Идавсил ﷺ душ Рукьият

Идавсил ﷺ душ Рукьият

Рукьият – МухIаммад Идавсил ﷺ ва Хадижатлул кIилчинмур душри. Буттал идавсшиву дайдишиннин Рукьият бивкIун бур Абу лягьабул Оьтба тIима арснан буцин куну, ганил ссу Уммукульсум – Оьтайба тIиманан.

 

МухIаммад Идавс ﷺ хIакьсса диндалул ххуллийн халкь кIункIу буллай айивхьуссар. Аьвамшиву ва къанчурдийн, буркIунттайн икрам баву кьадитияра, Аллагьнайн ﷻ мютIину бикIияра тIисса ганал оьвчаву цаппара кьурайшитуран ххуй къадирзссар, дакIру хъун дурну, бусурманнайн къарши бувккун, Идавсил ﷺ душмантал хьуссар. Гайннавух ивкIссар Идавсил ﷺ буттауссу Абу Лягьабгу. «Рукьият щарну буцирча, ина ттул арс акъара», – увкуссар Абу Лягьаблул цала арснахь. Гайннал дянив магьар бивхьуну бивкIссар, амма цачIу яхъанай къабивкIссар. Буттал амру биттур бувну, Оьтба Рукьиятлуя личIи хьуссар.

Мукун Аллагьнал ﷻ хъун бувссар Идавсил ﷺ наслу-тухум, Абу Лягьаблул ва ганал мурдалсса щарссанил Уммужамиллул асар бияврия арх бувну. Хъунама уссил хъирив Оьтайбалгу Уммукульсум буцаврийн инкар бувссар.

Муниву Идавсил ﷺ душваран хъунмасса тIайлабацIу хьуссар, цанчирча гай Аллагьнал ﷻ ва Идавсил ﷺ душмантурал къатлувун къабувхссар. Гайннан нясивну бивкIссар бюхттулсса адиминан щар хьун. Га жагьилсса оьрмулувусса асхIабнал дакI ччянира Исламрал нурданул чанна лархъун диркIссар. Га ивкIссар дакIнихтунусса бусурманчу. ЧIун ларгун махъ бусурманнал шамулчинма халифгу хьуссар. Ганан цIагу диркIссар Оьсман ибн Аьффан.

Ислам кьамул дайхту Идавсил ﷺ ганан цала душ Рукьият щар буллуссар. Гай бавкьусса, куннал ку бувгьусса лас ва щар бивкIссар, бахтти бусса кулпат хьуссар. Рукьиятлул увссар арс – Аьбдуллагь. Амма ряхра шинал оьрмулуву ганал иттав ажарттул къеп куну, лажин дуруххан дурну, цаппара хIаллава ивкIуссар.

Исламрал дин гьаз хъанай дайдирхьусса чIумал бусурман хъинну чанну бивкIссар. Мушриктурал гайннай чIявусса зулмурду бувссар, цала диндалийн зана битансса хIарачатрай. ТанмихIру буллай, Исламрал тIалавшиннарду биттур дуллан бахчилай бивкIссар. АсхIабтал Идавсихь ﷺ цIурукIурулий, цала тагьардания шикаятрай бивкIссар. Микку Идавсил ﷺ маслихIат бувссар бусурман Эфиопиянавун бизан, гикку аьдилсса, щийчIав зулму къабайсса паччахI унутIий. Га диркIссар 615-мур шин.

Оьсманнул ва Рукьиятлулгу хIукму бувссар Идавсих ﷻ вичIи дирхьуну Эфиопиянавун бизан. Цала ватан ххиранугу, МухIаммад Идавсил ﷺ чIарав бикIан ччай бунугу, ххуллийн буккан багьссар, цанчирча, гайннал жандалунгу, диндалунгу нигь диркIссар.

Эфиопиянавун бавчусса цалчинмур кьюкьлул бакIчи хьуссар Оьсман. ЗахIматсса ххуллугу бивтун, цала мурадрайн бивссар. Тиккусса халкьуннал бусурман дакI тIиртIуну хьунабавкьуссар, хъинсса чIаххул кунма яхъанан бивкIссар. Бусурманнаща хьуссар нигьа къабуслай Исламрал фарзру, тIалавшиннарду щаллу дуллан.

Мукун рахIатсса тагьарданий бунугу, Рукьият ва гайми бусурман Идавсих ﷺ, Маккалух, цала гъанминнах мякьну бивкIссар.

Оьсман ва Рукьият Эфиопиянаву бунува, Идавсил ﷺ кулпат, Рукьиятлул нину – Хадижат ахиратлул хьуссар. Цаппара хIаллава гайннан хавар бавссар чIявусса Маккаллал халкьуннал Ислам кьамул дурну дур тIисса. Мунияту ца-цавай махъунмай бачин хIадур хъанан бивкIссар. Амма мяйжанмур мукун къабивкIссар. Зана хьуну наними Макка-шагьрулул зуманив бивукун, кIул хьуссар бусурманнал ва мушриктурал дянивсса энад ялунгу гуж хьушиву. Махъунмай Эфиопиянавун бачинссарив ягу шагьрулувун бухханссарив къакIулну ливчIссар. Ахиргу Оьсманнул хIукму бувссар Маккалувун буххан.

