Дин-ислам цIакь дуллансса кюру

Дин-ислам цIакь дуллансса кюру

Дин-ислам цIакь дуллансса кюру

Август зурул 10-нний Ккуллал райондалий ЧIяйннал шяраву чIявусса хъамалгу бавтIуну лахъа-хъунсса даражалий тIивтIунни цIуну бувсса мизит. Къабяйкьинссара уттинин лакку билаятрай дурсса мероприятиярдава ва, ца дакIний личIансса ишну хьунни учирчангу. Аргъ дирзуну дия ЧIяйннал шяраваллий, хIат-хIисав дакъая мизит тIитIаврил шадлугърайн бувкIсса инсантурал. Дазу-зума дакъасса ххаришиву ялун дирну бия жямат ва хаснува щарнил жагьилтал. Республикалул районная бувкIсса диндалул вакилтал ва хъунисса хъамал бия: «Цикссагу ккавкссар цIуну бувсса мизитру, амма укун капливун бувтун, аьнтIикIану ва исвагьину бувсса цамур къаккавкссар тIий».

 

Мизитрал чIарав бур аьркин дайсса техникалул дузалсса къатта, чай дан, дукра дукан личIи бувсса къатта, игьа-лаган, аьркинну бухьурчан хьхьу рутансса къатта. Вара куццуйсса шартIру дузал дурну дур тазиятрал къатравугу. Шиккугу бур бивкIу-букку хьусса инсантуран аьркинсса цинярда шартIру дузал дурсса къатта-къуш ва арамтал щябикIансса къатталу.

Мукьрахъул шиннардил хьхьичI бивзуссар ЧIяйннал шяравусса мизитрал гьану. Мизитрал имамну ивтунни шяраву ххишала акъа бусравсса, куртIну элму кIулсса, Дагъусттаннал муфтиятрал хьхьичIва-хьхьичI баян бувну бивкIсса Кьуръан буккаврил конкурсирттай кIилва цалчинсса кIантту бувгьусса Исмаил-ХIажи. Ванал увкунни мизитраву цалчинсса азангу.

Шиккува кIицI лаган, Исмаил-ХIажи цала оьрмулул шиннардих къаурувгуну, хIакьинусса кьинигу уссар шяравусса цинявппагу бивкIу-буккурдал аьдат-эбадатру даву цала бакIрайн ларсун. Ва буниялагу ур марцIсса дин-иман дусса, дакIнийхтуну Аллагьнай вихсса инсан. Диндалул ххуллийсса бусравсса давуртту даврин оьрму хас бувсса Исмаил-ХIажинан мизит баврин цала чулуха бувсса хъунмасса кумаграягума кIицI лавгун ччай бакъая.

Мизит тIитIаврил мажлисрай Заннайнгу лаивзуну, цалчин махъ увкуна Багхъал Аьвдуллагьлул ва Зинатлул арс Чупаннул. ЧIяйннал шяраву мизит буллан пикри хьусса чIумал, Чупаннул ниттил Зинатлул хъинну ххаригу хьуну, дуаь дуллай увкуну бия: «ТIайлабацIу баннав вин ттул арс, Аллагьнал кабакьиннав вицIунгу, вил лагма лавгминнацIунгу куну».

Чупаннул буниялагу лайкь дунни халкьуннал чулухасса бусравшиву. Мугу, ванал лагма ца кулпат кунма харжирайну бикIу, иширайну, даврийну, мукъуйну чIарав бавцIусса ЧIяйннал жяматрал кабакьаврийну. Мизит баврил даву дузрайн дукканцIа, гьарица шаттирал ялув ацIаву дуллай ивкIунни цувагу.

