БивкIу буччавриву гьуртту шаврих чири буссарив?

БивкIу буччавриву гьуртту шаврих чири буссарив?

«ФатхIуль-Ба́ри» тIисса луттираву бур имам Муджагьидлул махъру: «БивкIу буччавриву гьурттушин даву – хушрай дувайсса давурттава (нафиль) яла хъинмурди». Мукунсса гьурттушин дурманан гьарца даврих чири буссар – жаназа шюшаврия тIайла хьуну, гьаттавун аьрщи дичаврийн бияннин.

 

Жаназа шюшаврил ва суру бишаврил хIакъираву Абу Рафиълул бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкумур: «ИвкIусса инсаннал чурхгу (жаназа) бивссуну, ганал диялдакъашивурттугу кIучI дурма 40-лла багъишла итантIиссар. Жаназа сурураву дирхьума Аллагьнал ﷻ Алжаннул лаххиярду лаххан увантIиссар» (ХIаким, «Мустадрак»).

Жаназалул чак бавриясса ва хIатталив бачавриясса хIадис бувсун бур Абу Гьурайрал: Идавсил ﷺ увкуна: "Жаназа хIатталлив ларсун авчуманан ва жаназалул чак бувманан буссар ца "кьиратIрал" чири. БивкIу буччиннин авцIуманан буссар кIира "кьиратIрал" чири. Идавсихь ﷺ цIувххуна: КIира "кьиратI" цири?". "КIива хъунисса зунттурду кунмассар", - дуллуна жаваб"» (Аль-Бухари «СахIихI»).

Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул увкуну бур: «Жаназа ларсун наниманал чара бакъа чан-чансса мукьрагу чулуха дугьан аьркинссар (жаназа ларсун нанисса чуртту). Мукьрагу чулуха дургьуну авчуну махъ бучIиссар ягу ца чулуха дургьуну ачин, ягу кьадитан (цаманахьхьун дулун)». (Ибн Маджагь, «Сунан»)

Абу Дардал увкуссар: «БивкIу буччаврил чири щаллуну бияншиврул аьркинссар жаназа ганал къатлува ларсун наниминнащал увккун, мукьвагу чулуха чурттугу бувгьуну авчуну, гьаттавун аьрщигу дичин». (Ибн Аби Шайба, «Мусаннаф»)

МухIаммад Идавсил ﷺ увкуну бур: «Гьавгу дурккуну, гиву жаназа дирхьуманан бахшишран булунтIиссар Кьиямасса кьини дучIаннин ацIансса кIану». (ХIаким, «Мустадрак»).

Цаппара хIадисирттаву къадагъа дирхьуну дур ивкIуманая оьккисса махъ учаврий. Так ххуймур учин, ххуйсса дуаь дуван аьркинссар. Аьишатлул бувсун бур Идавсил ﷺ «ливтIуминнайн нааьна мадулларди», – увкушиву. (Аль-Бухари «СахIихI»).

Умм Салямал баян бувну бур укунсса хIадис: «БивкIу буччавриву гьуртту хъанахъисса чIумал ивкIуманая так ххуйсса махъ учияра, цанчирча, малаиктал зул дуаьрдайн «амин» тIий буссар». (Муслим, «СахIихI»).

Аль-Бара ибн Аьзиблул бувсъсса хIадисраву жунма насихIат бувну бур бивкIулуву гьуртту шаврия дарс ласаван: «Ца чIумал жу Идавсищал ﷺ хIатталив бивкIу бучлай буссияв. Га гьаттал зуманив щяивкIун, гужну аьтIун ивкIуна, сайки щявсса къун атил хьуна. Яла Идавсил ﷺ увкуна: «Ттул уссурвал, укунсса кьинилийн (бивкIулийн) хIадур хъанахъи (хъинбаларду буллай)» (Ибн Маджа, «Сунан»).

Маччачу ивкIусса агьали рахIат бавриву, гайннахь ххуйсса махъ учавривугу жунма чири буссар. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Бала ялун бивсса цала диндалул уссу паракьат увма Кьиямасса кьини ххаллилсса яннарду лаххан увантIиссар». (Ибн Маджа, «Сунан»)

Абу Гьурайрал бувсун бур: «Ца кьини Идавсил ﷺ цIувххуна: "ХIакьину зума дургьуну цума уру?" Абу-Бакрдул: "На ура", - увкуна. Яла цIувххуна: "ХIакьину жаназалущал хIатталив цума лавгру?" "На лавгра", – увкуна Абу-Бакрдул. Идавсил ﷺ цIунилгу суал бувуна: "ХIакьину мискиннан дукра щил дуларду?" "На дулав", – увкуна ялагу Абу-Бакрдул. "ХIакьину къашайшалах урган цума лавгру?" "На", - увкуна Абу Бакрдул. Яла Идавсил ﷺ увкуна: "Вай мукьра даву дурма чара бакъа Алжаннавун уххантIиссар"» (Муслим, «СахIихI»).

Имам КьуртIубил луттираву бувсун бур бивкIу буччавриву гьурттугу хьуну, гьаттавун аьрщи дичаврихлу жула ца-цавай бунагьругу багъишла битайшиву.

Мунияту, бивкIулуву гьуртту хъанахъисса чIумал, къаувкIунни къаучиншиврул ягу нач къахьуншиврул къалавгун, Аллагь ﷻ рязи уванна, Идавсил ﷺ сунна биттур буванна тIисса ният дугьан аьркинссар дакIниву.

 

МухIаммад Оьмаров

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...


ТIайла буккан ва хьуна бакьин

Аллагьнал ﷻ халкь ляхъан бувну бур, цайва бивхьусса амрурду биттур буллай, дакIурдивусса мурадирттайн билланшиврул. Аллагьнал ﷻ амрурдугу так дин-чаклийну къуртал къашайссар, ми амрурдал вивлавсун буссар инсаннал щалва оьрму. Оьрмулул мутталий инсаннан чIявуну аьрххи-ссапарданийн уккан багьай....


Заннайн мютIисса кулпат

Кулпатрал оьрмулуву хъунмасса кIану бугьлагьиссар ласнал ва щарссанил дянивсса дакьаврил (гармониялул). Мунил хъунмур биялагу хъаннихьри. Ва макьалалуву бусанну цаппара маслихIатру, кулпат дакьаврил хIалданийн бучIан баву бигьа дуллалисса, цанчирча, мукунсса кулпатраву паракьатшиву, рахIатшиву ва...


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.   (Дайдихьу хьхьичIмур номерданий)   Ружмарданул чак бувну камилну кьаст дуруна, Цалва-цалва агьлулухь хIалал бити увкуна. Къумамий тархъан бувну душманмий дакьил бувну, Цайва-цайва ялувсса хIакьру тIайла...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...