Алжаннул зуманив къала

Алжаннул зуманив къала

Бяст – цаманал увкумунищал рязи къавхьуну, ганалмур тIайла бакъашиврун ккалли бувну, цалвамур тIайлашиврий ацIавур.

 

МухIаммад Идавсил ﷺ увкуну бур: «Аллагьнал ﷻ тIайла бацIан бувсса миллат махъунмай бяйкьусса ххуллийн зана къабикIантIиссар, бястру къабулларча» (Тирмизи, АхIмад).

Цамур хIадисраву тIий буссар: «Хъярчиран щялмахъ бусайманалгу цува тIайлану унугу бяст бувайманалгу иман камил къахьунтIиссар». (АхIмад).

Бястру буллан ххираманал тIайламур ва хIакьмур кьамул къабувайссар, цанчирча му уссар чара бакъа ххув хьун ччай, цала тIайлашиврун хIуччану яла лайкь бакъами далиллугу буцлай. Бястру сававну инсаннал диндалун, авуршиврун, кьиматран, ас-ламусран зиян бияйссар.

Бястливу ххув хьун ччишиврул кIива багьана буссар. Цалчинмур – цува цаманаяр лавайну чIалачIи аву. КIилчинмур – цащала бяст буллалима заэвну, хьхьарану ккаккан аву.

Цалчинмунил аслу буссар инсаннал дакI хъуншивруву. Му нигьачIин дусса хасиятри, цанчирча Аллагьнал ﷻ увкуссар (мяъна): «Хъуншиву ва пахру – Ттул лаххияри. Муниву ттущал ччалли увкма На цIаравун (Дужжагьравун) утанна» (Абудавуд, 4090).

КIилчинмур наниссар инсаннал напсилувусса вахIшисса тIабиаьтрая. Мунил къуч уллалиссар цала хьхьичI авцIума ппив-ххив увну щях ищунсса гъиралучIан. Вай кIирагу хасиятрая инсаннан зарал бакъа цукунчIавсса хайр къабияйссар. Муниятури Идавсил ﷺ жува бяст баврия мугъаят буллай увкусса: «ТIайлану акъанува бяст кьабивтманан Алжаннул зуманив къала булунтIиссар. Цува тIайлашиву кIулну бунува бяст кьабивтманан Алжаннул яла лахъмур (узданмур) кIанттайсса къала булунтIиссар» (Абудавуд, Тирмизи, Ибну Мажагь).

Цамур куццуй учин, бяст кьабивтма ххув хьунтIиссар, акъахьурча кIиягу бух хьунтIиссар. Кьабитан кIулманал ябувантIиссар цала гьалмахтуращал, чIаххуращал, гъанминнащалсса арарду. Анас ибн Маликлул увкуссар: «Бяст баврил дакIру чалухъ дурну, миннувун оьхIалшиву дутIайссар» (Ибну Аьсакир). Имам Ал-Бухарил луттираву чивчуну бур: «Аллагьнан ﷻ яла къаччима инсан – бястру бавриву тарс ацIаймари». Имам Шафиинал увкуссар: «На бястливу цавагу аьлимчунаяр ух къавхьуссара, цавагу ахIмакьнаяр ххувгу къавхьуссара».

ЦIанасса заманнай чIяву хьуну бур диндалул хIакъиравусса бястру, хаснува интернетраву. Цанма кIулну-къакIулну, дукъарккусса аьвамтал байбишай мичча-тичча бавсса хIадисрайн чул бивщуну бястру буллай. Микку цаннал гаманахь «Ина бусурманчув акъара!» – куну аьй рирщусса кIанттурдугу чансса къабикIай. Му хъинну кIусса тахсирди, цанчирча, бусурмансса инсаннайн чапурчув увкума цува чапур шайнутIий. Бястру къабуллай, ссаву ци буссарив кIул буван аьркинссар, диндалул элму-кIулши думанахь цIувххуну. Цаманан къабувчIаймуния гъалгъа тIун аьркиншиву дакъассар. Аьли ибн АбутIалиблул увкуну бур: «Инсаннащал ихтилат бува так ганан бувчIаймуния».

КIира шартI дуруччирча, ихтилат бястлийн кIура къабаентIиссар:

  1. КIулшилул даража. Цавагу масъала ххал бигьин къашайссар ца чул кIулну, гайми къакIулну. Мукунсса халкьунная имам Гъазалил увкуну бур: «Цала пикрирду элмуну ккалли буллалими», – куну
  2. ХIурмат-кьадру. Вищала гъалгъа тIиманащал адаврай ихтилат къабулларча, му бястлийн кIура баянтIиссар.

Жува дяъвилийгу бакъахьувкун, хIакьмур ялун личин бавриву ух шаву кьюкьалану чIалан къааьркинссар.

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


БахIулул ва янил шаврил лишанну

Кьуръан ккалай инсантал хъин бувайминнал бусаврин бувну, хIакьинусса кьини халкьуннаву хъинну ишла хьуну бур бахIурду баву ва янил шаву. Ми иширттал хIакъираву инсантуран чIявучин тIайласса кIулшигу къадикIай. Мунияту, ва макьалалуву кIицI лаганну бахIу бувсса ягу янил хьусса инсан цукунсса...


Идавстурал касмурду

Жула диндалин бувну, зузаву му так арцу лякъаву къаккаллиссар, Аллагьнайн ﷻ эбадат даврийнгу кIура даяйссар. ХIарамсса даву дурну ляркъусса хъусгу хIарамссар, мунил жула цинярда эбадатругу зия дувайссар. Жула хъус хIалалсса чIумал Заннал барачатгу бишайссар.   ХIалалсса касму ва пиша бушиву...


Мюнпатсса дуаьрду

КIюрххил ва гьанттайнмай хъама мабитав буккин: – «Аятуль-Курси́» – Сура «Аль-Ихляс» (3-ва) – Сура «Аль-Фалякь» (3-ва) – Сура «Ан-Нас» (3-ва) – Дуаь   – Убайлул цIувххуну бур (жиндалухь): «Жу зуяту...


Цаппара хъуни бунагьру

Нитти-буттан аькьува дулаву Нитти-буттан зарал буван, къаччан бикIан буван я мазрайну, я канийну цукунчIав къабучIиссар. ХIатта, ми чапурну буну, цува бусурманну ухьурчагу, миннай рахIму-цIими, хIурмат буван, хъун буван, хъинмала буван, ябуван оьрчIай ялувссар. Нитти-буттан аькьува дулайсса...


Яла хъинмур хъус...

34-мур бакI   Халкь хъинмунийн гьуз учин баву ва бунагьмуния буруччаву   Хъинмунийн кIункIу баву ва бунагьмуния буруччаву – хъинбаларду буллан буюр баву ва оьбала баврий къадагъа дишаву хъанахъиссар. Ибну Аьббаслул бувсун бур цала цIувххуну бивкIшиву МухIаммад Идавсихь ﷺ:...