Цала гъанминначIан бияйхту, Рукьиятлун кIул хьуссар нину дунияллия ларгшиву. Буттащал ва ссурваращал хьунабакьаврил ххаришивугу, нину ахиратлул шавриясса кьурчIишивугу ганил дакIниву хIала дурхссар. Амма Идавсил ﷺ ва ганал кулпатрал хасият диркIссар цукунсса кьини дуккарчагу, ци тагьар духьурчагу Заннайн щукру бувну, нясивмур мютIину кьамул бувайсса.

Эфиопиянавун лавгун бивкIми зана бивкIсса кIул шайхту кьурайштал хъиннува къизгъин бивчуссар. Оьрмулуяр бивкIу хъина тIисса тагьарданувун багьссар бусурман. Оьсманнул кулпатрангу тамансса ккухIин багьссар. Амма гайннал цала диндалийн хиянатшиву дувансса пикривагу къавхьуссар.

622-ку шинал Идавсил ﷺ амру бувссар Мадиналив бизан. Рукьиятлулгу цила ласнащал гьижра бувссар. Мадиналив гайннал оьрму дузал хъанай, сантирайн багьлан бивкIссар.

Гьижралул кIилчинсса шинал Рукьият хъинну къашай хьуссар. Му чIумал Идавс ﷺ ивкIссар Бадрулул гъазаватрайн хIадуршин дуллай. Оьсмангу дяъвилийн ачин хIадурну ивкIссар, амма Идавсил ﷺ га шава кьаивтссар, Рукьиятлул цIуцIаву гуж хъанай дунутIий.

Хъунма хIал къавхьуну, Рукьият дунияллия лавгссар. Идавсил ﷺ кулпатрава Хадижатлул хъирив лавгмур гари хьусса. Му чIумал Идавс ﷺ Мадиналив къаивкIссар, Бадру тIисса кIанайри ивкIсса. Оьсманнул Рукьият бувччуссар «аль-Бакьиъ» тIисса Мадиналул хIатталив.

Талатавриву ххув хьусса бусурманнал аьрал Мадиналив ххарину хьунабавкьуссар. Амма Идавс ﷺ хьхьичIва-хьхьичI Рукьиятлул гьаттайн лавгун, ганиха дуаь дурссар, бунагьирттал аьпа баннав куну.

 

Мадина Закаржаева

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


БахIулул ва янил шаврил лишанну

Кьуръан ккалай инсантал хъин бувайминнал бусаврин бувну, хIакьинусса кьини халкьуннаву хъинну ишла хьуну бур бахIурду баву ва янил шаву. Ми иширттал хIакъираву инсантуран чIявучин тIайласса кIулшигу къадикIай. Мунияту, ва макьалалуву кIицI лаганну бахIу бувсса ягу янил хьусса инсан цукунсса...


Ссавур дуван кумаг баймур

Идавсил ﷺ жунна ккаккан дурну дур ссавур дуван кумаг байсса азкар-дуаьртту: «КIюрххил чаклил хъирив ацIра дуаь дурккуманая Аллагь ﷻ рязи хьунтIиссар, Аллагьнал ﷻ му инсан уруччинтIиссар, миннувасса ххюра дунияллийсса оьрмулухассар, гайми ххюра ахиратраяссар.   «ХIасбия-Ллагьу...


Аькьлукарнал насихIатру

Ттизаманнул Сириянал диндалул аьлимчу АхIмад Шарифлул бувсун бур укунсса бусала.   Ца инсаннал цIувххуну бур аькьлукарнахь: «Инсантураву яла махIатталмур цумур хасиятри?» Аькьлукарнал жаваб дуллуну дур: Инсантуран оьрчIшиву бизар хьуну, анаварну хъуни хьун ччан бикIай, амма...


Нуххуву дурсса дуаь

Ибну Оьмардул бувсун бур цанма МухIаммад Идавсия ﷺ бавсса хIадис (бусала): – Ца чIумал зуяр ччяни ялапар хъанай бивкIсса шама инсан аьрххилийн бувккун бур. Най бивну бур ца нуххучIан. Хьхьу дутан пикри хьуну, гивун бувххун бур. Му чIумал гужсса гъарал ларчIун, ххяллуя хъунмасса кьун багьну,...


Аллагьнал ﷻ рязишиву

Аллагь цаятува рязи хьуну къаччисса бусурманчу акъахьунссар, цанчирча инсаннал талихI мунивур бусса. Мунияту жува хIарачат бувару хъинсса тIуллу, хъинбаларду буллан. Шикку кIицI лаганну Аллагь Тааьланан ххирасса 10 аьмал.   Оьмур лиххан байсса хъинбала. Идавсил ﷺ увкуну бур:...