Суал-жаваб

Суал-жаваб

Суал-жаваб

Чак къабайсса душ щарну буцин ихтияр дуссарив?

ХьхьичIва-хьхьичI кIул бан аьркинссар чак циван къабуллай бурив. Чак бувагу бан къааьркинссар, къабарчагу за бакъассар тIисса инсан Исламрава уккайссар, чапурчу (муртад) шайссар. Укун увкуну бур циняв цIа дурксса диндалул аьлимтурал. Мукунсса аькьида (дакIдацIаву) дусса душ буцин къабучIиссар.

Чак бан аьркиншиву тасттикь буллалисса, амма курчIил хьуну ягу цамур багьандарайну къабайсса душ бусурманну ккаллиссар, му буцингу ихтияр дуссар.

Аммарив, цукуннугу дин-чак думур язи бугьарча хъинссар.

(«Фатава аль-Курди»)

 

Инсан дунияллия лавгукун ганал хъуслин ци байссар?

Инсан ивчIайхту ганал хъуслин баймунил низам:

  1. Хъусливу цама инсан заллусса зад духьурча, масала ширишилун дирхьумур (залог), аманатну кьадиртмур ва м. ц. га залуннан зана дан аьркинссар.
  2. БивкIу буччаврин аьркинмур харжи щаллу дайссар. Так щар хьусса хъамитайпа бивчIарча, га буччинсса харжи ласнал дан аьркинссар.
  3. ИвкIуманал буржру лахъайссар, Аллагьнал ﷻ хьхьичIмигу, халкьуннал хьхьичIмигу.
  4. ИвкIуманал васият биттур байссар.
  5. Мунияр махъ лирчIсса хъус варистурайн дияйссар. Гайнналгу цала дянив диндалул ккаккан бувсса куццуй бутIри бувну дачIайссар.

(«Мугъни аль-мухIтаж»)

 

Дахху-ласулул икьралданувун къадагьайсса шартIру дирхьуну зад даххан ягу машан ласун бучIиссарив?

Дахху-ласулуву мукунсса шартIру дихьлан къабучIиссар, мукун дурсса икьрал шариаьтрал кьамул къадайссар.

Масала: «на вин ва машина бахханна, ина ттун виламур баххарча» ягу «на вин ва зад дахханна, ина ва щинчIав къадаххан махъ булурча» куну дурсса дахху-ласулул икьрал хIисав дакъассар, мукун бувсса маша щаллу къашайссар.

(«Аль-Мажмуъ шархI аль-мугьаззаб», «Мугъни аль-МухIтаж»)

 

«ХIалал» чивчусса дукия (дикI) машан ларсун дукан ихтияр дуссарив, ягу га мяжаннугу хIалалшиву кIул буллай хъирив уккан аьркинсарив?

Имам Рамлил «Нигьаятул-МухIтаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «ЦIарайн икрам (лагъшиву) дайсса ягу цамур дяйкьусса диндалул халкь яхъанахъисса кIанай бивхсса хIайван щил бивхссарив (бусурманчунал ягу бусурман акъаманал) къакIулсса чIумал, му букан къабучIиссар».

Имам Шабрамаллисил увкуну бур: «ЦIарайн икрам байсса халкь бусурманнаяр ххишаласса ягу архIалсса бусса кIанай бивхсса хIайвандалул дикI дукан къабучIиссар».

ХIасил, бурган аьркинссар хIайван чув бивххун бурив. Бусурман чIявусса кIанай бивхсса хIайвандалул дикI дукан бучIиссар. Бусурман чансса ягу чапуртал ва бусурман архIалсса кIанай бивхмур букан къабучIиссар. Мукунсса кIанай бусурманчунал бивхшиву мяйжан бан аьркинссар.

 

 

Нажасрал чапал дурсса янна ларххун занан бучIиссарив?

