Дахху-ласулиясса хIадисру

Дахху-ласулиясса хIадисру

Исламраву дуссар оьрмулул гьарца иширан ккаккан дурсса низамру. Дуссар низам дахху-ласулулгу. МухIаммад Идавсил жунма тамансса насихIатру бувну бур, хъус машан ласаврия ва даххаврия аькьилну бувсун, аьдилшиврий, тIайлашиврий, щялмахърая личIлулну бикIаврий хъунмур чIурчIав дурну.

 

Жу цачIун буварду маша баврил хIакъиравусса цаппара хIадисру, имам аль-Бухарил «СахIихI» тIисса луттирава. Вай Идавсил ﷺ насихIатру кIунттил бувгьуну къуццу буллансса аькьлу ва имангу жунна Заннал дулуннав!

Исламрал жуйва ялув буллай бур маша буллан кIукIлуну, багьри хъиннува лахъ къабуллай, ххуйсса аьмал-хасият, тIул-тIабиаьт загьир дурну. Идавсил ﷺ увкуссар: «Маша бувайни ва буржирай дуллумур зана дитаву тIалав дувайни хIалимшиву думанай Аллагьнал ﷻ цIими бишиннав!»

Цамур хIадисраву увкуну бур: «Даххайманахь ва ласайманахь ихтияр дуссар цала дянивсса кьутIи (икьрал) лиян дуван, му кьутIи дурсса кIанттава гьаннин». Пикри баххана хьурча ягу цукунсса-дунугу диялдакъашиву чIалай духьурча, зад машан ласунна куну буллусса махъ махъунмай ласун ихтияр дуссар. Мунил мурахас байссар анавар бувккун буллалисса хIукмурдая.

Идавсил ﷺ увкуссар: «КIинналагу (ласул ва даххул) бусаймур тIайлану бусларча, хъусливусса диялдакъашивуртту ялун личин дуварча, миннал маша барачатссар; щялмахъру буслай, кьюлтI дуллай бухьурча, барачат лагайссар». Ва хIадисрава кIул хъанай бур тIайлашиву – барачатрал кIула душиву.

Ца инсаннал МухIаммад Идавсихь ﷺ бувсун бур цала маша ххуйну най бакъашиву, цува чIявуну цайминнал хъяврин уллай. Идавсил ﷺ маслихIат ккавккун бур цащара хъус ласласиманахь «Щялмахъ бакъа́» – уча увкуну.

Идавсил ﷺ увкуну бур: «Дукайсса зад машан ласласиманан къабучIиссар га цаманан даххан, цала канихьхьун дучIаннин ва га дуциннин». Исламраву къадагъа дуссар цала канихь дакъасса хъус дахлан.

ХIадисраву тIий бур: «Дахлахисса хъус цинцилттай ххуйну дуцаварча, барачат бишинтIиссар». Дахлахисса хъус хъинну дурусъсса цинцилттай дуцин аьркинссар, хаснура дукайсса зад, хIалал бакъасса касак хIала къабухханшиврул, мукун бавриву барачатгу бикIантIиссар.

Абу Гьурайрал баян бувну бур Идавсил ﷺ къадагъа дирхьуну диркIшиву хъус ларсун нанисса чарванну хьунадакьин кьатIув бувккун, шагьрулувун дияннинна гайннаща хъус ларсун, яла базаллуву дахлахаврий.

Цамур хIадисраву Идавсил ﷺ къадагъа дирхьуну дур дикъарсса ахъулсса даххаврий.

Мукунма, маша буллалисса чIумал личIлулшиву дуван аьркинссар рибаъ къахьун. Дахху-ласулуха зузиминнан чара бакъа мунил шартIру ххуйну кIул дуван аьркинссар.

 

АхIмад МухIаммадов

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


Лажинлякъул лишан

Инсаннахьхьун ядуван дуллусса задрайн «аманат» учайссар. Ва бур аьрабрава лакку мазравунгу цайми бусурман миллатирттал мазурдивунгу бувкIсса махъ.   Аманат тIисса махъ аьрабрая таржума бувайссар «буллусса махъ бугьаву, дакI тIайлашиву, вихшала» тIисса мяънардай....


ЛирчIсса зумарду

Гьарца бусурманчунан кIулну бикIан аьркинссар хъирив лахъан дуллалисса эбадатгу, чIумуй дурмургу ца даражалий къадикIайшиву. Мунияту учайссар жагьилну унува дурмур хъинссар, хъунав хьукун дурмунияр, куну.   Мунин бувну, зумарду цила чIу-мал дургьуну щаллу дуван хIарачат бан аьркинссар....


Суал-жаваб

БучIиссарив жаназалул чак буван хьхьичI жаназа дакъанура. Жул шяравусса мизитраву мукунсса чак бувай гьарца нюжмар кьини. Мунин шариаьтраву цукунсса хIучча буссар? Имам Аль-Бухарил ва Муслимлул хIадисирттал луттирдавусса хIадисраву бувсун бур Эфиопиянал паччахI Наджаши ивкIусса хавар баяйхту...


ХIабибнал ﷺ дуниял кьадитаврил бусала

Ца хавар бусанда, вичIи дишара Кьуръан-хIадис бувсун къабувчIайминнан, Аьжам шеъри бувну ХIабиб ﷺ кIицI анда Цал шафааьт жунма бияйрив ккаккан. Муъжизатру буслай гъалгъа буварча, КIивагу иттату макь экьи лагай, Цув кIицI лагаврийну ихтилат барча, Вай кьянкьасса дакIру кIукIлу хьун...


Аькьилсса бусаларду

  Нитти-буттал дуаь Ца аьлимчу-щейхначIа ккалаккисса мутааьлимнал ганахь миннат бувну бур цахара дуаь дувакьай, куну. «Ттул дуаь Аллагьнал ﷻ кьамул къадувантIиссар!» - баян бувну бур щейхнал. Мутааьлимтал махIаттал хьуну бур, цанчирча, дуаь чIа увкума ивкIун ур дуккавриву...