIимал Идавсия ﷺ мукьцIаллий ряхва хIадис бувсун бур. Гайннувасса ца бур имам Бухарил ва имам Муслимлул «СахIихI» тIисса луттирдавугу.

Мадиналив ФатIимал оьрму лахъисса къавхьуссар. Гиккун бивзун цаппара шинну хьуну га ахиратлул хьуссар. Му иширал Идавсил ﷺ дакI къума дурссар.

Аьбдуллагьлул арснал Жабирдул бувсун бур: «Жу Идавсищал ﷺ щябивкIсса кIанайн ца инсан увкIун баян бувна: "Я Аллагьнал ﷻ Идавс! Аьлил, Жяъфардул ва Аькьиллул нину накьлу хьунни". Идавсил ﷺ увкуна: "Бачияра ттул ниттичIан". Жу лавай бивзун гиккун лавгссияв. Идавс ﷺ ФатIимал бакIрацI щяивкIун, увкуна: «Я ттул нину. Аллагьнал ﷻ вий цIими бишиннав! Инава ккашилну бунува ттун дукра дулайва. Винна лахханмур чанну дуна на лаххан айвав. Виннарагу дакъамур дулайва на ккашилну къаличIан, Аллагьнал ﷻ рязишиву ва абадлийсса Алжан тIалав буллай"».

МухIаммад Идавсил ﷺ цала гьухъа (кьамис) ливккун, гания ФатIиман суру бувссар. Яла Усама ибн Зайд, Абу Аюб Ансари ва Оьмар ибн ХатIтIаб тIайла бувкссар ганин гьав хIадур дуван. ХIавтI буккан Идавс ﷺ цува гьаттавун увхссар. Яла ганиву уттугу ивхьуну увкуссар: «Я Аллагь, уттава байма ва литIун байма, Инава тачIав къаивчIантIима! Ва ттул нину ФатIима бинт Асад багъишла бити. Ванин хIучча (далил) була, гьав гьарта дува, Вила Идавснахлуну ﷺ ва ттуяр хьхьичI бивкIсса идавстурахлуну! ХIакьну, Ина яла цIими бумара!». Яла жаназалул чакгу бувну, Аьббаслул ва Абубакрдул кумаграйну Идавсил ﷺ га гьаттаву бивхьуссар.

БивкIу бувччуну махъ махIаттал хьусса асхIабтурал увкуссар: «Я Расулуллагь! Жун ина цама инсаннаха мукунсса аьдатру дуллай къаккавкссия!» «Абу ТIалиблуяр махъ ва ФатIима куна ттущала хъинсса цама инсан ттун къаккавкссар. На ванийн ттула гьухъагу лавххун (суру бувну), гьаттавугу утту ивхьура ванин бигьашиву хьуншиврул». (Ибн Аьбдуль-Барр, Абу Нуаьйм) Аьлимтурал тIимунин бувну, ганийн гьаттал аьзав къадиянтIиссар, Идавсил ﷺ бувмур сававну.

Цамур риваятраву (хIадисраву) бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ Оьмар ибн ХатIтIаблухь увкусса махъру: «Да Оьмар, ваниха дуаь дуллалу! Жабраил малаикнал ттун баян бувунни ва Алжаннул инсан бушиву. Ттун кIул хьунни Аллагьнал ﷻ амрулийну ваниха арулцIалазара малаикнал жаназалул чак бувшиву» (Аль-ХIаким).

 

Мадина Закаржаева

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Рабиуль-Авваль зурул мажлис

Рабиуль-Авваль зуруй МухIаммад Идавс ﷺ хъун уллай мавлудру дувайсса аьдат дур бусурманнал дянив. Мукунсса мажлис хьунни августрал 24-нний Гъази-Гъумук. Ванил сиптачиталну бувккунни Лакрал райондалул имам ХIабиб Баталов ва райондалул администрация.   Мажлис бувуна паркраву, байбивхьуна...


Заннайн мютIисса кулпат

Кулпатрал оьрмулуву хъунмасса кIану бугьлагьиссар ласнал ва щарссанил дянивсса дакьаврил (гармониялул). Мунил хъунмур биялагу хъаннихьри. Ва макьалалуву бусанну цаппара маслихIатру, кулпат дакьаврил хIалданийн бучIан баву бигьа дуллалисса, цанчирча, мукунсса кулпатраву паракьатшиву, рахIатшиву ва...


Аькьлукартурал махъру

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIаб Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул увкуну бур: «Халкьуннал учай ххаллилсса махъру. Махъру ва тIуллу цасса инсанни талихIрайн уккантIисса. Махъру тIуллаха къалавхьхьума – аьй дуван лайкь хьумари».   Аьбдуллагь ибн Аьмрдухьхьун ца инсаннал буллуссар джигьадрал хIакъиравусса суал....


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


ТIайла буккан ва хьуна бакьин

Аллагьнал ﷻ халкь ляхъан бувну бур, цайва бивхьусса амрурду биттур буллай, дакIурдивусса мурадирттайн билланшиврул. Аллагьнал ﷻ амрурдугу так дин-чаклийну къуртал къашайссар, ми амрурдал вивлавсун буссар инсаннал щалва оьрму. Оьрмулул мутталий инсаннан чIявуну аьрххи-ссапарданийн уккан багьай....