Нажас дусса янна лаххан къабучIиссар чак бувайни, Маккалив Кяъбалул лагма тIаваф дайни ва м.ц. марцIшиву аьркинсса кIанттурдаву.

Цамур чIумал нажас дусса янна лаххаврий къадагъа дакъассар, масала, инсаннал даву нажас дагьаврия уруччин захIматсса духьурча (гъаттара-яттиха зузисса ва м.ц.).

Аммарив, аьркиншиву дакъанура янна нажасрай чапал дуллангу къабучIиссар. Цакуну чапал хьумур лаххан ихтияр дуссар.

Янналийсса нажас атилну дуну, га чурххайн ягу марцIсса янналийн лахъаврия нигьачIин духьурча, мукунсса яннагу лаххан ихтияр дакъассар. Мукунма, къабучIиссар кьаркьсса нажасрал чапал дурсса янна атилсса чурххайн ягу хъартсса лултту янналийн лаххан.

Нажасрал чапал дурсса янна ларххун мизитравун уххаврия тIурча, ихтияр дуссар мукунсса янналувух мизитравух гьан (гиву акъавцIуну), мизит чапал бансса нигьачIингу дакъахьурча.

Нажас дусса янналувухсса инсан мизитраву ацIан ихтияр дуссар ца аьркиншиву духьурча, масала: ци-дунугу дакьин дан ягу имамнахьхьун суал булун ва м.ц. ЦукунчIавсса аьркиншиву дакъанура нажасрал чапал дурсса янналувух мизитраву ацIан ихтияр дакъассар.

(«ТухIфат аль-мухIтаж»)

 

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


Лажинлякъул лишан

Инсаннахьхьун ядуван дуллусса задрайн «аманат» учайссар. Ва бур аьрабрава лакку мазравунгу цайми бусурман миллатирттал мазурдивунгу бувкIсса махъ.   Аманат тIисса махъ аьрабрая таржума бувайссар «буллусса махъ бугьаву, дакI тIайлашиву, вихшала» тIисса мяънардай....


ХIабибнал ﷺ дуниял кьадитаврил бусала

Ца хавар бусанда, вичIи дишара Кьуръан-хIадис бувсун къабувчIайминнан, Аьжам шеъри бувну ХIабиб ﷺ кIицI анда Цал шафааьт жунма бияйрив ккаккан. Муъжизатру буслай гъалгъа буварча, КIивагу иттату макь экьи лагай, Цув кIицI лагаврийну ихтилат барча, Вай кьянкьасса дакIру кIукIлу хьун...


Напсилул хасиятру

Напсилул хасиятруЦала напсилух вичIи дирхьуну, оьбаларду буллан махъаллил акъасса инсаннан хасъсса хасиятру дур къуллугърах къанихшиву ва мудан цува цайминнаяр лавайну икIан ччишиву. Мукунсса инсаннан, мудан хьхьичIун личлай, цайми инсантал цала буюрду биттур буллали буллай, цахва мюхтаж буллан...


Иман цIакь дувансса давуртту

Идавсих ﷺ вичIи дирхьума – Аллагьнайн ﷻ мютIи хьумари. «Нур» тIисса суралуву увкуну бур: «Аллагьнайн ﷻ ва Идавсийн ﷺ мютIину бикIи, акъахьурча зун жаваб дулун багьантIиссар». Вай мукъурттил мяйжан буллай бур Идавсил ﷺ ххуллу (сунна) бувгьуну бачаврийну инсантурайн...


ЗанначIан гьаз дурсса кару

Цала дянивсса икьралдайн, кIулминнайн, соцсетирдайн чул бишлай аьдат хьусса халкьуннал дянив жунна чIявуну хъама дитай ца агьамсса низам: халкьуннайн букканнин цал Аллагьнайн ﷻ лабизан, дуаь дуван.   Ва укунмасса маслихIат бакъарча, бусурманчунал гьанусса мухIлухIин хъанахъиссар,...