Дахху-ласулиясса хIадисру

Дахху-ласулиясса хIадисру

Исламраву дуссар оьрмулул гьарца иширан ккаккан дурсса низамру. Дуссар низам дахху-ласулулгу. МухIаммад Идавсил жунма тамансса насихIатру бувну бур, хъус машан ласаврия ва даххаврия аькьилну бувсун, аьдилшиврий, тIайлашиврий, щялмахърая личIлулну бикIаврий хъунмур чIурчIав дурну.

 

Жу цачIун буварду маша баврил хIакъиравусса цаппара хIадисру, имам аль-Бухарил «СахIихI» тIисса луттирава. Вай Идавсил ﷺ насихIатру кIунттил бувгьуну къуццу буллансса аькьлу ва имангу жунна Заннал дулуннав!

Исламрал жуйва ялув буллай бур маша буллан кIукIлуну, багьри хъиннува лахъ къабуллай, ххуйсса аьмал-хасият, тIул-тIабиаьт загьир дурну. Идавсил ﷺ увкуссар: «Маша бувайни ва буржирай дуллумур зана дитаву тIалав дувайни хIалимшиву думанай Аллагьнал ﷻ цIими бишиннав!»

Цамур хIадисраву увкуну бур: «Даххайманахь ва ласайманахь ихтияр дуссар цала дянивсса кьутIи (икьрал) лиян дуван, му кьутIи дурсса кIанттава гьаннин». Пикри баххана хьурча ягу цукунсса-дунугу диялдакъашиву чIалай духьурча, зад машан ласунна куну буллусса махъ махъунмай ласун ихтияр дуссар. Мунил мурахас байссар анавар бувккун буллалисса хIукмурдая.

Идавсил ﷺ увкуссар: «КIинналагу (ласул ва даххул) бусаймур тIайлану бусларча, хъусливусса диялдакъашивуртту ялун личин дуварча, миннал маша барачатссар; щялмахъру буслай, кьюлтI дуллай бухьурча, барачат лагайссар». Ва хIадисрава кIул хъанай бур тIайлашиву – барачатрал кIула душиву.

Ца инсаннал МухIаммад Идавсихь ﷺ бувсун бур цала маша ххуйну най бакъашиву, цува чIявуну цайминнал хъяврин уллай. Идавсил ﷺ маслихIат ккавккун бур цащара хъус ласласиманахь «Щялмахъ бакъа́» – уча увкуну.

Идавсил ﷺ увкуну бур: «Дукайсса зад машан ласласиманан къабучIиссар га цаманан даххан, цала канихьхьун дучIаннин ва га дуциннин». Исламраву къадагъа дуссар цала канихь дакъасса хъус дахлан.

ХIадисраву тIий бур: «Дахлахисса хъус цинцилттай ххуйну дуцаварча, барачат бишинтIиссар». Дахлахисса хъус хъинну дурусъсса цинцилттай дуцин аьркинссар, хаснура дукайсса зад, хIалал бакъасса касак хIала къабухханшиврул, мукун бавриву барачатгу бикIантIиссар.

Абу Гьурайрал баян бувну бур Идавсил ﷺ къадагъа дирхьуну диркIшиву хъус ларсун нанисса чарванну хьунадакьин кьатIув бувккун, шагьрулувун дияннинна гайннаща хъус ларсун, яла базаллуву дахлахаврий.

Цамур хIадисраву Идавсил ﷺ къадагъа дирхьуну дур дикъарсса ахъулсса даххаврий.

Мукунма, маша буллалисса чIумал личIлулшиву дуван аьркинссар рибаъ къахьун. Дахху-ласулуха зузиминнан чара бакъа мунил шартIру ххуйну кIул дуван аьркинссар.

 

АхIмад МухIаммадов

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


ХIаж байсса барз

Бусурманнал календарьданул махъва-махъмур Зуль-ХIижжа барзри. Ва зурул цIанил мяънагу – ХIаж байсса барз тIиссар. Гьарца шинал Зуль-ХIижжа зуруйри хъунмамур ХIаж бувайсса, цамур чIумал буван къашайссар. ЧIивимур ХIаж – Оьмра – ччимур чIумал буван ихтияр дуссар.   Ва зурул...


Мяърипат ва тарбия

Ххуйсса хасият, тIул-тIабиаьт, адав дуну оьрчI, душ тарбия баву – му хъанахъиссар буттал цалва авладран дуллалисса хъинну кьимат лавайсса зат. Мукунсса тарбия дулаврил гьануну хьун аьркинссар жулва оьрчIру чIивину бунава мий хъуни хъанахъиссаксса минная инсаншиву дусса, хасият ххуйсса халкь...


Иман ссайн учайссар?

Иман – му Аллагьу Тааьланал Цалва хъиншиврийну, рахIму-цIимилийну Цалва лагъартуннаятусса Цана ччисса инсаннал дакIниву бувчIин бавур, асар хьун бавур, мунивун дуртIсса нурди, му инсаннан цува ляхъан увсса Зал кIул уван. Му нургу, асаргу дакIниву бусса инсаннал Аллагьу Тааьланал...


Къумасса мусиват

Аллагьу Тааьланал дуниялгу ляхъан дурну, дунияллий инсанталгу ляхъан бувну, миннаву ляхъан бавугу, литIун бавуну нани дурсса миннал хIал ккакканни. Уттарашиву ляхъан дурссар миннаву мютIийма цумарив, аьсивма цумарив кIул хьун. БивкIугу ляхъан бувссар Кьиямасса кьини бизан бувну, хъинманан хъинсса...


Шанугу - неъмат

Шанашаву – Аллагьу Тааьланал жунма буллусса хъунмасса неъмат хъанай бур. Шанашисса чIумал инсаннал чурх ва къюкI дигьа лаглай дур, инсан игьалаглай ур. Гьарца затираву кунна, шанан утту ишавривугу дуссар цилла адабру:   1) ХъатIан чак бувну махъ аьркин бакъасса гъалгъарду къабуллай,...