Хъинбала зана хьунтIиссар
Хъинбала зана хьунтIиссар

Га кьини кIюрххила кIиришиву хьуну дур. УрчIра шинавусса АхIмад шания ччяни ивзун, кIюрххил-чакгу бувну, ниттища ца-кIива ччатIул ва нисирал касакругу лавсун, цала дусначIан левчуну ур. Вай кIиягу неххайн бачин хIадур хьуну бивкIун бур.
Ванал дус МухIаммадгу, чIал къахьуншиврул цала хъювун увккун, ялугьлай ивкIун ур. ТIуркIу тIий щала кьини гьангу дурну, буччиннин щинавунгу бувчIун, ахттакьунмай оьрчIру махъунмай бавчуну бур. Бувхсса дустал ца кIанай бигьалаган кувссай щябивкIун бунува МухIаммадлун ххал хьуну дур архний ца хъуннар хьусса къари. Га диркIун дур кIусса чантайрду лавсун най. ЧIалай бивкIун бур ганин хъинну захIматну бушиву. МухIаммад анаварну ивзун, къарил канихьсса чантайрду лавсун бур.
– Ттул къатта шикку арх бакъа буссар, нава биян буванна, барчаллагь, - тIун диркIун дур га. Амма МухIаммадлул кьянкьану баян бувну бур, чара бакъа чантайрду биян буван кумаг бувантIишиву. Ванал АхIмадлуйнгу оьвкуну бур, гагу къачча-къаччайна ивзун, ца чантай лавсун бур. – Ярч, вин на увххун ушиву чIалай акъаяв! Вай чантайрду къарил цилагу биян буванссия. На шавай иян ччай ура, - тIий, цIурукIурулий щурщурду буллан ивкIун ур АхIмад.
Амма МухIаммадлун цукунчIав цала мукъуя махъунай хьун ччай къабивкIун бур: – Жува куннал куннан кумаг буллан а ь р к и н с с а р у , бувсса хъинбала вичIанма зана бикIантIиссар, - увкуну бур ванал. АхIмад дуснал увкумуний рязи къавхьунугу, къарил чантайрду ганил къатлучIан бияннин лавсун авчуну ур. Гьунттимур кьини АхIмад лавгун ур лисапIитIрай бигьлан.
Чартту чIявусса кIичIиравух лисапIитI анаварну дачин дурну най унува, руль канища ливчуну, щяв агьну ур. Никру ххарцари хьуну, ччанну цIий, цува ачин къахъанай ливчIун ур. ЧIарах нанисса инсантурал АхIмадлун кумаг бувну бур шавай иян. Дахьва утти ванан бувчIуну бур «хъинбала зана шайссар» тIисса мукъурттил мяъна.
Дустал
Мариян бур школалул цалчинмур классравун заназисса душ. Ва бур халкьуннащал хIаласса, гьарзад кIул буван ччисса, луттирду ккалан, дарсру лахьлан гъира бусса душ. Ванил классравусса душругу хъинну ххуйсса, дусшиву дуван кIулсса, бавкьусса бур. Миннавату шанма душ Марияннущал цIакьсса дусшиву дуллай бур: ФатIима, Сафия ва Зайнаб. Вай мукьвагу чIаххуврай ялапаргу хъанай, мюрщиния шинмай архIал хъуни хьуну най бур.
Вай душварал дур кIира низам: тачIав щинчIав къаччан бикIан къабуллан ва мудан кумаг аьркинманал чIарав бацIлан. Душру чIявуну МарияннучIан хъамалу бучIай. Ванил ниттил нахIусса дукрагу дукан бувну, душру дарсру лахьлан гьан бувай. ХIакьину вайннавасса ца душ – Сафия – къашавай хьуну я школалийн, я Мариянхъаннийн къабувкIунни. Вайминналгу пикри бувунни ганих буруган гьан. Марияннул нинугу гайннащал бучIан рязи хьунни. Цала нитти-буттаща ихтияргу ларсун, душру бавчунни Сафиях буруган. Нани ххуллийх вай бувххунни ттучанналувун.
Сафиян ххирасса гьивчру, суну ва бананну ларсунни. Къашай хьусса душ ххари буваншиврул Марияннул ниттил ганин ссихьу ларсунни. Хар-хавар бакъа цачIанма бувкIсса хъамал ккавккукун Сафиял бутта ва нину махIаттал хьунни, амма цила душнил гукун ххуйсса дустал бушиву кIул шайхту ххаригу хьунни. Ххирасса дустал цихва буруган бучIавриясса ххаришиврул Сафиян цуппа къашавай бушивугу хъама бивтун, тяхъану ссихьущал тIуркIу тIун бивкIунни. Му куццуй тирханнарай цаппара чIунгу гьан дурну, хъамал шаппай бавчукун, Сафиял ниттил гьарца душнин дуллунни цила канил дурурххусса карщи. КьатIув бувккукун, Марияннул ниттил цIувххунни:
– Душрув, зун кIуллив зува хIакьину цукун ххуйсса даву дурссарив? – КIулли, къашай хьусса душничIан хъамалу лавгру! – увкунни Марияннул.
– Зу укунма хъамалу къалавгссаруча, къашайшалачIан зиярат бувссар, - увкунни ниттил. Душру кунних ку бурувгунни.
– «Зиярат» цири? – цIувххуни ФатIимал. – Жула МухIаммад Идавс ﷺ мудан лагайсса ивкIссар къашайшалтрах, хъунив хьуминнах уруган, жухьвагу мукун булувара увкуссар. Вана хIакьину жувагу ххирасса Идавсил ﷺ увкумур бувну, Идавсгу ﷺ Аллагьгу ﷻ жуятува рязи уварду, иншааллагь. Душру хъинну ххари хьунни Аллагь ﷻ цаятува рязи уван бювхъунутIий. Мунияр махъ Марияннул ниттил душру шаппа-шаппай биян бувунни. Яла цивппагу шаппай лавгунни. Мариянгу бия дакIниву щукру буллай, укун ххуйсса тIул цала дурнутIий.
ХАДИЖАТ САЛМАНОВА