Суал-жаваб

Суал-жаваб

Суал-жаваб

Чак къабайсса душ щарну буцин ихтияр дуссарив?

ХьхьичIва-хьхьичI кIул бан аьркинссар чак циван къабуллай бурив. Чак бувагу бан къааьркинссар, къабарчагу за бакъассар тIисса инсан Исламрава уккайссар, чапурчу (муртад) шайссар. Укун увкуну бур циняв цIа дурксса диндалул аьлимтурал. Мукунсса аькьида (дакIдацIаву) дусса душ буцин къабучIиссар.

Чак бан аьркиншиву тасттикь буллалисса, амма курчIил хьуну ягу цамур багьандарайну къабайсса душ бусурманну ккаллиссар, му буцингу ихтияр дуссар.

Аммарив, цукуннугу дин-чак думур язи бугьарча хъинссар.

(«Фатава аль-Курди»)

 

Инсан дунияллия лавгукун ганал хъуслин ци байссар?

Инсан ивчIайхту ганал хъуслин баймунил низам:

  1. Хъусливу цама инсан заллусса зад духьурча, масала ширишилун дирхьумур (залог), аманатну кьадиртмур ва м. ц. га залуннан зана дан аьркинссар.
  2. БивкIу буччаврин аьркинмур харжи щаллу дайссар. Так щар хьусса хъамитайпа бивчIарча, га буччинсса харжи ласнал дан аьркинссар.
  3. ИвкIуманал буржру лахъайссар, Аллагьнал ﷻ хьхьичIмигу, халкьуннал хьхьичIмигу.
  4. ИвкIуманал васият биттур байссар.
  5. Мунияр махъ лирчIсса хъус варистурайн дияйссар. Гайнналгу цала дянив диндалул ккаккан бувсса куццуй бутIри бувну дачIайссар.

(«Мугъни аль-мухIтаж»)

 

Дахху-ласулул икьралданувун къадагьайсса шартIру дирхьуну зад даххан ягу машан ласун бучIиссарив?

Дахху-ласулуву мукунсса шартIру дихьлан къабучIиссар, мукун дурсса икьрал шариаьтрал кьамул къадайссар.

Масала: «на вин ва машина бахханна, ина ттун виламур баххарча» ягу «на вин ва зад дахханна, ина ва щинчIав къадаххан махъ булурча» куну дурсса дахху-ласулул икьрал хIисав дакъассар, мукун бувсса маша щаллу къашайссар.

(«Аль-Мажмуъ шархI аль-мугьаззаб», «Мугъни аль-МухIтаж»)

 

«ХIалал» чивчусса дукия (дикI) машан ларсун дукан ихтияр дуссарив, ягу га мяжаннугу хIалалшиву кIул буллай хъирив уккан аьркинсарив?

Имам Рамлил «Нигьаятул-МухIтаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «ЦIарайн икрам (лагъшиву) дайсса ягу цамур дяйкьусса диндалул халкь яхъанахъисса кIанай бивхсса хIайван щил бивхссарив (бусурманчунал ягу бусурман акъаманал) къакIулсса чIумал, му букан къабучIиссар».

Имам Шабрамаллисил увкуну бур: «ЦIарайн икрам байсса халкь бусурманнаяр ххишаласса ягу архIалсса бусса кIанай бивхсса хIайвандалул дикI дукан къабучIиссар».

ХIасил, бурган аьркинссар хIайван чув бивххун бурив. Бусурман чIявусса кIанай бивхсса хIайвандалул дикI дукан бучIиссар. Бусурман чансса ягу чапуртал ва бусурман архIалсса кIанай бивхмур букан къабучIиссар. Мукунсса кIанай бусурманчунал бивхшиву мяйжан бан аьркинссар.

 

 

Нажасрал чапал дурсса янна ларххун занан бучIиссарив?

Нажас дусса янна лаххан къабучIиссар чак бувайни, Маккалив Кяъбалул лагма тIаваф дайни ва м.ц. марцIшиву аьркинсса кIанттурдаву.

Цамур чIумал нажас дусса янна лаххаврий къадагъа дакъассар, масала, инсаннал даву нажас дагьаврия уруччин захIматсса духьурча (гъаттара-яттиха зузисса ва м.ц.).

Аммарив, аьркиншиву дакъанура янна нажасрай чапал дуллангу къабучIиссар. Цакуну чапал хьумур лаххан ихтияр дуссар.

Янналийсса нажас атилну дуну, га чурххайн ягу марцIсса янналийн лахъаврия нигьачIин духьурча, мукунсса яннагу лаххан ихтияр дакъассар. Мукунма, къабучIиссар кьаркьсса нажасрал чапал дурсса янна атилсса чурххайн ягу хъартсса лултту янналийн лаххан.

Нажасрал чапал дурсса янна ларххун мизитравун уххаврия тIурча, ихтияр дуссар мукунсса янналувух мизитравух гьан (гиву акъавцIуну), мизит чапал бансса нигьачIингу дакъахьурча.

Нажас дусса янналувухсса инсан мизитраву ацIан ихтияр дуссар ца аьркиншиву духьурча, масала: ци-дунугу дакьин дан ягу имамнахьхьун суал булун ва м.ц. ЦукунчIавсса аьркиншиву дакъанура нажасрал чапал дурсса янналувух мизитраву ацIан ихтияр дакъассар.

(«ТухIфат аль-мухIтаж»)

 

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Вила тагьар кIул дува

Гьарцама бусурманчунан агьамсса зад бур цаятува Аллагь ﷻ рязи хьунмур буллалаву. Заннал рязишиву дияйссар жуйвасса буржру биттур буллай, бунагьмуния арх буцлай, хъинбаларду гьарза буллай. Циняв чакру, зумарду, цадакьартту щаллу булларчагу, бакIравун суал буххай: Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса ттула тагьар...


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...


Шанма хIакь

Идавсил ﷺ хьхьичIунсса асхIабтал Салман аль-Фариси ва Абу Ад-Дарда цIакьсса дустал бивкIун бур. Гайннал дянив дусшиву, уссушиву дацIан дурну диркIссар МухIаммад Идавсил ﷺ.   Ца кьини Салман увкIун ур Абу Ад-ДардачIан хъамалу. Ганан хIисав хьуну бур хъинну мискинсса къуш ва цихара къулагъас...


Имам Гъазалил насихIатру

Исламрал тарихраву ца яла машгьурма аьлимчу ивкIссар имам МухIаммад Абу ХIамид аль-Гъазали. Ганан ХIужжатуль-Ислам – «Исламрал ХIучча» тIисса ялунцIа дирзун диркIссар. Имамнал луттирду азарда шинал мутталий бусурманнал умматран чаннайн буккансса чаннацIукуну хъанай бур. Шикку...


Суал-жаваб

Жува кIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьтраву дуккару «КьунутI» («Магьдина») тIисса дуаь. Жяматращал чак буллай унува имамнал му къадуккирча ци буван аьркинссар? Имамнал кIюрххил чакливу «КьунутI» къадуккирча, мунал хъирив чак буллалиманахь ихтияр дуссар цаллалу...