«Хъунасса Аллагьнал жунна каши-кьудрат дуллунни шяраву ххаллилсса мизит бансса. ХIакьину на мукIру хьунна жул жямат иш багьсса чIумал куннал чIарав ку бацIан хIадурсса бушиву. Утти ва жула шяраву бувсса мизит ххаралун бувсса кунма къачIаланшиврул, ттун ччива вания дин-ислам уттара дуккан дуллалисса, халкьуннаву исламрал гьану цIакь буллалисса кюру хьуну. Му бакъассагу, шиву исламрал дарсру дихьлай, Кьуръан лахьхьин буллай, ялун нанисса ник тIайласса диндалул ххуллийх дачин дансса тавпикь дуллуннав жухьхьунна. Мизит бавриву я хьхьичIун увккусса, я махъун агьсса цучIав акъассар. Ва жула щала жямат цачIун хьуну дурсса давур. Мизитрал мурадгу жямат цачIун бавур. Яла-яла ххарину ура имамну аькьлулул-духIиндарал увччусса, акьилсса инсан Исмаил-ХIажи итаврия. На мунайн «Исмаил-ХIажи, арцул ххаржан учайссар», – увкунни Чупан Баговлул.

Ккуллал районналул имам МахIаммад-Маннар Бариевлул кIицI лавгунни, махъсса ппурттуву вайксса агьали цачIун хьусса мажлис къаккавкшиву. Ванилгу тасттикь буллалишиву жяматрал цачIушиву, нахIу-хIалимшиву, бакьаву. «Ва шяраву щаллусса мизит бакъа хьуну дур тамансса шинну. КIинттул гьарзад кьаркьун лагай, аммарив инттухуннай Заннал кьудратрайну гъараллу лачIлай, дуниял щюлли шай, тIутIайх дичай. Мува куццуй дингу чара бакъа цIудуккайссар, Аллагьнащал ﷻ бястлий уккан щищачIав къашайссар. Дин хьхьичIуннай дачинтIиссар. Кьуръандалуву бувсун бур мизитру бувайссар так Аллагьнайн ва Кьиямасса кьинилийн вихсса инсантурал. Ва мизитрал ккаккан буллалиссар шикку мяйжаннугу бусурмансса, муъминсса жямат бушиву. ХIакьину Исламрал душмантурал хъунмасса хIарачат буллай бур жува куннайн ку бичин, личIи буван, аммарив Кьуръандалул аятраву увкуну буссар: «Зу Аллагьнал ﷻ диндалул лагма цачIун хьияра, личIигу махъанарди». КIива ххуллу хъанай бур: ца щяйтIаннул ххуллу, жува куннайн ку бичин ччисса;

вамур Аллагьнал ﷻ ххуллу, кIа аятраву тIисса куццуй цачIу бикIи тIисса. Жува язи бугьан аьркинссар Заннал амру бувмур ххуллу.

Укун эмаратсса мизит Дагъусттаннай бакъахьунссар. Аммарив ва укуннасса гьайкал ягу музей бакъар. Мизитрал чIюлушиву – гивун буххаймири, кьинилун ххювагу акваргу увкуну чакру буллалимири».

Диндалул насихIатру бусласисса ихтилатру бунни Лакрал имамтурал советрал председатель МухIаммад Майрановлул: «ХIакьину щалагу бусурман умматран ххарисса, шадсса кьини дур – дунияллий ца уттигу Аллагьнал къатта бувну щаллу хьунни. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Зу Алжаннавун къабуххантIиссару дакIурдиву щаллусса, камилсса иман дакъахьурча. Зул имангу щаллу къахьунтIиссар зу цаннан ца ххира къахьурча». Буругияра, куннан ку ххирашиврун жула диндалуву цукунсса кIану буллуну бурив! Жула дянив бувчIу-къабувчIурду бухьурча, инава гаманаяр тIайлану чIалай ухьурча, га кьякьлухун къаивхьуну, чIарав щяивкIун ихтилат бувну, ганахь маслихIат бусан, хIакьмур бувчIин буван аьркинссар. Винма къакIулмур ва къабувчIаймургу кIулминнахь, диндалул элму думиннахьри цIуххин аьркинсса. Цаманайн оьккисса махъ учин, га чапурчу ягу мушрик ур учин нигьа бувсун бикIан аьркинссару жува, цанчирча, цала Идавсил ﷺ баян бувссар бусурман уммат ширкравун къабагьантIишиву. Мунияту, дукъарккуну, Кьуръандалул таржумартту ягу хIадисирттал лу бувккуну хIукму буллан къабучIиссар. Имам Маликлул увкуссар: «Идавсил ﷺ хIадис – инсан аьйкьаврил багьана шайссар, так аьлимтал личIаннин». Жула дянив питна буван ччими Аллагьнал ﷺ ашкара баннав, тIайласса ххуллийх бачин баннав, куннан ку ххира хьуннав! ХIакьину ва мизитравун цIачIун бувсса кунма, Кьиямасса кьинигу Идавсил ﷺ лагма лаган баннав!» – насихIат бувна имамнал.

