Кьамулмур цадакьа
Кьамулмур цадакьа
Цадакьа тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар: ванивун буххайссар фаризасса закат ва инсаннан ка-кумаг баву. Инсаннал цува АллагьначIан ﷻ гъан хьуншиврул цаманнан хъус дулаврин учайссар цадакьа (аьрабрай – «садакьа»). Диндалул аьлимтурал луттирдаву ва мукъуйну чIявучин ккаккан бувну бур инсаннал цал хушрай булаймур. Цадакьа кьамулну лякъиншиврул ва мунил чири гьарза хьуншиврул биттур дуван аьркинсса цаппара шартIру дуссар.
Цадакьа буван аьркинссар аькьилну, пикри бувну: вила кулпат-оьрчIру, маччами щаллу бувну махъ лирчIмунияр цаманан дулайсса. Вила инава ва кулпат щаллу буван чара бакъамур цадакьалун дулун къабучIиссар. Авадансса икIу, мискинсса икIу, инсаннан къабучIиссар цала кулпат ккашилну бунува цайми дукиялул щаллу буллан.
Абу Гьурайра буслай ур: «Ца кьини Идавсил ﷺ увкуна: "Да МухIаммадлул уммат! На хIакьмунищал гьан увманайн (Аллагьнайн) хъа буллай ура, Заннал Кьиямасса кьини кьамул къабувантIиссар мюхтажсса гъан-маччами бунува цайминнан буллусса цадакьа…"». (ТIабарани, «Муджам аль-авсат»). Ванил агьамшиврий чIурчIав дуллай Идавсил ﷺ хъа бувну бур, цанчирча инсаннал цала гъанминнан кумаг баву хьхьичIунссар. Кьаридсса, мискинсса гъанчунах къулагъас къадуллай, цамур кIанайн цадакьалун харж дуллалимур АллагьначIа ﷻ къакьамулссар, циксса чIярусса дулурчагу.
Цадакьа мяйжаннугу дакIних-туну хьуншиврул му буван аьркинссар кьюлтIну, урчIамур канил дуллалимур куямунин къаккакканну. ДакI марцIну къабувсса цадакьалул чири ччувччуну бухлагайссар, мукунсса инсан Кьиямасса кьини хIайп тIий личIантIиссар. ХIадисраву бувсун бур кьюлтIсса цадакьа бувайми Кьиямасса кьини дюхлулсса ххютулу бикIантIишиву. ХьхьичIава заманнай мукун кьюлтI буван ччиминнал цадакьа булайва тIар мурчIиминнан, щил буллуссарив кIул буван къабюхъайминнан. Ягу шанашисса пакьирнал жипливу бишайва тIар.
Амма ца-ца чIумал цадакьа тIивтIуну, ашкарану булавугу хъинссар, цайминнан эбрат ккаккан дуваншиврул. Иширах ва тагьарданух буруган аьркинссар. Аьлимтурал тIимунин бувну, хъуслия булайсса фаризасса закат цайминнан чIалай булурча хъинссар, цаймигу каши дусса халкьуннан ккавккун, булун гьуз учиншиврул.
Мискинну уну цадакьа чIа тIиманай аьй дуллангу аьркин бакъассар. Гай бакъассания аваданминнал цала закат ва цадакьа щин булунтIиссия? Вила хъуслил бутIа буллуну марцI хьунсса тагьарданийнгу щукру буван аьркинссар. Амма оьрмулуву язи дургьусса санят кунна шярайх буклай заназими цадакьа къабуллуну зана битангу бучIиссар.
Бунагьсса, хIарамсса ххуллий харж дуваншиву кIулну бунува цадакьа булун ихтияр дакъассар. Масала, къалиян, хIан ласун арцу чIа тIиманан къадулайссар.
ДакI хъиривну ягу цанмасса хайрданух ялугьлай бувсса цадакьалуягу ахиратраву мюнпат къабиянтIиссар: му маша баву хъанахъиссар. ДакIнихтуну дурссаннун ккаллиссар так Аллагьнал ﷻ рязишиврухлуну дурсса даву.
Дулунсса хъус дакъаманал цащава бюхъайсса кумаг буванссар. ХIадисраву бувсун бур кумаг бавугу, ххуйсса махъ учавугу, инсаннал дакI ххари давугу - цадакьану ккаллишиву.