ЧIяйннал ва щалагу райондалул жямат барча бан увкIун ия Дагъусттаннал Муфтиятрал зунттал округрайсса вакил АьлиасхIаб Разакьов. Ваналгу бавтIминнахь бувсуна мюнпатсса вяъза-насихIатру.

Мизит буллай байбивхьуния шинмай гьарица ишираву маслихIат ккаклай, дан-ританмунил чаргун рутлай, цIухху-бусуртту буллай бивкIунни щарнил жагьилтал Дагъусттаннал Хъунилсриннал Советрал ва «Илчи» кказитрал редколлегиялул член Шалласу Рамазановичлущал. Гьай-гьай, оьрму-хIал кIулсса, жяматрай дакI цIуцIисса инсаннал маслихIатру шикку хъинну бучIи лявкъунни.

«Ххирасса уссурвал, ссурвал! ХIакьину жува хьунабакьлай буру Аллагьнал къатта тIитIлатIисса ххаллилсса мажлисрай. Мизит тIитIаврил барачат бияннав Аллагьнал хьхьичI ниятгу дурну ва къатлул гьану бивзуминнайн, канийну, жиплийну, мукъуйну, ххуйсса дуаьлийну дуллалисса даврицIух ка бавкьуминнайн, барачат бияннав цинявппагу шиккун бувкIминнайн, мизит тIитIлай ххари хьуминнайн. Вания тихунмай мизитрал чIарах увккун гьансса инсан жула авладирая къаукканнав. Шикку аьлимтурал бувсса хъин-хъинсса ихтилатру жагьилтурал вив ласунссар тIий ура. ДакIнийхтуну ххарину ура цалчинмур махъ булаву жула диндалул элму куртIну кIулсса аьлимчу Исмаил-ХIажинахьхьун. Цинявннан кIулссар вай махъсса 55-ра шинал лажиндарай угьара хьуну ура къаувкуну, кIу къабивзуну ванал лахълай бушиву шагьрурдайсса бикIу, шяравусса бикIу жяматрал циняв бивкIурду. Бюхттулсса Заннайн лабизлай буру ЧIяйннал шанбачIулий тIивтIусса мизитрал барачат жяматрайн бияннав, тIутIайх бичиннав лакку билаят!» – увкунни Шалласу Шалласуевлул. Мажлисрайсса ихтилатирттаву Шалласу Рамазановичлул цимилгу барчаллагь баян бунни ЧIяйннал жагьилтурайн.

Ка-кумагру бувминнал цIарду маучару тIий, миннатру буллай бия. Амма, къабювхъунни цаппара инсантал кIицI къалавгун битан.

ЧIяйннал жямат барчаллагьрай бия ХIажи ва ПатIима АьбдурахIмановахъал кулпатрайн, жагьилтурал буллай байбивхьусса тазиятрал къатта къуртал бан бакIрайн лавсун тIий.

Мукунма жямат барчаллагьрай бия НухI ва Халун-качар Пидуриевхъал арсурваврайн Шамиллуйн ва Мухтардуйн, жяматрал сакин дурсса фондрал хъунама Арсен Ибрагьимовлуйн, бакIрая ччаннайн мизит баннин ялув ацIавуртту дуллай ивкIсса Багов Чупаннуйн.

Шяраву мажлисру нанисса кIирагу кьини оьрчIан яла ххирами шадлугъру – аниматортал бувцун увкIуну ия Загьидинал ва Бадуржигьаннул арс, МахIачкъалаллал аэропортрал гендиректор Саэд Рамазанов. ОьрчIансса байранналийгу дунни личIи-личIисса конкурсру. Шикку ванал ххув хьусса оьрчIайх бахшишругу дарчIунни.

Муданма кунма ва байранналий циламур чулухасса гьурттушинна дунни Саэдлул ниттил Бадуржигьаннулгу. Бадуржигьан махъсса ппурттуву цинявннан кIулссар хасъсса аьралий операциялул гьурттучитуран чялишну кумагру буллалисса инсан бушиву.

Ва кьинисса шадлугърай хьунни оьрчIансса спортрал бяст-ччаллу, дучри ххяххан баву, футболданий, волейболданий буккаву, чIатIарак ритаву.

Мизит тIивтIуну, дуаьртту, дин-чакру дурну махъ, щарнил жямат бавтIунни шяравусса цаппара агьамсса масъалартту ххал бигьин.

Шикку оьрмулул хъуниминнал маслихIат ккавккуну, дюъ дирхьунни 3-ку хьхьунийну бивкIу къуртал буллан, садакьартту къабуллан. МаслихIатру ккавккунни буттал шяраву бивкIу буччаврил хIакъиравугу.

 

Имара Саидова

 

 

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Нуххуву дурсса дуаь

Ибну Оьмардул бувсун бур цанма МухIаммад Идавсия ﷺ бавсса хIадис (бусала): – Ца чIумал зуяр ччяни ялапар хъанай бивкIсса шама инсан аьрххилийн бувккун бур. Най бивну бур ца нуххучIан. Хьхьу дутан пикри хьуну, гивун бувххун бур. Му чIумал гужсса гъарал ларчIун, ххяллуя хъунмасса кьун багьну,...


Мубараксса барз

Рамазан зурул даража Рамазан зурул хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьу дуркIукун, Алжаннул хьулурду тIивтIуну, му барз гьаннин къалакьайссар. Дуржагьрал хьулурду лавкьуну, му барз гьаннин къатIитIайссар. ЩяйтIантал байщун бувайссар, иблислуй къатIа бишайссар. ЛивтIумий ххари шайссар, уттавамий рахIат...


Аллагьнал ﷻ рязишиву

Аллагь цаятува рязи хьуну къаччисса бусурманчу акъахьунссар, цанчирча инсаннал талихI мунивур бусса. Мунияту жува хIарачат бувару хъинсса тIуллу, хъинбаларду буллан. Шикку кIицI лаганну Аллагь Тааьланан ххирасса 10 аьмал.   Оьмур лиххан байсса хъинбала. Идавсил ﷺ увкуну бур:...


Кьамулмур цадакьа

Цадакьа тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар: ванивун буххайссар фаризасса закат ва инсаннан ка-кумаг баву. Инсаннал цува АллагьначIан ﷻ гъан хьуншиврул цаманнан хъус дулаврин учайссар цадакьа (аьрабрай – «садакьа»). Диндалул аьлимтурал луттирдаву ва мукъуйну чIявучин ккаккан...


Ссавур дуван кумаг баймур

Идавсил ﷺ жунна ккаккан дурну дур ссавур дуван кумаг байсса азкар-дуаьртту: «КIюрххил чаклил хъирив ацIра дуаь дурккуманая Аллагь ﷻ рязи хьунтIиссар, Аллагьнал ﷻ му инсан уруччинтIиссар, миннувасса ххюра дунияллийсса оьрмулухассар, гайми ххюра ахиратраяссар.   «ХIасбия-Ллагьу...